Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 3/2007 (186)

  • Dominik Batorski i  Krzysztof Olechnicki: Wprowadzenie do socjologii Internetu

Artykuły

Joanna P. Bierówka: Internet jako źródło postaw prospołecznych

W ar­ty­ku­le pod­ję­to pró­bę we­ry­fi­ka­cji na­stę­pu­ją­cej hi­po­te­zy: In­ter­net, sta­jąc się plat­for­mą no­wych struk­tur re­la­cji mię­dzy­ludz­kich, przy­czy­nia się do roz­po­wszech­nia­nia po­staw pro­spo­łecz­nych. Ich wy­ra­zem są róż­ne­go ro­dza­ju ini­cja­­tywy po­dej­mo­wa­ne bez­in­te­re­sow­nie przez jed­nost­ki w  ce­lu re­ali­zo­wa­nia do­bra wspól­ne­go (np. Li­nux, Wi­ki­pe­dia, gru­py sa­mo­po­mo­co­we, por­ta­le wy­mia­ny wie­dzy itp.). Od­nie­sio­no się tu głów­nie do źró­deł za­sta­nych, na­to­miast w  ce­lach egzem­pli­fi­ka­cyj­nych wy­ko­rzy­sta­ne zo­sta­ły ba­da­nia wła­sne.

We­ry­fi­ku­jąc hi­po­te­zę – od­wo­łu­jąc się do kla­sycz­nych i  współ­cze­snych teo­rii so­cjo­lo­gicz­nych – przy­ję­to, że źró­dłem po­staw pro­spo­łecz­nych czło­wie­ka jest mię­dzy in­ny­mi je­go skłon­ność do wza­jem­no­ści. Cecha ta mo­że być bar­dziej lub mniej sku­tecz­nie re­ali­zo­wa­na, w za­leż­no­ści od cha­rak­te­ru struk­tu­ry mię­dzy­ludz­kich re­la­cji. Zna­cze­nie wza­jem­no­ści wzra­sta, gdy ma­le­je w nich ro­la in­sty­tu­cjo­na­li­za­cji, for­ma­li­za­cji i cen­tra­li­za­cji. Wzo­ry re­la­cji spo­łecz­nych ule­ga­ją obec­nie grun­tow­nym prze­mia­nom, przede wszyst­kim pod wpły­wem roz­wo­ju In­ter­ne­tu. W no­wej for­mie nie tyl­ko sprzy­ja­ją one, ale na­wet wy­mu­sza­ją zwrotny cha­rak­ter re­la­cji. In­ter­net two­rzy więc no­wą prze­strzeń ko­mu­ni­ka­cyj­ną, w któ­rej owoc­nie mo­że re­ali­zo­wać się spo­łecz­na czy wręcz pro­spo­łecz­na na­tu­ra czło­wie­ka.

Głów­ne po­ję­cia: In­ter­net, spo­łe­czeń­stwo in­for­ma­cyj­ne, za­sa­da wza­jem­no­ści, com­mu­ni­tas, do­bro wspól­ne, po­sta­wa pro­spo­łecz­na.

Marta Juza: Wiedza ekspercka a mądrość zbiorowa w komunikacji internetowej

Obec­nie w ko­mu­ni­ka­cji zbio­ro­wej mo­że­my ob­ser­wo­wać współ­ist­nie­nie dwóch mo­de­li dystrybucji wiedzy. Pierw­szy to mo­del eks­perc­ki (zwią­za­ny głów­nie z me­dia­mi ma­so­wy­mi), w któ­rym nadaw­ca ob­da­rzo­ny jest in­sty­tu­cjo­nal­nym au­to­ry­te­tem i po­no­si od­po­wie­dzial­ność za prze­ka­zy­wa­ną przez sie­bie wie­dzę. Dru­gi to mo­del wie­dzy roz­pro­szo­nej, w któ­rym ma­my do czy­nie­nia z bar­dzo wie­lo­ma naj­czę­ściej ano­ni­mo­wy­mi nadaw­ca­mi, po­sia­da­ją­cy­mi okre­ślo­ną wie­dzę na te­mat wą­skie­go wy­cin­ka rze­czy­wi­sto­ści. In­te­rak­tyw­ne me­dium po­zwa­la im do­ko­nać syn­te­zy tej wie­dzy. W  du­żo więk­szym stop­niu niż w pierw­szym mo­de­lu do­ty­czy to rów­nież wie­dzy po­tocz­nej, re­ali­zo­wa­nej w co­dzien­nych prak­ty­kach. W In­ter­ne­cie obec­ne są oba te mo­de­le. Uwa­ga au­tor­ki kon­cen­tru­je się jed­nak przede wszyst­kim na mo­de­lu wie­dzy roz­pro­szo­nej ja­ko pew­nym no­wum w dzie­dzi­nie ko­mu­ni­ka­cji. Ce­lem ar­ty­ku­łu jest ana­li­za spo­łecz­nych przy­czyn ro­sną­cej po­pu­lar­no­ści mo­de­lu wie­dzy roz­pro­szo­nej, do­ko­na­nie prze­glą­du róż­nych kon­cep­cji, do­ty­czą­cych re­ali­za­cji tego mo­de­lu w In­ter­ne­cie (mię­dzy in­ny­mi „in­te­li­gen­cji otwar­tej” Der­ric­ka de Kerc­kho­ve, „in­te­li­gent­nych tłu­mów” Ho­war­da Rhe­in­gol­da, „in­te­li­gen­cji zbio­ro­wej” Pier­re’a Le­vy’ego, „mą­dro­ści tłu­mów” Ja­me­sa Su­ro­wiec­kie­go, „click­stre­amu” Joh­na Bat­tel­le’a, „ba­za­ru” Eri­ca S. Ray­mon­da, a tak­że zja­wisk folk­so­no­mii i Web 2.0) oraz za­pre­zen­to­wa­nie re­la­cji po­mię­dzy wie­dzą roz­pro­szo­ną a  wie­dzą eks­perc­ką w In­ter­ne­cie.

Głów­ne po­ję­cia: In­ter­net, me­dia ma­so­we, me­dia in­te­rak­tyw­ne, eks­perc­ki mo­del wie­dzy, mo­del wie­dzy roz­pro­szo­nej, „in­te­li­gent­ny tłum”, ko­lek­tyw­na in­te­li­gen­cja, „mą­drość tłu­mów”, no­os­fe­ra, click­stre­am, folk­so­no­mia, Web 2.0.

Joanna Strzelczak: Internetowe pośrednictwo pracy i zbiorowość jego użytkowników w Polsce

Przed­mio­tem ar­ty­ku­łu są no­we me­to­dy po­szu­ki­wa­nia za­trud­nie­nia ba­zu­ją­ce na wy­ko­rzy­sta­niu In­ter­ne­tu, ze­bra­ne pod wspól­nym okre­śle­niem „in­ter­ne­to­we po­śred­nic­two pra­cy”, oraz zbio­ro­wość ich użyt­kow­ni­ków w Pol­sce. W pierw­szej czę­ści opra­co­wa­nia za­pre­zen­to­wa­no naj­waż­niej­sze do­stęp­ne obec­nie me­to­dy po­szu­ki­wa­nia za­trud­nie­nia przy uży­ciu sie­ci WWW oraz spe­cy­ficz­ne dla nich wa­dy i za­le­ty. Na­stęp­nie scha­rak­te­ry­zo­wa­no zbio­ro­wość pol­skich użyt­kow­ni­ków in­ter­ne­to­we­go po­śred­nic­twa pra­cy. Uwzględ­nio­no przy tym aspek­ty ta­kie jak: wy­kształ­ce­nie i umie­jęt­no­ści cy­wi­li­za­cyj­ne, kom­pe­ten­cje w ko­rzy­sta­niu z kom­pu­te­ra i  In­ter­ne­tu, po­ło­że­nie ma­te­rial­ne, za­so­by ka­pi­ta­łu spo­łecz­ne­go oraz su­biek­tyw­na oce­na wła­snej sy­tu­acji za­wo­do­wej. Ana­li­za wy­bra­nych zmien­nych po­słu­ży­ła we­ry­fi­ka­cji dwu hi­po­tez po­sta­wio­nych na pod­sta­wie wy­ni­ków ba­dań prze­pro­wa­dzo­nych w Sta­nach Zjed­no­czo­nych. Pod­sta­wę czę­ści ba­daw­czej sta­no­wią da­ne ze­bra­ne pod­czas Dia­gno­zy Spo­łecz­nej 2005.

Głów­ne po­ję­cia: In­ter­net, po­szu­ki­wa­nie pra­cy, po­śred­nic­two pra­cy.

Anna Przybylska: Wzory komunikacji w Internecie między samorządem a mieszkańcami

W ar­ty­ku­le zo­stał pod­ję­ty pro­blem za­kre­su, w ja­kim ofi­cjal­ne lo­kal­ne stro­ny in­ter­ne­to­we przy­czy­nia­ją się do zwięk­sze­nia do­stęp­no­ści in­for­ma­cji, sprzy­ja­ją ko­mu­ni­ka­cji mię­dzy miesz­kań­ca­mi a  przed­sta­wi­cie­la­mi sa­mo­rzą­du oraz pro­wa­dzą do zwięk­sze­nia za­an­ga­żo­wa­nia tych pierw­szych w po­dej­mo­wa­nie de­cy­zji. Od­nie­sio­no go do wy­ni­ków ba­da­nia, któ­re ob­ję­ło ana­li­zę funk­cjo­nal­no­ści wi­tryn sa­mo­rzą­do­wych, son­daż oraz wy­wia­dy po­głę­bio­ne. Wy­ni­ki prze­pro­wa­dzo­nej ana­li­zy wska­zu­ją, że mi­mo sze­re­gu ko­rzy­ści pły­ną­cych z uru­cho­mie­nia stron in­ter­ne­to­wych, naj­mniej oczy­wi­stym ele­men­tem ich funk­cjo­no­wa­nia jest wciąż kon­sul­ta­cja. W jej kon­tek­ście do trud­no­ści na­le­ży za­li­czyć: po pierw­sze, do­stęp­ność in­for­ma­cji, któ­ra mo­że być pod­sta­wą do for­mo­wa­nia opi­nii na te­mat po­li­ty­ki sa­mo­rzą­du; po dru­gie, do­stęp­ność funk­cji po­zwa­la­ją­cych na ze­bra­nie gło­sów w dys­ku­sji na istot­ne dla spo­łecz­no­ści lo­kal­nej te­ma­ty; po trze­cie, pro­blem kul­tu­ry dys­ku­sji, któ­ry bez od­po­wie­dzial­nych dzia­łań ze stro­ny za­rzą­dza­ją­cych stro­ną pro­wa­dzi do blo­ko­wa­nia ko­mu­ni­ka­cji, a  w skraj­nych przy­pad­kach do jej ze­rwa­nia, po­przez za­mknię­cie fo­rum. Sto­pień roz­wo­ju stron in­ter­ne­to­wych, wy­po­sa­że­nie ich w  na­rzę­dzia umoż­li­wia­ją­ce in­te­rak­tyw­ność, w ogra­ni­czo­nym stop­niu róż­ni­cu­je ba­da­ne miej­sco­wo­ści pod wzglę­dem po­czu­cia wpły­wu miesz­kań­ców na dzia­ła­nia sa­mo­rzą­du.

Głów­ne po­ję­cia: wspól­no­ta lo­kal­na, stro­ny WWW, in­te­rak­cja, ko­mu­ni­ka­cja po­li­tycz­na, uczest­nic­two po­li­tycz­ne.

Albert Hupa: Badania orientacji politycznej w Internecie

Ni­niej­szy tekst sta­no­wi opis i  za­sto­so­wa­nie me­to­dy ba­da­nia sfe­ry po­li­tycz­nej w sie­ci World Wi­de Web przy uży­ciu me­to­do­lo­gii ana­li­zy sie­cio­wej. Część pierwsza ma charakter teoretycznego wprowadzenia do zagadnienia analizy sieciowej i szkicuje problematykę badań sfery politycznej w Internecie. Część druga stanowi prezentację badania skupiającego się na analizie orientacji politycznych wyłaniających się ze struktur połączeń domen internetowych o tematyce politycznej.

Głów­ne po­ję­cia: ana­li­za sie­cio­wa, In­ter­net, po­li­ty­ka, orien­ta­cje po­li­tycz­ne, wspól­no­ta, sie­ci po­li­tycz­ne.

Paweł Mazurek, Jan M. Zając i Kamil Rakocy: Między inwigilacją a uwiedzeniem. Użytkownicy Internetu wobec praktyk gromadzenia i przetwarzania danych

Ar­ty­kuł po­świę­co­ny jest spo­łecz­nym aspek­tom gro­ma­dze­nia i prze­twa­rza­nia da­nych w  In­ter­ne­cie, w tym da­nych oso­bo­wych. Ana­li­za te­go zja­wi­ska po­prze­dzo­na jest omó­wie­niem szer­sze­go kon­tek­stu, ja­kim są prze­mia­ny form kon­tro­li umoż­li­wio­ne przez roz­wój mi­kro­elek­tro­ni­ki i tech­no­lo­gii te­le­in­for­ma­cyj­nych. Przed­sta­wio­na jest spe­cy­fi­ka tech­nicz­no­-spo­łecz­nej prze­strze­ni in­ter­ne­to­wej i jej cha­rak­te­ry­stycz­ne ce­chy: ła­twość gro­ma­dze­nia i prze­twa­rza­nia da­nych o po­czy­na­niach in­ter­nau­tów, moż­li­wość do­sto­so­wa­nia za­war­to­ści do pro­fi­lu użyt­kow­ni­ka, funk­cjo­no­wa­nie opro­gra­mo­wa­nia szpie­gu­ją­ce­go [spy­wa­re] oraz po­ja­wie­nie się po­li­tycz­ne­go ru­chu na rzecz obro­ny pry­wat­no­ści. Pra­ca za­wie­ra tak­że krót­ki prze­gląd do­tych­cza­so­wych ba­dań em­pi­rycz­nych, za­rów­no za­gra­nicz­nych, jak i pol­skich.

Głów­ne po­ję­cia: pry­wat­ność, in­wi­gi­la­cja, cy­fro­wy nad­zór, prze­twa­rza­nie da­nych, da­ne oso­bo­we, użyt­ko­wa­nie In­ter­ne­tu, kom­pe­ten­cje ko­rzy­sta­nia z kom­pu­­tera.

Lech M. Nijakowski: Pornografia internetowa jako zwierciadło społe­czeństwa

Ar­ty­kuł po­dej­mu­je pro­blem por­no­gra­fii in­ter­ne­to­wej ja­ko przed­mio­tu ba­dań so­cjo­lo­gii. Ana­li­zu­je pod­sta­wo­we za­gad­nie­nia me­to­do­lo­gicz­ne, w tym zwią­za­ne z pe­na­li­za­cją pew­nych form por­no­gra­fii. Au­tor za­ry­so­wu­je trud­no­ści de­fi­ni­cyj­ne i pro­po­nu­je wła­sną de­fi­ni­cję por­no­gra­fii. Głów­na te­za ar­ty­ku­łu głosi, że dzię­ki wła­ści­wo­ściom In­ter­ne­tu ja­ko ma­so­we­go, glo­bal­ne­go me­dium, moż­li­we­go do od­bio­ru w miej­scach pry­wat­nych, por­no­gra­fia prze­szła ja­ko­ścio­wą zmia­nę – w stop­niu wcze­śniej nie­spo­ty­ka­nym za­czę­ła re­pre­zen­to­wać głów­ne, głę­bo­kie, tren­dy spo­łecz­ne oraz roz­sze­rzy­ła ga­mę ob­ra­zów o naj­bar­dziej de­wia­cyj­ne za­cho­wa­nia. Sta­ła się spe­cy­ficz­nym zwier­cia­dłem no­wo­cze­snych spo­łe­czeństw, uka­zu­jąc z ca­łą wy­ra­zi­sto­ścią tłu­mio­ne lę­ki, kom­plek­sy, po­trze­by, prze­mia­ny toż­sa­mo­ści i  for­my wła­dzy. Zglo­ba­li­zo­wa­na por­no­gra­fia po­zo­sta­je w  dia­lek­tycz­nym związ­ku z in­sty­tu­cja­mi spo­łecz­ny­mi. Sek­su­ali­zu­je zde­sek­su­ali­zo­wa­ne prak­ty­ki spo­łecz­ne, pro­wa­dząc z jed­nej stro­ny do ostrej re­ak­cji sys­te­mu spo­łecz­ne­go, mno­żą­ce­go gra­ni­ce i ta­bu, a z dru­giej po­przez trans­gre­sję w świe­cie wy­obra­żeń spo­łecz­nych pod­wa­ża tra­dy­cyj­ne for­my wła­dzy. Au­tor we­ry­fi­ku­je tę te­zę ba­da­jąc Bondage and Discipline, Domination and Submission, Sadism and Maso­chism (BDSM), wy­stę­po­wa­nie re­pre­zen­ta­cji bio­wła­dzy (w sen­sie Fo­ucaul­ta), w po­sta­ci tzw. fe­ty­szy­zmu me­dycz­ne­go oraz pro­blem pe­do­fi­li­za­cji sfe­ry pu­blicz­nej.

Głów­ne po­ję­cia: pornografia, so­cjo­lo­gia por­no­gra­fii, so­cjo­lo­gia de­wia­cji, so­cjo­lo­gia ko­mu­ni­ka­cji, me­to­do­lo­gia ba­dań in­ter­ne­to­wych, bio­wła­dza.

 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23