Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 3/2008 (190)

Artykuły

Dariusz Brzeziński: Dwie dekady etyki ponowoczesnej. Analiza krytyki i ewolucji refleksji etycznej Zygmunta Baumana

Etyka od dwóch dekad stanowi jeden z  głównych obszarów zainteresowań Zygmunta Baumana. Zaowocowało to szeregiem publikacji naukowych, istotnie oddziałujących na współczesną humanistykę. Rozwijana w nich koncepcja „dwuosobowej wspólnoty moralnej” („the moral party of two”) przyczyniła się między innymi do powstania zmian w ramach samej myśli etycznej, a także do wyłonienia się nowych kierunków w debacie nad ponowoczesnością. Z drugiej jednak strony idea ta stała się przedmiotem daleko idącej krytyki, której wybrane wątki poddane zostaną w niniejszym artykule analizie. Jego autor dowodzi, że interpretacja koncepcji etycznej Baumana w kontekście założeń przyświecających jego socjologii, a także zwrócenie uwagi na charakterystyczny dla niego sposób konstruowania dyskursu, może skłaniać do twierdzenia o funkcjonalności pewnych – budzących pierwotnie kontrowersje – aspektów ponowoczesnej etyki. Kolejnym celem niniejszego tekstu jest nakreślenie ewolucji myśli etycznej Baumana. Można wskazać dwie jej główne drogi. Jedną z nich jest idea znacznego rozszerzenia zakresu odpowiedzialności indywidualnej, kolejną – włączenie do rozważań nad etyką refleksji o roli struktur politycznych w ustanawianiu reguł współżycia zbiorowego. Autor artykułu unaocznia, że poprzez wprowadzenie owych zmian Bauman bynajmniej nie neguje podstawowych założeń swej koncepcji etycznej, lecz stara się ją uzupełnić i dostosować do zachodzących obecnie zmian społeczno‑kulturowych.

Główne pojęcia: Zygmunt Bauman, moralność, etyka, sprawiedliwość społeczna, płynna nowoczesność.

Łukasz Afeltowicz i Krzysztof Pietrowicz: Koniec socjologii, jaką znamy, czyli o maszynach społecznych i inżynierii socjologicznej

Socjologia staje wobec poważnego zagrożenia: wiele nowopowstałych subdyscyplin przyrodoznawstwa i  matematyki rości sobie prawa do niektórych obszarów problematyki społecznej. Nie są to jednak wyłącznie znane od dawna próby zredukowania problematyki socjologii do praw fizyki czy biologii (vide socjobiologia czy memetyka). Przykładowo, część problematyki socjologicznej cieszy się coraz większym zainteresowaniem kognitywistów oraz badaczy sztucznej inteligencji. Hipotetycznie można przyjąć scenariusz, w którym w ciągu kilku dziesięcioleci dyscypliny inne niż socjologia zaoferują powszechnie przyjmowane i uznane wyjaśnienia procesów społecznych. W  takim przypadku socjologom – wydaje się – pozostaną do wyboru dwie opcje. Pierwsza, zgodnie z którą socjologia może trwać w swojej dotychczasowej postaci. Wtedy potencjalną konsekwencją jest marginalizacja lub częściowe zdominowanie przez dyscypliny wywodzące się z przyrodoznawstwa i matematyki. Alternatywą jest przynajmniej częściowe porzucenie przez socjologów dotychczasowych podejść do rzeczywistości społecznej i przyjęcie modelu funkcjonowania opartego na metodologii syntetycznej, wykorzystanie laboratoriów i majsterkowanie.

Główne pojęcia: antropologia nauki, nauki społeczne a nauki przyrodnicze, syntetyczna metodologia.

Łukasz Afeltowicz i Krzysztof Pietrowicz: Koniec socjologii, jaką znamy, czyli o maszynach społecznych i inżynierii socjologicznej

Socjologia staje wobec poważnego zagrożenia: wiele nowopowstałych subdyscyplin przyrodoznawstwa i  matematyki rości sobie prawa do niektórych obszarów problematyki społecznej. Nie są to jednak wyłącznie znane od dawna próby zredukowania problematyki socjologii do praw fizyki czy biologii (vide socjobiologia czy memetyka). Przykładowo, część problematyki socjologicznej cieszy się coraz większym zainteresowaniem kognitywistów oraz badaczy sztucznej inteligencji. Hipotetycznie można przyjąć scenariusz, w którym w ciągu kilku dziesięcioleci dyscypliny inne niż socjologia zaoferują powszechnie przyjmowane i uznane wyjaśnienia procesów społecznych. W  takim przypadku socjologom – wydaje się – pozostaną do wyboru dwie opcje. Pierwsza, zgodnie z którą socjologia może trwać w swojej dotychczasowej postaci. Wtedy potencjalną konsekwencją jest marginalizacja lub częściowe zdominowanie przez dyscypliny wywodzące się z przyrodoznawstwa i matematyki. Alternatywą jest przynajmniej częściowe porzucenie przez socjologów dotychczasowych podejść do rzeczywistości społecznej i przyjęcie modelu funkcjonowania opartego na metodologii syntetycznej, wykorzystanie laboratoriów i majsterkowanie.

Główne pojęcia: antropologia nauki, nauki społeczne a nauki przyrodnicze, syntetyczna metodologia.

Łukasz M. Dominiak: Między nauką i autobiorafią. Samobójstwo Émile’a Durkheima

W artykule podejmuję debatę nad jednym z najważniejszych tekstów kanonicznych socjologii – Samobójstwem Émile’a Durkheima. Po wyeksponowaniu elementów autobiograficznych obecnych w tej pracy i porównaniu ich z biografią Durkheima omawiam jej kontekst kulturowy, społeczny i naukowy. Następnie rozważam ukryte w  Samobójstwie elementy durkheimowskiej teorii kultury. W podsumowaniu poruszam problem znaczenia określeń „klasyk” i „klasyczny”.

Główne pojęcia: Émile Durkheim, samobójstwo, socjologia twórczości naukowej, neurastenia.

Łukasz Damurski: Wykorzystanie ankiety internetowej przy podejmowaniu decyzji publicznych - przykład Wrocławia i Zielonej Góry

Udział społeczności lokalnych w  podejmowaniu decyzji publicznych jest oczywistym warunkiem trwałego rozwoju społecznego, gospodarczego i przestrzennego każdej jednostki samorządu terytorialnego. Świadomość tego faktu w Polsce stale wzrasta, choć wciąż niewiele jest przykładów dobrych rozwiązań w dziedzinie partycypacji społecznej na szczeblu lokalnym. Chcąc stymulować współpracę władz samorządowych z mieszkańcami należy doskonalić istniejące narzędzia i poszukiwać nowych form uczestnictwa obywateli w  procesach decyzyjnych. Artykuł prezentuje przebieg i rezultaty konsultacji społecznych prowadzonych we Wrocławiu i w Zielonej Górze w  2007 roku z użyciem ankiet internetowych. Wyniki ankiet zostały wykorzystane przy wyznaczaniu kierunków dalszego rozwoju każdego z  miast. Na przykładzie tych miast autor wskazuje na wzrastające możliwości zastosowania ankiety internetowej w podejmowaniu decyzji publicznych na szczeblu samorządowym.

Główne pojęcia: ankieta internetowa, decyzje publiczne, partycypacja społeczna.

Esej recenzyjny

Piotr Stankiewicz: W świecie ryzyka. Niekończąca się opowieść Ulricha Becka
Ulrich Beck: Weltrisikogesellschaft. Auf der Suche nach der verlorenen Sicherheit. Suhrkamp, Frankfurt am Main 2007, 440 s.

Wydana niedawno książka znanego niemieckiego socjologa Ulricha Becka, zatytułowana Światowe społeczeństwo ryzyka, uznana została za następczynię przełomowego Społeczeństwa ryzyka, napisanego przez tego autora ponad dwadzieścia lat wcześniej. Naczelne pytanie, jakie postawiono w tym artykule, dotyczy wartości dodanej tej książki w stosunku do licznych wcześniejszych prac Becka. Aby odpowiedzieć na to pytanie Weltrisikogesellschaft zestawiono z  wybranymi wcześniejszymi książkami Becka. Pozwoliło to wskazać jej elementy nowatorskie oraz miejsca, które domagały się dopracowania bądź aktualizacji. Zaprezentowano także wstępne propozycje ulepszenia tej koncepcji, oparte m.in. na socjologii niewiedzy, krytyce zasady przezorności i zasadzie odpowiedzialności Hansa Jonasa.

Główne pojęcia: Ulrich Beck, ryzyko, społeczeństwo ryzyka, niepewność, globalizacja, niewiedza.

Recenzje

  • Jacek Raciborski: Stygmatyzująca przeszłość: o lustracji jako procesie wykluczania politycznego
    (recenzja z: M. Jarosz, red., Naznaczeni i napiętnowani)
  • Jakub Ryszard Stempień: Polska demokracja wobec europejskich standardów: organizacje pozarządowe i negocjowana demokracja
    (recenzja z: K. Wódz, red., Negocjowana demokracja, czyli europejskie governance po polsku)
  • Michał Głuszkowski: Subiektywne czynniki kształtujące tożsamość narodowościową
    (recenzja z: A. J. Siegień-Matyjewicz, Poczucie tożsamości narodowej młodzieży pochodzenia białoruskiego)

Varia

  • Marian Tarkowski: Wspomnienie w siedemdziesiątą rocznicę opublikowania Młodego pokolenia chłopów Józefa Chałasińskiego
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23