Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 1/2005 (176)

  • Włodzimierz Wesołowski: Otwarcie XII Ogólnopolskiego Zjazdu Socjologicznego 15-18 wrzesień 2004 rok

Artykuły

Michał Kaczmarczyk: O własności z perspektywy durkheimowskej.

Autor artykułu stawia pytanie o  rolę, jaką odegrać może teoria socjologiczna we współczesnych dyskusjach nad własnością. Podjęte rozważania wiążą się z próbą przezwyciężenia dylematu, przed którym stoją, w opinii autora, filozoficzne koncepcje, wahające się między paradygmatami indywidualistycznym i  egalitarystycznym. Artykuł zawiera krytykę socjologicznych założeń obu tych paradygmatów oraz charakterystykę konkurencyjnej teorii Durkheima, która rzadko jest dziś przywoływana w debatach wokół własności. Główną zaletą perspektywy durkheimowskiej jest rozróżnienie pomiędzy powodami respektowania indywidualnych praw a uzasadnieniem norm określających powstanie, podmioty i granice własności. Rozróżnienie to może pomóc zrozumieć i wyjaśnić paradoksy, które własność rodzi w warunkach obrotu rynkowego.

Główne pojęcia: system własności, legitymizacja własności, paradygmat indywidualistyczny, paradygmat egalitarystyczny.

Jarosław Kilias: O problemach z kategorią legitymacji władzy politycznej: w stronę negatywnego pojęcia legitymacji.

Artykuł dotyczy kategorii "legitymacji" władzy politycznej. Autor sugeruje, że błędem jest przypisywanie roli założyciela socjologicznego dyskursu o legitymacji Maxowi Weberowi, który przejął obiegową kategorię nauki o państwie i  prawie, interesując się nie tyle kwestią prawomocności lub nieprawomocności władzy, ile typowymi formami jej sprawowania. Kategoria i problem legitymacji jako zgodności instytucji politycznych z  obowiązującymi wartościami, mającej skłaniać poddanych do okazywania im posłuszeństwa, stanowi dziedzictwo długiej tradycji filozoficznych rozważań nad prawomocnością władzy. Jako pojęcie socjologii polityki jest wszakże nieoperacyjne, obejmując zjawiska przynależne do dwóch, zasadniczo nieporównywalnych sfer: niejednoznacznych i częstokroć nieuchwytnych norm oraz rzeczywistych instytucji politycznych. Rezultatem jest wieloznaczność rozstrzygnięć na jej temat, które same cechuje nieuchronnie polityczny charakter. W rzeczywistości kwestia legitymacji bywa rozważana jedynie wówczas, gdy istnieje alternatywa dla istniejących rządów, sama będąc częstokroć instrumentem podważania ich roszczeń do prawomocności, a jedną z przyczyn popularności kategorii wydaje się jej użyteczność jako instrumentu pozwalającego manifestować badaczom własne przekonania moralne i polityczne.

Główne pojęcia: legitymacja, władza prawomocna, socjologia polityki.

Dorota Rancew-Sikora: Negocjacje polityczne: między działaniem jednostek a relacjami strukturalnymi.

Tematem pracy jest znaczenie negocjacji politycznych dla regulowania stosunków zbiorowych. Celem opracowania jest teoretyczne rozważenie, jak dalece dotychczasowy dorobek socjologii może przydać się do zrozumienia tego, co faktycznie dzieje się w ramach procesów negocjacyjnych. Praca mieści się w tradycji analiz wielopoziomowych, uwzględniających zarówno interakcyjne charakterystyki, jak i wpływ czynników strukturalnych na procesy negocjacyjne. Tak postawionemu celowi został podporządkowany porządek pracy: na początku zostały omówione sytuacje elementarne, w których uczestniczą indywidualne jednostki, następnie negocjacje jednostek w  sieciach społecznych, negocjacje reprezentantów grup, stosunki międzygrupowe i, w końcu, miejsce procesów negocjacji w systemach demokratycznych. Złożoność sytuacji negocjacyjnej jest zauważana przez jej uczestników i powoduje dylematy decyzyjne, które "wchodzą" w budowę i  kształtują przebieg tej sytuacji. Analityczne ujęcie tej złożoności przez badaczy negocjacji może pomóc w wyjaśnieniu przebiegu działań aktorów oraz końcowych rezultatów negocjacji.

Główne pojęcia: negocjacje polityczne, relacje międzygrupowe, reprezentowanie grup społecznych, rozwiązywanie konfliktów.

Adam Jelonek: Kryzys konsocjonalnej demokracji. Studium przypadku.

Opierając się na obserwacjach i  wnioskując na podstawie założeń teorii demokracji Arendt Lijphart wprowadza model tzw. demokracji konsocjonalnej, opartej na szerokim porozumieniu elit politycznych. Według Lijpharta podstawowa idea konsocjonalizmu wynika z założenia, że idea demokracji i rządy większości nie zawsze są do pogodzenia. Lijphart zauważa, że w tzw. społeczeństwach pluralnych (głęboko podzielonych według kryteriów rasowych, etnicznych, religijnych czy kulturowych) napięcia pojawiające się na scenie politycznej są zwykle znacznie silniejsze niż w  społeczeństwach homogenicznych. W konsekwencji tego Lijphart przyjmuje, że przywódcy polityczni wszystkich znaczących segmentów społeczeństwa pluralnego powinni współpracować ze sobą w ramach wielkiej koalicji dla efektywnego rządzenia państwem.

Choć takie zachowania polityczne były modelem zalecanym przez Lijpharta dla wszystkich społeczeństw pluralnych, w większości przypadków próby stworzenia konsocjonalnego modelu demokracji zakończyły się niepowodzeniem. W niniejszym artykule autor stara się przeanalizować jeden z takich przypadków: wieloetnicznej i wielorasowej Malezji.

Główne pojęcia: demokracja konsocjonalna, konsocjonalizm, Lijphart, system polityczny, Malezja

Artykuł recenzyjny

  • Sabina Bieniecka: Vive la difference?, czyli płeć jako źródło nierówności
  • Antoni Sułek: Ani "longitudinalne", ani "podłużne"

Sprawozdanie

  • XII Ogólnopolski Zjazd Socjologiczny. Polska w Europie: uwarunkowania i perspektywy. Poznań, 15-18 września 2004 roku (Joanna Kurczewska i Włodzimierz Wesołowski)
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23