Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 4/2002 (167)

Artykuły

Michał Kaczmarczyk: Idea moralności kooperacyjnej w socjologii Durkheima

Opublikowane w 1999 roku w języku polskim dzieło Durkheima O podziale pracy społecznej prowokuje do dyskusji nad postawionymi tam problemami i próbami ich rozwiązania, podejmowanymi przez autora w jego późniejszej twórczości. Lejtmotywem tej twórczości jest poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o powstanie norm moralnych. W wykładach zebranych w tomie L'Education morale odpowiedź ta udzielona zostaje na dwu płaszczyznach: ponadjednostkowej, gdzie pojawia się pojęcie społeczeństwa jako bytu sui generis oraz ontogenetycznej, gdzie kluczową rolę odgrywa pojęcie autonomii indywidualnej. W durkheimowskiej socjologii wychowania pojawia się również problem dualizmu norm i wartości, którego przezwyciężenie, w  przypadku odrzucenia rezydualnej kategorii społeczeństwa, wydaje sie bardzo trudne. Aktualność Durkheima widoczna jest między innymi w tym, że postawiony przez niego problem relacji tego, co dobre do tego, co słuszne, stał się dziś głównym przedmiotem debaty między liberalizmem a  komunitaryzmem. Po Durkheimie odziedziczyliśmy jednak nie tylko problem, ale i pierwszą próbę jego rozwiązania - pojęcie moralności rozumianej jako rezultat specyficznego doświadczenia zbiorowego, moralności wzbudzającej respekt, ale i motywującej do działania.

Główne pojęcia: normy, wartości, moralność, osąd moralny, wychowanie moralne, autonomia, współdziałanie, autorytet, dyscyplina, udział w grupach społecznych.

Paweł Kaczmarczyk: Mobilność cyrkulacyjna jako kategoria badawcza w naukach społecznych

Autor artykułu podejmuje kwestie odnoszące się do mobilności terytorialnej o cyrkulacyjnym (czasowym) charakterze. W świetle klasycznych definicji nie jest ona traktowana jako migracja, gdyż tę rozumie się jedynie jako mobilność permanentną (osiedleńczą). Takie zawężenie migracji prowadzi jednak do zafałszowania obrazu rzeczywistości i często nie pozwala uwzględnić wielu istotnych aspektów mobilności, np. zarobkowych. Celem artykułu jest wyjaśnienie wątpliwości definicyjnych oraz ukazanie wagi i specyfiki mobilności cyrkulacyjnej. W przypadku tego typu migracji celowe i użyteczne jest wykorzystanie specyficznych modeli wyjaśniających, które podkreślają znaczenie takich elementów jak czynniki społeczno-kulturowe, procesy modernizacji, strategie ekonomiczne migrantów i ich rodzin czy mechanizmy wykorzystania kapitału społecznego. Obok rozważań sa temat możliwych uwarunkowań mobilności czasowej dyskusji poddano także wybrane zagadnienia związane ze skutkami tego typu migracji. Podsumowaniem rozważań są uwagi o współczesnych migracjach Polaków, których ważną cechą w okresie transformacji ustrojowej stała się dominacja mobilności cyrkulacyjnej.

Pojęcia główne: mobilność terytorialna, cyrkulacja, migracja, modernizacja, współczesne migracje z Polski.

Dorota Rancew-Sikora: Konflikt w polskim dyskursie ekologicznym: pole analizy konwersacyjnej

Przedmiotem pracy jest konfliktowy charakter dyskursu ekologów na temat ochrony przyrody. W Polsce cztery grupy walczą o dominujący status w zakresie tworzenia koncepcji ochrony przyrody: biolodzy o specjalizacji ekologicznej, uczestnicy społecznego ruchu ekologicznego, leśnicy i myśliwi.

Metodą badania dyskursu była jakościowa analiza treści, którą objęto teksty opublikowane w okresie 1992-2001 w ośmiu specjalistycznych czasopismach. Rezultatem podjętych badań było opisanie specyfiki kultur grupowych, przejawiającej się w  formie publikowanych wypowiedzi, których logika przynależy do czterech odmiennych formacji dyskursywnych: feudalizmu (myśliwi), oświecenia ekolodzy profesjonalni), industrializmu (leśnicy) i epoki postindustrialnej (społeczny ruch ekologiczny). Wysunięto wniosek o  głębokim zakorzenieniu różnic kulturowych między uczestnikami dyskursu, które decydują o niewielkich możliwościach osiągania porozumienia i  wypracowania spójnego programu ochrony przyrody w Polsce.

Główne pojęcia: ekologia, ochrona przyrody, analiza dyskursu, różnice kulturowe.

Justyna Hofmokl: Rozwój pola organizacyjnego Internetu - dominacja sieciowej formy porządku społecznego

Praca prezentuje analizę historii rozwoju Internetu pod kątem sposobu organizacji porządku społecznego wokół tworzącej się nowej sfery aktywności. Podstawę teoretyczną rozważań stanowi teoria nowego instytucjonalizmu, w ramach której wyróżniono trzy podstawowe formy koordynacji działań społecznych - hierarchie, rynki i sieci. Przebieg kolejnych etapów kształtowania się sieci komputerowych - rozwój ARPANET i pierwszych sieci lokalnych, prywatyzacja Internetu i budowa organizacji kontrolnych pokazuje, że pole organizacyjne Internetu zostało ukształtowane w opozycji do hierarchii oraz zmonopolizowanego rynku i przyjęło sieciową formę koordynacji działań. Relacje sieciowe charakteryzują nieformalne metody organizowania współpracy, odrzucenie centralnego dowodzenia, pielęgnowanie relacji partnerskich oraz kreowanie poczucia wspólnoty. Decydującą rolę w uformowaniu pola organizacyjnego Internetu odegrały nie tylko względy polityczne i społeczne, ale również kultura środowiska twórców Internetu oraz dostępne zasoby i technologia.

Główne pojęcia: analiza instytucjonalna, nowy insytucjonalizm, Internet, historia Internetu, socjologia Internetu, rynki, hierarchie, sieci.

Artykuły recenzyjne

  • Krzysztof Pietrowicz: Konsekwentna różnorodność: "Sociológia/Slovak Sociological Review"
  • Aleksandra Bronk: O bogactwie i ubóstwie

Recenzje, dyskusje, polemiki

  • Janusz Barański: Brzytwa antropologii
  • Grażyna Woroniecka: Działanie polityczne. Próba socjologii interpretatywnej (rec. Konrad Kubala)
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23