Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 2/2006 (181)

  • Jan Turowski. 29 października 1917 - 9 lutego 2006
    (Elżbieta Hałas i Piotr Kryczka)
  • Irena Nowakowska. 28 listopada 1912 - 25 lutego 2006
    (Małgorzata Melchior)
  • Marian Kempny. 28 maja 1954 - 7 marca 2006
    (Anna E. Kubiak)

Artykuły

Ireneusz Sadowski: Egalitarne nostalgie: czy stosunek do nierówności dzieli Polaków?

Wojciech Zaborowski dekadę temu pisał: "nastroje egalitarne należy uznać za uporczywie trwały element świadomości społeczeństwa polskiego". Czy tak jest w istocie? By odpowiedzieć na to pytanie postanowiłem podejść do zagadnienia dwojako: z  jednej strony poprzez dokonanie przeglądu badań nad postawami względem nierówności, które były prowadzone w Polsce od roku 1956 do pierwszych lat transformacji ustrojowej, z drugiej zaś - analizując dane sondażowe (PGSS) z lat 1992-2002. W ten sposób staram się poddać dysekcji orientacje egalitarne, będące - jak się wydaje - istotnym komponentem mentalności społeczeństwa polskiego w procesie transformacji.

Rezultaty przeprowadzonych analiz odnoszę m.in. do klasycznych już ustaleń Waltera G. Runcimana, którego badania dowodziły, iż bezpośrednim determinantem egalitaryzmu jest relatywna deprywacja. W świetle tego i innych wniosków spróbuję zająć stanowisko w sprawie szerszego zagadnienia, jakim jest legitymizacja systemu społeczno-politycznego.

Główne pojęcia: orientacje egalitarne, nierówności, legitymizacja, transformacja ustrojowa.

Maciej Górecki: Stochastyczne uczenie się a partycypacja i absencja wyborcza w Polsce: uczestnictwo wyborcze jako działanie kolektywne

Artykuł ten ma dwa cele. Po pierwsze, prezentuje on, nieznany bliżej w Polsce, Satoshiego Kanazawy model zachowań wyborczych, oparty na pryncypiach stochastycznego uczenia się. Model ten, nawiązujący do Michaela W. Macy'ego teorii stochastycznego uczenia się, jest próbą znalezienia rozwiązania dla tzw. "paradoksu frekwencji wyborczej", jednego z najbardziej niewygodnych empirycznych problemów teorii racjonalnego wyboru. Po drugie, tekst ten jest próbą empirycznego zastosowania najważniejszych twierdzeń Kanazawy do zjawiska partycypacji i absencji wyborczej w wyborach parlamentarnych w Polsce w roku 1991 oraz 1997. Korzystając z danych Polskich Generalnych Sondaży Społecznych, dowodzę, że empiria w części potwierdza przydatność modelu Kanazawy do analizy partycypacji i absencji wyborczej w Polsce. Model ten, szukający uwarunkowań partycypacji i  absencji w przeszłych zachowaniach wyborczych, posiada jednak pewne ograniczenia, które pokazuję na przykładzie wyborów roku 1997. Proponuję jednocześnie rozszerzenie teorii Kanazawy poprzez odwołanie do badań nad tzw. "efektem silniejszego". Te ostatnie wskazują na możliwość odnoszenia się przez wyborców także do przyszłych wyborów, co może potencjalnie powodować modyfikację ich planów wyborczych i zakłócać proces stochastycznego uczenia się. W tym kontekście propozycja Kanazawy jawi się jako niekompletna i niedokończona, co stwarza przestrzeń dla dalszych studiów nad tą teorią.

Główne pojęcia: partycypacja/absencja wyborcza, "paradoks frekwencji wyborczej", stochastyczne uczenie się, "efekt silniejszego".

Jan Pakulski i Jacek Wasilewski: Cyrkulacja elit politycznych: od lisów do lwów

Widoczna we współczesnej polityce tendencja do zastępowania "politycznych lisów" przez "politycznych lwów", czego najwyraźniejszym upostaciowieniem jest George W. Bush, jest punktem wyjścia do refleksji nad klasyczną koncepcją cyrkulacji elit Vilfreda Pareto. Po przypomnieniu głównych przesłanek rozumowania Pareto, przechodzimy do syntetycznego rozpatrzenia hipotezy o  odchodzących lisach i naciągających lwach w polskiej polityce.

Główne pojęcia: Vilfredo Pareto, cyrkulacja elit, lisy i lwy, polska elita polityczna.

Piotr Gliński: Samounicestwienie ruchu społecznego - ruch antyglobalistyczny a globalne społeczeństwo obywatelskie

W artykule omawiam dziesięć charakterystycznych cech współczesnego ruchu antyglobalistycznego, które w znacznej mierze przesądzają o tym, iż posiada on charakter "nowego" nowego ruchu społecznego. Jedną z podstawowych właściwości tego ruchu są jego sprzeczności wewnętrzne, polegające m. in. na rozbieżności pomiędzy nieobywatelskimi metodami działań ruchu a obywatelskim charakterem jego jedynego racjonalnego celu aktywności, jakim jest oddolne, ewolucyjne kształtowanie instytucji i wspólnot obywatelskich. Sprzeczność ta prowadzi do nieskuteczności działań ruchu, a w konsekwencji do zjawiska samounicestwiania się ruchu antyglobalistycznego.

Główne pojęcia: ruch antyglobalistyczny, alterglobalizm, ruch społeczny, sieciowość, quasi-interakcje, struktura interakcyjna, wspólnota wirtualna, radykalizm, obywatelskość, globalne społeczeństwo obywatelskie, mediatyzacja.

Paweł Ćwikła: Kilka uwag o związku socjologii z literaturą

Celem tego eseju jest zwrócenie uwagi socjologów na literaturę piękną jako jedno z możliwych źródeł inspiracji do analizy socjologicznej. Zwraca się tu uwagę na możliwe związki socjologii z literaturą, jak również na to, w jaki sposób socjolog może się w swojej pracy naukowej literaturą zajmować. Zostają przypomniane pewne "socjologiczno-literackie perspektywy". Tekst ten, w  założeniu problemowy, odnosi się do ugruntowanych teoretycznie sposobów spojrzenia na dzieło literackie jako podstawę socjologicznej interpretacji.

Swego rodzaju problemem jest także sposób, w jaki powinny być przeprowadzane socjologiczne badania nad literaturą. Nieco miejsca poświęcono i temu zagadnieniu, zwracając uwagę, że kontakt z tak plastycznym materiałem, jakim bywa literatura, nie może być ograniczany trzymaniem się ściśle określonych ram metodologicznych przewidzianych zazwyczaj dla przedmiotu badań socjologa.

Zostaje m. in. kwestia ideologicznego i społecznego zaangażowania literatury, społecznej roli pisarza oraz problematyka komunikacji literackiej. Przedmiotem zainteresowania socjologa może być też treść samych utworów, gdy możliwym staje się wywiedzenie z niej np. zasad tworzących pewien model, na którym opiera się wykreowany literacko społeczny świat.

W znacznej mierze skupiono się na ewentualności traktowania przez socjologa realiów fikcyjnych, na niemal takich samych zasadach, na jakich odnosi się on do świata rzeczywistego.

Główne pojęcia: socjologia literatury, socjologia komunikacji literackiej, wyobraźnia socjologiczna, publiczność literacka, odbiór zinstytucjonalizowany/odbiór potoczny dzieła, interpretacja.

Esej recenzyjny

  • Magdalena Lejzerowicz: Zarządzanie tożsamością. Erving Goffman: Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości

Recenzje

  • Oswajanie wszechświata. Krzysztof T. Konecki: Ludzie i ich zwierzęta. Interakcjonistyczno-symboliczna analiza społecznego świata właścicieli zwierząt domowych
    (rec. Sławomir Magala)
  • Czy warto rozbierać cesarza? Radosław Sojak: Paradoks antropologiczny. Socjologia wiedzy jako perspektywa ogólnej teorii społeczeństwa
    (rec. Ewa Kopczyńska)
  • Odpowiedź autora Paradoksu antropologicznego (Radosław Sojak)
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23