Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 3/2004 (174)

  • Stanisław Kozyr-Kowalski. 9 listopada 1936 - 1 lutego 2004
    (Andrzej Przestalski)
  • Władysław Kwaśniewicz. 9 czerwca 1926 - 16 sierpnia 2004
    (Krzysztof Gorlach, Lucjan Kocik, Marian Niezgoda i Zygmunt Seręga)

Artykuły

Włodzimierz Wesołowski: Warstwa polityków: ewolucja bez postępu.

Podstawowe tezy artykułu mówią o  procesach kształtowania się warstwy polityków oraz rezultatach ich działań w Polsce w latach 1989-2004. Fragmentaryzacji a partii oraz niedostateczna praca programowa są wskazane jako przyczyny (pośrednie i  bezpośrednie) niepowodzeń, które objawiają się w wielu dziedzinach. Artykuł przedstawia dane o niekorzystnym kształtowaniu się składu kolejnych parlamentów oraz ich płynności, co nie stwarza dobrych podstaw do efektywnej pracy legislacyjnej. Równolegle wskazana jest zmienność rządów jako negatywna cecha rządzenia. Zagrożona jest demokratyczna legitymizacja systemu. Ujawniają się populizm oraz oligarchizacja życia gospodarczego. Artykuł sugeruje potrzebę doskonalenia całej struktury partyjnej oraz merytorycznego doskonalenia się warstwy polityków, jeśli mają oni spełniać właściwą rolę w systemie politycznym i społecznym. W  końcowych częściach artykułu dyskutowany jest problem warunków konsolidacji demokratycznej oraz warunków efektywnego funkcjonowania polskich polityków w instytucjach Unii Europejskiej.

Główne pojęcia: elita polityczna, partia polityczna, transformacja, obóz byłej opozycji demokratycznej, obóz solidarności, prywatyzacja, parlament, populizm, legitymizacja, programy zmian społecznych i politycznych, rząd, Unia Europejska

Maria S. Winclawska: Harriet Martineau. Powrót na salony światowej socjologii

Artykuł przybliża postać i twórczość socjologiczną dziewiętnastowiecznej publicystki i pisarki angielskiej Harriet Martineau, która uznawana jest za pierwszą kobietę socjologa na świecie. Martineau zyskała za życia sławę jako popularyzatorka nauki (głównie ekonomii politycznej), literatka, dziennikarka oraz propagatorka praw kobiet. I tak była postrzegana przez wiele lat przez potomnych. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku socjologia amerykańska zaczęła � odkrywać "jej twórczość socjologiczną. Artykuł rekonstruuje ten proces. Następnie omawia trzy podstawowe prace socjologiczne Harriet Martineau: How to Observe Morals and Manners, pierwszy przewodnik metodologiczny dotyczący prowadzenia badań terenowych, Society in America - analiza tworzącego się społeczeństwa amerykańskiego przeprowadzona w czasie jej dwuletniej podróży po USA oraz The Positive Philosophy of Auguste Comte Freely Translated and Condensed, która to praca jest pierwszym tłumaczeniem książki Comte'a na język angielski. Na końcu autorka przedstawia argumenty na rzecz uznania Harriet Martineau za prekursorkę socjologii i jednego z jej głównych twórców w dziewiętnastowiecznym świecie anglojęzycznym.

Główne pojęcia: Harriet Martineau, historia myśli socjologicznej, metodologia badań socjologicznych, badania terenowe, gender studies.

Marek M. Kamiński: Gry więźniów. Podział ról społecznych w instytucji totalnej

Nowy więzień ("świeżak") wkraczający do instytucji totalnej przechodzi zazwyczaj "gry" i "zabawy" organizowane przez "starą wiarę", inicjujące jego wejście w nową rolę społeczną. Niniejszy artykuł prezentuje tezę, że rytuały inicjacji są często wymyślane przez więźniów w celu testowania cech osobowości świeżaka, takich jak siła charakteru i spryt. Choć rytuały te mogą się wydawać brutalne, więcej w nich pomysłowych podstępów niż prawdziwego bólu i cierpienia. Testy polegają zazwyczaj na przekonaniu świeżaka, że stoi przed trudnym wyborem, a następnie obserwowaniu jego reakcji w  sytuacji nieprzyjaznej lub nietypowej. Oparcie typowego testu na podstępie stwarza jednak podstawowe zagrożenie dla jego wiarygodności, jako że świeżak, który odgadnie cel testu, może z powodzeniem udać zarówno siłę charakteru, jak i spryt. Testy nie pozwalają zatem odróżnić świeżaka dobrze poinformowanego od posiadającego naprawdę twardy charakter. Większość "starych" więźniów zdaje sobie sprawę z tego problemu i próbuje wymyślać wciąż nowe gry i testy. Efektem jest bogaty wachlarz współzawodniczących ze sobą testów oraz częste zmiany tajnego kodeksu zachowań. Opisane poniżej rytuały inicjacji modelowane są jako proste gry i problemy decyzyjne. Materiał etnograficzny został zebrany przez autora w 1985 roku, gdy był on więźniem politycznym w więzieniach w  Białołęce i na Rakowieckiej.

Główne pojęcia: prizonizacja, instytucja totalna, gra, areszt śledczy, inicjacja.

Artykuły recenzyjne

  • Joanna Derdowska: Po czesku, po europejsku - "Sociologicky Casopis/Czech Sociological Review"
  • Agnieszka Kolasa-Nowak: Czy socjologia historyczna?
  • Piotr Stankiewicz: Nauki społeczne wobec zagrożeń cywilizacyjnych

Recenzje

  • Jerzy Bartkowski: Tradycja i polityka. Wpływ tradycji kulturowych polskich regionów na współczesne zachowania społeczne i polityczne (rec. Krzysztof Gorlach)
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23