Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 1/2001 (160)

Artykuły

Henryk Domański: Zbieżność pozycji społecznej małżonków a rekompozycja systemu uwarstwienia

Głównym wnioskiem z dotychczasowych badań nad wzorami doboru małżonków jest teza o silnej homogamii, której wskaźnikiem jest wysoka korelacja między pozycjami społecznymi mężów i  żon. W większości krajów nie stwierdzono pod tym względem znaczących zmian w czasie. Nie należało ich oczekiwać i w Polsce, niemniej jednak w  latach 90. wystąpiły u nas oznaki krystalizacji hierarchii społecznej, co polegało głównie no postępującej zbieżności miedzy pozycjami zajmowanymi przez jednostki w różnych wymiarach. Celem poniższych analiz jest stwierdzenie, czy procesy te znalazły również odzwierciedlenie we wzroście homogamii, w kategoriach: inteligencji, pracowników umysłowych, właścicieli firm, robotników I chłopów. Empiryczną bazą moich ustaleń są dane z czterech badań zrealizowanych w latach 1987-199 7 no ogólnokrajowych reprezentacjach dorosłej ludności metodą losowego doboru. Postaram się odpowiedzieć na trzy zasadnicze pytania: (i) czy rzeczywiście wystąpiły tu jakieś zmiany, (ii) w jakim podążały kierunku, i (iii) czy przyczyniły się one do procesów krystalizacji czy tej do uelastycznienia dystansów. Główny wynik potwierdza generalną prawidłowość stwierdzoną w innych krajach, mówiącą o braku większych zmian. Współczynniki korelacji między pozycjami społecznymi mężów i żon utrzymywały się na poziomie 0,77-0,75, co jednoznacznie wskazuje, że zasada zbieżności czynników statusu społecznego małżonków w dalszym ciągu silnie łączyła ze sobą reprezentantów tych samych środowisk.

Główne pojęcia: stratyfikacja społeczna, homogamia małżeńska, rekompozycja statusu.

Marek Okólski: Wspólczesne europejskie migracje międzynarodowe a dynamika procesów integracyjnych

Artykuł zawiera przegląd najnowszych tendencji w dziedzinie europejskich migracji zagranicznych oraz konsekwencji tych trendów dla integracji imigrantów. Autor prezentuje i  dokonuje oceny okoliczności, w jakich wystąpił gwałtowny napływ migrantów do Europy Zachodniej oraz przyczyn, które skłoniły ludzi z  odległych części świata do podjęcia wędrówki do Europy. Poddane analizie zostały również nowe formy masowych migracji, jakie ostatnio dotknęły Europę (wędrówki wewnątrzeuropejskie, napływ azylantów lub osób potrzebujących tymczasowej pomocy, przepływ ludzi przemycanych przez granice, migracje osób delegowanych przez korporacje ponadnarodowe itd.). Wreszcie, autor snuje rozważania nad przyszłością integracji imigrantów w nasilająco się nieprzyjaznym europejskim środowisku społecznym.

Główne pojęcia: globalizacja, integracja europejska a międzynarodowa mobilność ludności, europejski rynek pracy a migracje, napływ do Europy a migracje wewnątrzeuropejskie, integracja cudzoziemców na obszarze Unii Europejskiej.

Marcin Korzewski: Społeczne uwarunkowania holenderskiej kultury prawnej

Holandia jest małym krajem, lecz zasad posiada dużo. W radzeniu sobie z nimi Holendrzy starają się być pragmatyczni: wykorzystują prawo do rozwiązywania problemów. Jeśli bowiem stosowanie zasad prowadzi do poważnych negatywnych konsekwencji, Holendrzy starają się znaleźć sposoby na ich omijanie. Te zasady, które są zbyt restrykcyjne, aby mogły być skutecznie stosowane i egzekwowane, są ignorowane. Społeczeństwo nie jest sługą prawa - to prawo jest narzędziem społeczeństwa. Holenderski fenomen wydaje się polegać na tym, że historycznie ukształtowana wolność jednostki jawi się jako fundamentalna zasada moralna, źródło tolerancji i pluralizmu, który swoje uzasadnienie i gwarancje znajduje właśnie w prawie. Holendrzy, mimo ,,wrodzonego" indywidualizmu, potrafili stworzyć przestrzeń dla skutecznego dyskursu społecznego, którego rezultatem jest konsensus regulujący istotne społecznie kwestie etyczne za pomocą norm prawnych. Holandia jest krajem, w którym moralność ujawnia się na dwóch płaszczyznach: oto prawo staje się minimum moralności na poziomie społeczeństwa obok niego zaś rozwija się otwarta przestrzeń zindywidualizowanych, sprywatyzowanych ,,moralności" wypływających z  idei wolności.

Główne pojęcia: kultura ponowoczesna, prywatyzacja mora1ności, uniwersalizacja prawa, holenderska kultura prawna, konstytucjonalizm, przestępstwa bez ofiar, eutanazja, wolność, tolerancja.

Kinga Wysieńska, Paweł Wojtczuk i Zbigniew Karpiński: Teoria i eksperyment w socjologii

Obok rozlicznych ról, w jakich występuje socjologia jako dyscyplina naukowa, jest ona takie nauką podstawową. W niniejszym artykule pokazujemy, jak należy zdefiniować teorię w socjologii rozumianej jako nauka podstawowa i jaką role w tak rozumianej socjologii pełni eksperyment. Dowodzimy, że [...] zarówno struktura teorii w socjologii jako nauce podstawowej, jak też eksperyment, jego funkcja i jego relacja do teorii nie są odmienne od tego, z czym mamy do czynienia w naukach przyrodniczych. W drugiej części artykułu charakteryzujemy szczegółowo sieciową teorię konfliktu, której struktura, powiązanie z eksperymentem, jak i rezultat badawczy nie odbiegają od tego, co osiągają wysoko rozwinięte nauki przyrodnicze. Inaczej mówiąc w teorii tej uzyskujemy wiedzę ogólną, uniwersalną i  abstrakcyjną, której trafność nie jest uwarunkowana jakimikolwiek parametrami historycznymi, kulturowymi czy geograficznymi.

Główne pojęcia: teoria, eksperyment, władza, struktura społeczna, aktor.

Recenzje

  • Makrostruktura społeczeństwa polskiego. Daniel Markowski: Wielkie struktury społeczne (rec. Piotr Rymarczyk)
  • Mlodzi liderzy zmian? Poglądy, postawy i opinie absolwentów Szkoły Liderów z lat 1994-1997. Pod redakcją Krzysztofa Jasieckiego i Barbary Post (rec. Edyta Weigel)
  • Status, Network, and Structure: Theory Development in Group Processes. Pod redakcją Jacka Szmatki, Johna Skvoretza i Josepha Bergera (rec. Aleksander Manterys)
  • Zmiany w życiu Polaków w gospodarce rynkowej. Pod redakcją Lidii Beskid (rec. Arkadiusz Karwacki)

Sprawozdania

  • "Transgraniczność w perspektywie socjologicznej - trzecia edycja zielonogórskich spotkań socjologicznych". Zielona Góra-Dychów, 25-26 października 2000
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23