Wersja polska nglish version
   

Od redakcji, s. 5–6

Artykuły

Rafał Drozdowski i Maciej Frąckowiak: Dekapilaryzacja władzy, s. 9–21

Przedmiotem artykułu jest analiza przemian współczesnej formy sprawowania władzy. Autorzy na bazie literatury przedmiotu rekonstruują pokrótce przyczyny upowszechnienia się w socjologii „miękkiego” ujęcia władzy, a więc takiego, które bada przede wszystkim bezpodmiotowe formy jej sprawowania, zwłaszcza poza instytucjami państwa. Następnie interpretują społeczne uwarunkowania rosnącej tęsknoty za tradycyjnie pojętą władzą, a także charakteryzują ważne wymiary, które świadczyć mogą o jej dzisiejszym przywracaniu w obrębie instytucji kształtujących porządek społeczny. W podsumowaniu podejmują próbę określenia możliwych skutków analizowanego zjawiska dekapilaryzacji władzy, zwłaszcza dla modelu władzy, który może się zeń wyłonić.

Główne pojęcia: władza; instytucje publiczne; sprawstwo; złożoność; demokracja; zwrot antyliberalny.

 

Mateusz Stępień: Sposoby rozumienia „kultury” przez prymatologów, s. 23–44

Celem niniejszego artykułu jest rekonstrukcja i omówienie sposobów definiowania „kultury” przez prymatologów. Temat ten nie doczekał się opracowania nawet w obrębie samej prymatologii, nie mówiąc już o naukach społecznych, które powinny być zainteresowane dynamicznym rozwojem studiów nad „kulturą” u naczelnych innych niż człowiek. Niniejszy tekst wypełnia lukę w tym zakresie. Rozważania badaczy małp zostaną sprowadzone do czterech rozłącznych typologii, z których każda dotyczy innego aspektu proponowanych definicji „kultury”. Ich omówienie przybliży i uporządkuje to, jak prymatolodzy rozumieją „kulturę”. Umożliwi to również wskazanie dominującego w prymatologii ujęcia „kultury”, a także określenie kierunku zmian w tym zakresie. Jak zostanie pokazane, nie tylko niektórzy prymatolodzy dystansują się od mocnych tez „prymatologii kulturowej”, ale nawet wśród rzeczników tego podejścia nie ma jednego sposobu definiowania „kultury”.

Główne pojęcia: kultura; naturalizacja nauk społecznych; prymatologia; natura i kultura; transmisyjne ujęcie kultury.

 

Karolina Mikołajewska-Zając: Zwrot historyczny w teorii organizacji: splatając ważne wątki w badaniach nad praktykami pamięci organizacyjnej, s. 45–72

W artykule zaprezentowany jest nowy nurt na przecięciu badań organizacji, pamięci i historii, który nazywany jest zwrotem historycznym w teorii organizacji. Pierwsza część tekstu odpowiada na pytanie, jakie są źródła owego wzmożonego zainteresowania historią i pamięcią społeczną na gruncie badań organizacji i zarządzania. Zwrot historyczny nie byłby możliwy bez szeregu innych przełomów w humanistyce, jak choćby zwrotu narracyjnego. Na gruncie teorii organizacji zaś wiąże się z rozczarowaniem zarówno koncepcją kultury organizacji, jak i dotychczasowym traktowaniem historii w zarządzaniu. Druga część tekstu stanowi prezentację głównych wątków obecnych w pracach z tej tematyki. Choć rozproszona wspólnota badaczy korzysta z wielu metod i odwołuje się do różnych tradycji teoretycznych, to można wyodrębnić wiązkę podstawowych tematów wiązanych z praktykami pamięci w organizacjach: kształtowanie tożsamości organizacji i jej odgrywanie dla publiczności zewnętrznych i wewnętrznych, rola historii i pamięci w sprawowaniu władzy w organizacjach (zarządzanie pamięcią), mechanizmy radzenia sobie ze zmianami. Zwrot historyczny możemy zatem umieścić w centrum socjologicznego zainteresowania organizacjami.

Główne pojęcia: zwrot historyczny; teoria organizacji; pamięć społeczna; tożsamość organizacji; nostalgia.

 

Daniel Płatek i Piotr Płucienniczak: „Śmierć wrogom ojczyzny!”. Przemoc zbiorowa w repertuarze działań skrajnej prawicy w Polsce, 1990–2013, s. 73–107

W ostatnich dekadach obserwujemy wzrost aktywności ruchu skrajnej prawicy w Europie. W porównaniu do lat siedemdziesiątych XX wieku („pierwsza fala” działalności) oraz wczesnych lat dziewięćdziesiątych („druga fala”), na przełomie wieków wyraźnie wzrosła aktywność skrajnie prawicowych organizacji na płaszczyźnie polityki parlamentarnej („trzecia fala”). Nie we wszystkich krajach europejskich skrajna prawica odnosi bowiem sukces na płaszczyźnie parlamentarnej. Sukces bądź porażka są pochodną odmiennych możliwości mobilizacji politycznych, dostępnych tym ugrupowaniom. Na podstawie podejścia analizy struktur możliwości politycznych oraz metodologii badań prasy codziennej odtwarzamy czynniki, które wpływają na ograniczenie lub zwiększenie skali repertuaru przemocy stosowanego przez polską skrajną prawicę. Weryfikujemy tezę mówiącą, że skala przemocy skrajnej prawicy zmniejsza się, kiedy ruch podlega formalizacji, w porównaniu z okresami, kiedy żadna z organizacji należących do ruchu nie jest obecna na arenie parlamentarnej.

W artykule kreślimy ilościowy obraz repertuaru przemocy wykorzystywanego przez polską skrajną prawicę. Badania nad aktywnością skrajnej prawicy w Polsce w latach 1990–2013 zostały przeprowadzone za pomocą szeroko stosowanej w socjologii ruchów społecznych metodologii analizy wydarzeń protestacyjnych (Protest Event Analysis, PEA). Metoda ta polega na zbieraniu danych o wydarzeniach protestacyjnych z prasy codziennej, a następnie kodowaniu ich pod kątem różnych charakterystyk.

Główne pojęcia: skrajna prawica; ruchy społeczne; przemoc zbiorowa; analiza wydarzeń protestacyjnych; regresja logistyczna.

 

Paweł Ćwikła: Odradzanie się regionalnej tożsamości. Na przykładzie społecznego otoczenia klubu piłkarskiego „Zagłębie” Sosnowiec, s. 109–135

Zagłębie Dąbrowskie sąsiaduje terytorialnie z Górnym Śląskiem w ramach jednego województwa. Na tle liczby publikacji naukowych poświęconych tożsamości Górnoślązaków, opracowania na temat „tożsamości zagłębiowskiej” stanowią nieporównywalną mniejszość. Szczególnym wyrazicielem tej tożsamości są kibice klubu sportowego „Zagłębie” Sosnowiec, który jest, nie tylko piłkarską, wizytówką miasta i regionu. Manifestacje poparcia drużyny bazują tu na silnych odwołaniach do tożsamości regionalnej. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na znaczenie sfery symbolicznej związanej z klubem, podkreślającej wymiar społeczny, kulturowy i historyczny dotyczący „małej ojczyzny”, z którą jest związany. Zwracam uwagę, że gdy kibice głoszą: „Zagłębie to my” oznacza to coś więcej, aniżeli metaforyczny wyraz autoidentyfikacji. Mianują się depozytariuszami klubowych symboli i nazwy, co bywało przyczyną różnych konfliktów. Funkcjonowanie klubu osadzone jest w tradycji regionu (jak również relacjach interregionalnych, co dotyczy głównie górnośląskiego sąsiedztwa – tak na niwie sportowej, jak i wielu innych), a odwoływanie się do niej jest jednym z filarów funkcjonowania społeczności najzagorzalszych kibiców. Jej dynamika sprawiała, między innymi, że przeistaczali się ze wspólnoty, którą wcześniej tworzyli, w stowarzyszenie; ze społeczności wspierającej instytucję sami stali się instytucją domagającą się wsparcia. Miało to miejsce, gdy podczas jednego z kryzysów, jakie przechodziło piłkarstwo w mieście, kibice postanowili założyć własny, konkurencyjny klub „Zagłębie 1906 Sosnowiec”.

Główne pojęcia: tożsamość; regionalizm; „swoi” i „obcy”; wspólnota; piłka nożna; Zagłębie Dąbrowskie; tradycja.

 

Solidarność rodzinna

Iwona Taranowicz: Od solidarności obligatoryjnej do solidarności kontraktowej? Więzi rodzinne w procesie przemian, s. 139–143

 

Anna Kwak: Rodzina na wiele wariantów, ale czy z mniejszym zakresem solidarności?, s. 145–166

Międzypokoleniowe relacje są istotną częścią życia rodziny, budują więzi między jej członkami. Ich bazę stanowi emocjonalne, praktyczne, finansowe wspieranie się. W czasach gdy struktura rodziny i jej funkcje ulegają przemianom, gdy pojawia się wielość form życia małżeńskiego i rodzinnego, stawiane są pytania o siłę i znaczenie solidarności rodzinnej. W przedstawionym artykule podjęto próbę prześledzenia, czy tradycyjnie przypisane normy dotyczące wzajemnego wspierania między rodzicami i dorosłymi dziećmi nadal obowiązują w różnych państwach w Europie. Sprawdzano też, czy rozwody, rodziny rekonstruowane, kohabitacja osłabiają, a może niszczą, solidarność rodzinną.

Główne pojęcia: solidarność międzypokoleniowa; wymiary solidarności rodzinnej; formy rodziny; kohabitacja; poczucie zobowiązań rodzinnych.

 

Anna Kotlarska-Michalska: Dylematy towarzyszące realizacji zasad solidarności rodzinnej. Na podstawie relacji między pokoleniami w rodzinie, s. 167–188

W niniejszym artykule została zwrócona uwaga na liczne dylematy, które towarzyszą współczesnej rodzinie, która nadal, pomimo wielu przemian strukturalno-funkcjonalnych, realizuje spory zakres zobowiązań w ramach niepisanego kodeksu moralnego nakazującego wzajemne świadczenie różnych usług i form wsparcia. W pierwszej części artykułu została przybliżona istota solidarności rodzinnej, w części drugiej – główne zasady, na których się ona opiera. W części trzeciej przedstawione zostały dylematy związane z realizacją zasad solidarności rodzinnej wobec najstarszego pokolenia w rodzinie. W części czwartej artykułu przedstawiono dylematy związane z realizacją zasad solidarności rodzinnej wobec młodego pokolenia w rodzinie.

Główne pojęcia: solidarność rodzinna; solidarność międzypokoleniowa; zasady solidarności rodzinnej; dylematy w realizacji zobowiązań; opieka nad osobami starszymi w rodzinie; sandwich generation; relacje międzypokoleniowe.

 

Iwona Przybył: Rodzeństwo w dobie denormalizacji zobowiązań rodzinnych: wsparcie, zaufanie i konflikt, s. 189–212

Artykuł eksploruje obecność normy solidarności w potocznych koncepcjach miłości łączącej rodzeństwo oraz w doświadczaniu posiadania rodzeństwa wśród sióstr i braci. Na podstawie badań sondażowych techniką ankiety audytoryjnej z przewagą pytań o charakterze otwartym, przeprowadzonych w latach 2015–2016 wśród 226 studentów pierwszych lat studiów licencjackich na Wydziale Nauk Społecznych UAM, analizuje się atrybuty miłości między rodzeństwem, zalety i wady posiadania rodzeństwa oraz stopień zaufania wobec członków najbliższej rodziny. Uzyskane dane o charakterze jakościowym i ilościowym pozwalają na wniosek, że w dobie denormalizacji i desolidaryzacji zobowiązań rodzinnych, relacja łącząca rodzeństwo w okresie wczesnej dorosłości opiera się tym procesom. Jej istotą jest altruizm, szeroko rozumiane wsparcie, zaufanie, poświęcenie oraz bezinteresowność. W opracowaniu podejmuje się także próbę wskazania źródeł postrzegania rodzeństwa w tych kategoriach.

Główne pojęcia: miłość między rodzeństwem; siostrzeństwo; braterstwo; solidarność wewnątrzrodzinna; zaufanie.

 

Mariola Bieńko: Międzygeneracyjny kontekst wychowania seksualnego w rodzinie z perspektywy młodego pokolenia, czyli kłopotliwe rozmowy rodziców i dzieci na temat intymności, s. 213–240

Poniższy artykuł definiuje i opisuje problem międzypokoleniowych relacji rodzinnych, koncentrując się na jakości komunikacji dotyczącej spraw seksu i seksualności między rodzicami i ich dorastającymi dziećmi. Jest to próba prezentacji różnych koncepcji oraz teorii na temat domowej edukacji seksualnej, obecnych w publicznej i akademickiej debacie. Nastolatki uznaje się za zbyt młode, żeby posiadać wiedzę na temat seksu, a zarazem zbyt seksualnie pobudzone, by można było im ją powierzyć. Artykuł, poprzez prezentację wywiadów fokusowych z trzydziestoma dwoma respondentami obojga płci z Warszawy w wieku 11–19 lat pokazuje, jak rodzice poruszają się wśród tych sprzecznych dyskursów, próbując zrozumieć młodzieńczą seksualność. Celem badania było poznanie stopnia rodzicielskiego zaangażowania w edukację seksualną z punktu widzenia adolescentów.

Główne pojęcia: solidarność rodzinna; rodzicielska edukacja seksualna dorastającej młodzieży; wywiady fokusowe.

 

Małgorzata Szyszka: Polityka rodzinna dopełnieniem solidarności rodzinnej, s. 241–266

Celem artykułu jest wskazanie znaczenia i roli polityki rodzinnej dla solidarności rodzinnej i odpowiedź na pytanie: w jaki sposób polityka rodzinna uzupełnia solidarność rodzinną typu funkcjonalnego? Odwołując się do modeli idealnych polityki rodzinnej Singrid Leitner, do procesów familizacji–defamilizacji opieki oraz genderyzacji–degenderyzacji Stevena Saxonberga, omówiono instrumenty polskiej polityki rodzinnej. Próbowano wskazać, jak działania polityki rodzinnej uzupełniają solidarność rodzinną w odniesieniu do funkcjonującego modelu opieki. Odnosząc się wreszcie do analiz międzynarodowych, próbowano określić typ polskiej polityki rodzinnej w obszarze (de)familizacji–(de)genderyzacji.

Główne pojęcia: polityka rodzinna; solidarność rodzinna; familizacja–defamilizacja opieki; genderyzacja–degenderyzacja opieki; Leitner; Saxonberg.

 

Recenzja

Krzysztof Malicki: Pamięć kresowych ojczyzn (recenzja z: Małgorzata Głowacka-Grajper, Transmisja pamięci. Działacze „sfery pamięci” i przekaz o Kresach Wschodnich we współczesnej Polsce) , s. 269–276

 

 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23