Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 1/2007 (184)

  • Feliks Gross. 17 czerwca 1906 – 9 listopada 2006
    (Andrzej Kojder)
  • Jerzy Jarosław Smolicz. 2 lutego 1935 – 3 listopada 2006
    (Elżbieta Hałas)
  • Andrzej K. Paluch. 19 lu­te­go 1944 – 7 li­sto­pa­da 2006
    (Grażyna Kubica)

Debata socjologiczna na 50-lecie IFiS PAN

  • Joanna Kurczewska: Wprowadzenie
  • Jerzy Szacki: Socjologia jako wieża Babel
  • Paweł Śpiewak: Kilka uwag o cudach na pięćdziesięciolecie IFiS PAN
  • Edmund Wnuk-Lipiński: Kilka uwag na temat roli socjologii w XXI wieku
  • Hanna Palska: Socjolog(ia) w XXI wieku
  • Andrzej Rychard: Parę refleksji o trudnościach tworzenia krytycznej socjologii postkomunizmu

Artykuły

Aleksandra Lompart: Socjologiczne podejście do ekonomii w teorii Talcotta Parsonsa, Niklasa Luhmanna i Pierre’a Bourdieu

Prze­kra­cza­nie gra­nic tra­dy­cyj­nych ob­sza­rów za­in­te­re­so­wa­nia so­cjo­lo­gii i  eko­no­mii owo­cu­je no­wy­mi sub­dy­scy­pli­na­mi. Naj­bar­dziej zna­czą­ce to: socjologia eko­no­micz­na, eko­no­mia in­sty­tu­cjo­nal­na, teo­ria ra­cjo­nal­ne­go wyboru. Ich przed­sta­wi­cie­le wie­le miej­sca po­świę­ca­ją uza­sad­nie­niu od­ręb­no­ści wła­snych kie­run­ków. Dys­ku­sjom tym to­wa­rzy­szą oce­ny głów­nych dys­cy­plin. Jed­na z czę­ściej ujaw­nia­nych wska­zu­je na teo­re­tycz­ne wa­lo­ry eko­no­mii ja­ko nauki, po­strze­ga­jąc so­cjo­lo­gię głów­nie ja­ko ob­szar ba­dań em­pi­rycz­nych. Towarzy­szą te­mu pro­po­zy­cje in­te­gra­cji tak ro­zu­mia­nej so­cjo­lo­gii w opar­ciu o za­ło­że­nia „eko­no­micz­ne­go po­dej­ścia”. Po­le­mi­zu­jąc z ta­ką oce­ną chcę zwró­cić uwa­gę na teo­rie T. Parsonsa, N. Luh­man­na i P. Bo­ur­dieu, któ­re trak­tu­ję ja­ko przy­kła­dy „so­cjo­lo­gicz­ne­go po­dej­ścia” do zja­wisk eko­no­micz­nych.

Głów­ne po­ję­cia: eko­no­micz­ne po­dej­ście, teo­ria ra­cjo­nal­ne­go wy­bo­ru, instytu­cjo­na­lizm, so­cjo­lo­gia eko­no­micz­na, sys­tem eko­no­mii, po­le eko­no­micz­ne, Par­sons, Luh­mann, Bo­ur­dieu.

Tomasz Woźniak: Problem możliwości limitowania wzrostu gospodarczego i rozwoju naukowo-technicznego w socjalizmie

Po­stę­pu­je obec­nie w ska­li glo­bu szyb­ka de­wa­sta­cja śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go, ra­bun­ko­wa eks­plo­ata­cja za­so­bów na­tu­ral­nych i na­ra­sta­nie za­gro­żeń technologicz­nych. Prze­ciw­dzia­ła­nie tym pro­ce­som nie wy­da­je się moż­li­we bez kon­tro­lo­wa­ne­go ha­mo­wa­nia wzro­stu go­spo­dar­cze­go i roz­wo­ju na­uko­wo­-technicz­ne­go. W ni­niej­szym ar­ty­ku­le ana­li­zu­ję pro­blem moż­li­wo­ści li­mi­to­wa­nia wzro­stu w so­cja­li­zmie, ro­zu­mia­nym ja­ko sys­tem, w któ­rym wła­sność pry­wat­na peł­ni nie­wiel­ką ro­lę i go­spo­dar­ka ste­ro­wa­na jest głów­nie w spo­sób na­ka­zo­wo­-roz­dziel­czy. Oma­wiam ko­lej­no czyn­ni­ki nie­sprzy­ja­ją­ce ha­mo­wa­niu wzro­stu w so­cja­li­zmie, zna­cze­nie trud­no­ści z cen­tral­ną ko­or­dy­na­cją go­spo­dar­ki w  tym syste­mie w ob­li­czu gra­nic wzro­stu oraz kwe­stię oko­licz­no­ści sprzy­ja­ją­cych limito­wa­niu wzro­stu w tym ro­dza­ju ła­du spo­łecz­ne­go. Do­ko­nu­ję też ze­sta­wie­nia czyn­ni­ków sprzy­ja­ją­cych i nie­sprzy­ja­ją­cych kon­tro­lo­wa­ne­mu ha­mo­wa­niu wzrostu w so­cja­li­zmie i ka­pi­ta­li­zmie, stwier­dza­jąc, że pro­wa­dze­nie ta­kiej polityki w pierw­szym z tych sys­te­mów zda­je się bar­dziej re­al­ne.

W ostat­nim pa­ra­gra­fie artykułu uza­sad­niam te­zę mó­wią­cą, że moż­na przedsta­wić sil­ne ar­gu­men­ty prze­ma­wia­ją­ce na rzecz te­zy, że po­wrót so­cja­li­zmu jest re­al­ny: a) na­ra­sta­nie za­gro­żeń cy­wi­li­za­cyj­nych po­py­cha pań­stwo do ekspansji; b) ka­pi­ta­lizm jest de­sta­bi­li­zo­wa­ny przez na­ra­sta­nie nie­rów­no­ści w ska­li glo­bal­nej, a zwłasz­cza w  kra­jach bo­ga­tych; c) co­raz bar­dziej prawdopodob­ne sta­je się za­ła­ma­nie go­spo­dar­cze Sta­nów Zjed­no­czo­nych (a tym sa­mym i  świa­to­we) na sku­tek na­ra­sta­nia za­dłu­że­nia za­gra­nicz­ne­go USA; co spo­wo­do­wa­ło­by de­le­gi­ty­mi­za­cję ka­pi­ta­li­zmu. Wiel­ką nie­wia­do­mą jest to, czy socja­lizm zdą­ży za­stą­pić ka­pi­ta­lizm. Wy­czer­pa­nie za­so­bów na­tu­ral­nych, dewasta­cja śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go i na­ra­sta­nie za­gro­żeń tech­no­lo­gicz­nych postę­pu­ją tak szyb­ko, że być mo­że już za kil­ka dzie­się­cio­le­ci nie bę­dzie moż­na utrzy­mać względ­nie roz­bu­do­wa­ne­go sys­te­mu prze­my­sło­we­go, bę­dą­ce­go warunkiem istnienia so­cja­li­zmu i doj­dzie do po­wsta­nia ja­kichś form ła­du społecz­ne­go zbliżo­nych do przed­in­du­strial­nych.

Głów­ne po­ję­cia: so­cja­lizm, ka­pi­ta­lizm, li­mi­to­wa­nie wzro­stu go­spo­dar­cze­go i roz­wo­ju na­uko­wo­-tech­nicz­ne­go.

Łukasz Afeltowicz: Czy technika pozbawia nas pracy? Dekonstrukcja ekonomicznej koncepcji bezrobocia technologicznego

Pro­blem wpły­wu in­no­wa­cji tech­no­lo­gicz­nych w dzie­dzi­nie pro­duk­cji na zatrud­nie­nie jest sze­ro­ko dys­ku­to­wa­ny w eko­no­mii. De­ba­ty wo­kół kwe­stii tak zwa­ne­go bez­ro­bo­cia tech­no­lo­gicz­ne­go trwa­ją już od po­cząt­ku XIX wie­ku, jednak­że wie­le aspek­tów te­go zja­wi­ska umy­ka re­flek­sji eko­no­micz­nej. Odwołując się do per­spek­ty­wy teo­rii ak­to­ra­-sie­ci po­sta­ram się wska­zać te proce­sy, zwią­za­ne z  bez­ro­bo­ciem tech­no­lo­gicz­nym, któ­re po­zo­sta­ją nie­uchwyt­ne dla eko­no­mii. Wy­cho­dząc od roz­wi­ja­nej w ra­mach teo­rii ak­to­ra­-sie­ci specyficznej kon­cep­cji no­wo­cze­sno­ści, po­ka­żę, że to nie sa­ma tech­ni­ka, jak suge­ru­je eko­no­micz­na kon­cep­cja bez­ro­bo­cia tech­no­lo­gicz­ne­go, lecz skom­pli­ko­wa­ny splot czyn­ni­ków spo­łecz­nych i tech­no­lo­gicz­nych pro­wa­dzi do wy­pie­ra­nia i  mar­gi­na­li­zo­wa­nia lu­dzi w sie­ciach pro­duk­cyj­no­-usłu­go­wych.

Głów­ne po­ję­cia: ak­tor nie­ludz­ki, bez­ro­bo­cie tech­no­lo­gicz­ne, kon­sty­tu­cja nowo­cze­sno­ści, sieć so­cjo­tech­nicz­na.

Małgorzata Leszczyńska: Specyfika rolniczego gospodarstwa domowego i jego rola społeczno-ekonomiczna

Czło­wiek ja­ko isto­ta spo­łecz­na funk­cjo­nu­je w okre­ślo­nym śro­do­wi­sku. Z eko­no­micz­ne­go punk­tu wi­dze­nia jest to go­spo­dar­stwo do­mo­we, na­to­miast z  so­cjo­lo­gicz­ne­go ro­dzi­na. In­te­gral­ny zwią­zek go­spo­dar­stwa do­mo­we­go z gospo­dar­stwem rol­nym two­rzy spe­cy­ficz­ny układ. W  go­spo­dar­stwie do­mo­wym zwią­za­nym z go­spo­dar­stwem rol­nym sfe­ra spo­ży­cia prze­pla­ta się z pro­duk­cją żyw­no­ści. Ro­dzi­na rol­ni­cza mo­że więc wy­stę­po­wać ja­ko gru­pa do­mo­wa oraz jako wła­ści­cie­le go­spo­dar­stwa, or­ga­ni­za­to­rzy pro­duk­cji i jej dys­po­nen­ci. Wszyst­kie te czyn­no­ści wy­ko­nu­ją z re­gu­ły człon­ko­wie ro­dzi­ny. Ta­kie gospodarstwo ce­chu­je też względ­na nie­za­leż­ność od za­opa­trze­nia ryn­ku w produk­ty żyw­no­ścio­we oraz tra­dy­cyj­ny spo­sób or­ga­ni­za­cji pra­cy. Rol­ni­cy ja­ko pro­du­cen­ci rol­ni mu­szą ra­dzić so­bie z wy­ma­ga­nia­mi kon­ku­ren­cji. W tym wymiarze ujaw­nia się więc za­leż­ność zby­tu pro­duk­cji od ryn­ku. Z ko­lei uzy­ska­ne do­cho­dy go­spo­dar­stwa do­mo­we­go okre­śla­ją moż­li­wo­ści re­ali­za­cji ogól­nych potrzeb ro­dzi­ny.

Przed wpro­wa­dze­niem go­spo­dar­ki ryn­ko­wej w pol­skiej go­spo­dar­ce w relacjach mię­dzy go­spo­dar­stwem do­mo­wym a rol­nym do­mi­nu­ją­ce zna­cze­nie mia­ło go­spo­dar­stwo rol­ne. Kon­cep­cja wie­lo­funk­cyj­ne­go roz­wo­ju wdra­ża­na na wsi i ob­sza­rach wiej­skich w za­sad­ni­czy spo­sób zmie­nia te re­la­cje. Nie tyl­ko wzra­sta zna­cze­nie, ale i  zmie­nia­ją się funk­cje go­spo­dar­stwa do­mo­we­go. Stopnio­wo sta­je się ono bo­wiem głów­nym pod­mio­tem go­spo­da­ru­ją­cym. Ta­ki kie­ru­nek zmian wy­ni­ka m.in. z ma­le­ją­cej licz­by go­spo­darstw rol­nych, spad­ku udzia­łu rol­nic­twa w two­rze­niu do­cho­dów na rzecz do­cho­dów z dzia­łal­no­ści poza­rol­ni­czej.

Głów­ne po­ję­cia: go­spo­dar­stwo do­mo­we, go­spo­dar­stwo rol­ne, ro­dzin­ne gospodar­stwo rol­ne, spo­łecz­no-eko­no­micz­ne ce­le go­spo­dar­stwa zwią­za­ne­go z rol­nic­twem

Esej recenzyjny

  • Elżbieta Hałas: Osobliwości interakcjonizmu Ervinga Goffmana

Recenzje

  • „Uniwersytet więzienny”. Marek Kamiński: Gry więzienne
    (rec. Kamil Mi­szewski)
  • Między migracją a turystyką. Krzysztof Podemski: Socjologia podróży
    (rec. Barbara Cieślińska)
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23