Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 1/2009 (192)

Artykuły

Arkadiusz Karwacki: Spójność − kluczowe pojęcie dla współczesnej polityki społecznej (inspiracje, tropy i wyzwania)

W artykule poruszony jest problem spójności jako kluczowe wyzwanie, a jednocześnie deficyt współczesnej polityki społecznej. Jedną z podstawowych idei związanych z tzw. aktywną polityką społeczną jest spójność, która wpisana jest w politykę UE. Polityka spójności to jednak przede wszystkim cele, idee, kierunki, wskazywanie pożądanych stanów z  uwzględnieniem środków finansowych na ich realizację. Czy wokół pojęcia „spójność” można budować wyzwania dla praktyki polityki spójności? Czy konwergencja, inkluzja, równość i stymulowanie kapitału społecznego może być budowane w spójny sposób? Na te pytania staram się odpowiadać, wskazując na wyzwania dla polityki społecznej, płynące z analizy takich pojęć, jak spójność: poznawcza, strukturalna, społeczna i  społeczno-ekonomiczna. Analiza ta prowadzi do wyznaczenia podstawowych elementów praktyki polityki spójności, czyli eliminacji sprzeczności, integracji wewnętrznej, sprawności, kontroli i racjonalności oraz pozytywnych postaw. Uwzględnianie celów polityki spójności oraz wyzwań dla jej praktyki (czyli osiągania tychże celów) pozwala mówić o spójnej polityce społecznej, bądź spójnej polityce aktywizacji.

Główne pojęcia: spójność, polityka spójności, spójność poznawcza, spójność strukturalna, spójność społeczna, spójna polityka społeczna.

Henryk Domański i Dariusz Przybysz: Bariery zawierania małżeństw w Polsce w latach 1977−2007

Dotychczasowe ustalenia dotyczące barier małżeńskich wskazują na brak jednoznacznych zmian w czasie. W  przypadku Polski dotyczy to zwłaszcza: utrzymywania się siły związku między wykształceniem małżonków, siły homogamii, braku zmian w ostrości dystansów i występowania wyższego poziomu wykształcenia wśród żon. Przedstawione tu ustalenia – dotyczące lat 1977–2007 – obejmują najdłuższy z dotychczas rozpatrywanych przedziałów czasowych. Analizujemy te zależności wśród nowożeńców, inaczej niż we wcześniejszych analizach, które dotyczyły wszystkich małżonków. Zmiany w  otwartości barier małżeńskich wśród nowożeńców wskazywałyby, że podlegają one innym mechanizmom kształtowania się dystansów społecznych niż bariery małżeńskie ogółem. Z naszych analiz wynika, że nastąpił wzrost otwartości w latach 1977–2007, czego najbardziej jednoznacznym świadectwem był spadek siły związku między poziomem wykształcenia nowożeńców. Osłabieniu uległa również bariera między osobami z  wykształceniem podstawowym i wyższym, średnim i wyższym oraz średnim ukończonym i nieukończonym. Fakt, że zjawiska te wystąpiły po kilku latach kształtowania się gospodarki rynkowej, pozwala wnioskować, że źródłem tego procesu mogła być zmiana systemu, towarzyszący jej wzrost ruchliwości, a zwłaszcza rozpowszechnienie edukacji na poziomie szkół wyższych.

Główne pojęcia: twartość struktury społecznej, homogamia edukacyjna, bariery zawierania małżeństw, asymetria płci, modele logarytmiczno-liniowe.

Zbigniew Sawiński: Nierówności edukacyjne w teoriach struktury społecznej

Artykuł podejmuje problem przydatności teorii stratyfikacyjnych do wyjaśnienia przemian nierówności edukacyjnych we współczesnych społeczeństwach. Punktem wyjścia jest krótki przegląd badań empirycznych, z którego wynika, że nierówności w dostępie do wykształcenia nie zmniejszyły się w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat. Możliwości wyjaśnienia tego zjawiska szuka się w teoriach funkcjonalnych, teoriach kapitału kulturowego, teoriach konfliktu klasowego i teoriach społeczeństwa kredencjalnego. Rekonstrukcja założeń i ważniejszych tez poszczególnych teorii dowodzi, że każde z tych ujęć wnosi istotny wkład w wyjaśnienie mechanizmów, poprzez które system edukacyjny transmituje nierówności społeczne z  pokolenia na pokolenie.

Główne pojęcia: nierówności edukacyjne, funkcjonalizm, kapitał kulturowy, konflikt klasowy, kredencjalizm.

Dominik Antonowicz i Łukasz Wrzesiński: Kibice jako wspólnota niewidzialnej religii

Przedmiotem rozważań jest społeczny fenomen kibicowania. Tekst podejmuje jego analizę przy użyciu paradygmatu pozainstytucjonalnej czy też niewidzialnej religii Thomasa Luckmanna. Autorzy odnajdują w idei klubu sportowego, jego barwach, godle oraz tradycji ponowoczesną formę świętości, wokół której gromadzą się liczni wyznawcy – kibice. Celem artykułu jest (a) przedstawienie kibiców jako grupy niewidzialnej religii, która jednocześnie dowodzi przemianom w formach religijności i realokacji sacrum poza tradycyjne struktury kościelne oraz (b) dokonanie typologii kibiców na podstawie stopnia i formy ich zaangażowania we wspólnotę niewidzialnej religii. Przyjęcie perspektywy religijnej pomaga w zrozumieniu społecznego zjawiska kibicowania, a także analizie kierunku zmian, jakim ulega w  wyniku postępującej komercjalizacji sportu.

Główne pojęcia: kibice, niewidzialna religia, sport, ponowoczesność, Luckmann.

Zbigniew Bokszański: O indywidualistach w społeczeństwie współczesnym

Indywidualizm jest istotnym czynnikiem określającym poglądy i działanie ludzi w społeczeństwach nowoczesnych i ponowoczesnych. Wielu autorów sądzi, iż możemy oczekiwać rosnącej liczby „indywidualistów” w społeczeństwie. Przyjmuje się przy tym, że „indywidualiści” charakteryzują się posiadaniem spójnego systemu „indywidualistycznych” wartości, opinii i postaw.

Celem artykułu jest empiryczna weryfikacja hipotezy o rosnącym udziale „indywidualistów” we współczesnych społeczeństwach. Badanie wykorzystuje dane z wieloletnich, porównawczych badań European Values Survey i World Values Survey z lat 1981–2000. Opracowywany zbiór danych obejmował: Holandię, Szwecję, Niemcy, Francję, Hiszpanię, Węgry i Polskę.

Rezultaty analizy kwestionują tezę o  rosnącej liczbie „indywidualistów” we współczesnych społeczeństwach. Nie znaleziono ludzi, których odpowiedzi na pytania kwestionariuszowe, składające się na wskaźnik indywidualizmu, wskazują na spójny wzorzec wartości i przekonań „indywidualistycznych”. Preferowaniu postawy „indywidualistycznej” w jednym obszarze życia społecznego nie towarzyszyły podobne orientacje w innych dziedzinach. Zatem rosnące zróżnicowanie wartości, postaw i przekonań, obserwowane na poziomie analiz danych zagregowanych, powinno być wyjaśniane innymi czynnikami niż zakładana, rosnąca liczba „indywidualistów” w tradycyjnym rozumieniu tego pojęcia.

Główne pojęcia: indywidualizm, indywidualiści, zróżnicowanie wartości.

Recenzje

  • Witold Betkiewicz: Wykluczenie społeczne w Polsce
    (recenzja z: M. Jarosz, red., Wykluczeni: wymiar społeczny, materialny i etniczny)

Varia

  • Antoni Sułek: Uczenie z Melvinem Kohnem
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23