Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 4/2005 (179)

Artykuły

Michał Kaczmarczyk: Czy legalista może być anarchistą? O praktycznych koncepcjach prawa.

Pytanie o granice prawa może stać się inspiracją do spojrzenia na działalność prawniczą od strony praktycznych koncepcji, które decydują o tym, jak prawo jest rozumiane. Prezentowana przez autora argumentacja zmierza do wykazania politycznego charakteru takich koncepcji oraz wewnętrznych zależności między nimi. Z  drugiej strony zestawienie działalności prawniczej i politycznej ukazuje zasadnicze sprzeczności, jakie zachodzą między tymi dwiema sferami działania. Teza o "nieszczęśliwym związku" prawa i polityki każe z kolei skierować uwagę ku takim sytuacjom społecznym, w których krzyżowanie się perspektyw prawniczej i politycznej prowadzi do praktycznych paradoksów. Przykładem może być obywatelskie nieposłuszeństwo, którego zrozumienie wymaga zastosowania pragmatycznego modelu prawa i zwrócenia uwagi na kreatywny wymiar stosowania norm w  konkretnych sytuacjach.

Główne pojęcia: prawo, polityka, norma, pragmatyzm, obywatelskie nieposłuszeństwo.

Grażyna Skąpska: "Społeczeństwo w społeczeństwie". Socjologiczna koncepcja konstytucjonalizmu po komunizmie.

Czy pokomunistyczne konstytucje wyrażają teorię społeczeństwa, która prowadziłaby do konsolidacji nowych demokracji wokół jasnych znaczeń i symboli, do wytworzenia się społecznego consensusu konstytucyjnego? Na dokonywanie wyborów spośród wielu możliwych opcji dalszego rozwoju? Taką teorią w postaci konstytucjonalizmu stalinowskiego dysponował poprzedni system. Jej fundament stanowiła marksistowska teoria rozwoju społecznego oraz jasna zasada odróżniania się konstytucjonalizmu stalinowskiego od konstytucjonalizmu demokraty'czno-liberalnego. Korelatem społecznym konstytucjonalizmu stalinowskiego, zwanego również konstytucjonalizmem hipokrytycznym, był negatywny consensus konstytucyjny. Obecne trudności w  procesie konsolidacji demokracji i budowaniu pozytywnego consensusu konstytucyjnego związane są ze szczególnym charakterem legitymizacji przemian, w postaci koncepcji rewolucji legalnych, a także brakiem mocnych i bezdyskusyjnych podstaw dla koncepcji praw człowieka, jako podstawowego czynnika odróżniania się konstytucjonalizmu pokomunistycznego od konstytucjonalizmu stalinowskiego. W konsekwencji rysuje się hipotetyczna możliwość konstytucjonalizmu eklektycznego, którego powodzenie zależy od tego, czy odzwierciedla on lokalne tradycje demokratyczne i aspiracje społeczne.

Główne pojęcia: konstytucjonalizm, autorefleksja, sterowanie semantyczne, konsolidacja, konstytucjonalizm hipokrytyczny, negatywny consensus konstytucyjny, pozytywny consensus konstytucyjny, ruptura, odróżnianie się, rewolucje legalne, państwo praw, konstytucjonalizm eklektyczny.

Henryk Domański i Dariusz Przybysz: Homogamia edukacyjna małżonków w krajach europejskich.

Homogamia edukacyjna małżonków zawsze przyciągała uwagę badaczy jako wskaźnik barier i dystansów społecznych. Przedstawiamy tu wyniki analiz przeprowadzonych na danych, pochodzących z badania European Social Survey, zrealizowanego w 21 krajach. Przedmiotem analizy jest homogamia definiowana w terminach stopnia zbieżności między poziomami wykształcenia mężów i żon. Analizując ją pod kątem ustalenia generalnych prawidłowości wykazujemy, że: (i) we wszystkich krajach występuje wyraźna tendencja do homogamii edukacyjnej małżonków, (ii) tendencja ta daje o sobie znać w postaci skokowego wzrostu szans na zawarcie związku w miarę zmniejszania się różnic między poziomami wykształcenia partnerów; (iii) dominującym wzorem jest małżeństwo między reprezentantami z tego samego "poziomu" edukacji, przy czym najsilniejsza jest homogamia między małżonkami z  wykształceniem niepełnym podstawowym i podstawowym, (iv) wreszcie, dla większości krajów potwierdza się, uchwycony we wcześniejszych analizach tzw. "efekt asymetrii" - więcej jest małżeństw, w których wyższe wykształcenie ma mąż. Jednak nie jest to uniwersalna prawidłowość, czego świadectwem jest występowanie aż w siedmiu społeczeństwach asymetrii "korzystnej" dla kobiet, co obejmuje i Polskę.

Główne pojęcia: homogamia edukacyjna, bariery małżeńskie, otwartość struktury społecznej, porównania międzykrajowe, modele logarytmiczno-liniowe.

Esej recenzyjny

  • Elżbieta Hałas: Stare i nowe wyzwania dla autonomii nauk społecznych

Recenzje

  • Jolanta Ambrosewicz-Jacobs: Me Us Them. Ethnic Prejudices among Youth and Alternative Methods of Education. The Case of Poland (rec. Antoni Sułek)
  • O złożoności wiedzy naukowej. Iwo Białynicki-Birula i Iwona Białynicka-Birula: Modelowanie rzeczywistości. Od Gry w życie Conwaya przez Żuka Mandelbrota do Maszyny Turinga (rec. Krzysztof Tomanek)
  • Piotr Sztompka: Socjologia wizualna. Fotografia jako metoda badawcza (rec. Urszula Jarecka)
  • Eric M. Uslaner: The Morał Foundations of Trust (rec. Ryszard Czyszkiewicz)
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23