Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 2/2003 (169)

  • Helena Znaniecka-Łopata. 2 października 1925 - 12 lutego 2003
    (Elżbieta Hałas)

Artykuły

Wojciech Zaborowski: Ewolucja struktury społecznej - ujęcie pokoleniowe

Celem tego opracowania jest uporządkowanie wyników badań z roku 2000, rozpatrywanych ze względu na sytuację podstawowych kategorii badanych w obecnej strukturze społecznej w porównaniu z ich położeniem w okresie realnego socjalizmu. W ten sposób zmiany strukturalne ujmowane są w perspektywie wygrani-przegrani transformacji. Konsekwentnie eksponowana jest pokoleniowa perspektywa porównań. Teoretyczno-metodologiczne przesłanki tego podejścia zostały przedstawione we wcześniejszych pracach Władysława Adamskiego, kierownika zespołu badawczego "Polacy", dotyczących strukturalno-pokoleniowych uwarunkowań i następstw dokonujących się w  Polsce przekształceń ustrojowych. W świetle badań z 2000 roku owe skutki okazują się wyraźnie zróżnicowane w zależności nie tylko od tego, w  jakiej fazie cyklu życiowego znajdowały się osoby włączające się w  proces tych przekształceń, ale również od cech charakterystycznych okresu historycznego, w jakim dokonywały się procesy socjalizacji danego pokolenia.

Główne pojęcia: struktura społeczna, pokolenie, wygrani -przegrani transformacji.

Mikołaj Cześnik: Uczestnictwo wyborcze: teoretyczne przesłanki, modele wyjaśniania, analizy empiryczne

Celem artykułu jest uporządkowanie debaty nad uczestnictwem wyborczym. Analizowane są trzy jego aspekty. Część pierwsza zawiera opis roli, jaka jesi wyznaczana partycypacji wyborczej we współczesnych teoriach demokracji. W części tej omówione są też związki między uczestnictwem wyborczym i legitymizacją systemu, a  także relacje łączące uczestnictwo wyborcze z pojęciem równości. W  części drugiej przedstawione są główne nurty teoretycznej refleksji naa uczestnictwem wyborczym. Można wśród nich wyróżnić dwie perspektywy: (1) makr o analityczną, której modele starają się tłumaczyć, dlaczego w  pewnych systemach politycznych w głosowaniach uczestniczy więcej obywateli niż gdzie indziej, oraz (2) mikro analityczną, której modele próbują tłumaczyć, jacy ludzie biorą udział w wyborach, czyli jakie indywidualne charakterystyki sprzyjają partycypacji. W trzeciej części omówiono najważniejsze wyniki badań empirycznych dotyczące głosowania w  ogóle i partycypacji wyborczej w Polsce. Przede wszystkim uczestnictwu sprzyjają wysoki status socjoekonomiczny i profrekwencyjne rozwiązania instytucjonalne, z których najistotniejszy jest obowiązek głosowania. Wzory uczestnictwa wyborczego obserwowane w społeczeństwie polskim są podobne do wzorów obserwowanych w społeczeństwach Europy Zachodniej.

Główne pojęcia: wybory, zachowania wyborcze, partycypacja wyborcza.

Konrad Kubala: O możliwościach rozumienia estetyzacji polityki. Przypadek Polski

Tekst poświęcony jest refleksji nad jakością komunikacji pomiędzy głównymi podmiotami pola polityki. Intuicje badawcze zawarte w artykule wynikają z założeń filozofii języka, etno-, socjo- i psycholingwistyki ilustrujących fakt, że język nie tylko przedstawia, ale przede wszystkim ustanawia rzeczywistość. Tytułowy problem polega na ukazaniu rozbieżności między wytycznymi marketingu politycznego, po który sięgają politycy a normatywnymi wymaganiami wobec wyborcy w systemie demokratycznym. Przeniesienie ciężaru komunikacji na retorykę obrazu oraz permanentne kwestionowanie przez polityków zasady przekładalności perspektyw nie przyczynia się w  żaden sposób do osiągania jednej z naczelnych wartości demokracji - konsensu, oraz nie pozwala na stosunkowo racjonalne, nie losowe podejmowanie decyzji wyborczych. Opisywana z wykorzystaniem studiów empirycznych nad polskim dyskursem politycznym atmosfera komunikacyjna nie wydaje się sprzyjać rozwojowi społeczeństwa obywatelskiego. Estetyzację polityki rozumieć należy jako pochodną postmodernistycznej tezy o estetyzacji życia codziennego. Dominują w niej zachowania oparte na metaforze i pragnieniu, które nie stanowią najlepszego środowiska dla rozwiązywania problemów politycznych. Estetyzacja polityki może być zatem rozpatrywana jako proces degradujący kulturę demokratyczną bądź, jak chcieliby postmoderniści, jako proces odejścia od konsensu jako wartości naczelnej życia społecznego.

Główne pojęcia: estetyzacja polityki, komunikacja polityczna, retoryka obrazu, marketing polityczny, działanie komunikacyjne, działanie strategiczne, przekładalność perspektyw, racjonalność komunikacyjna, racjonalność instrumentalna.

Zbigniew Karpiński: Strukturalne determinanty integracji społecznej: analiza logiczna teorii relacji międzygrupowych Petera M. Blaua

Niniejszy artykuł stanowi próbą przedstawienia i krytycznej oraz logicznej analizy teorii relacji międzygrupowych, sformułowanej przez Petera M. Blaua. Teoria ta analizuj e powstawanie relacji społecznych pomiędzy uczestnikami różnych grup wyróżnionych ze względu na różnice w przynależności religijnej, pochodzeniu etnicznym, uzyskiwanych dochodach, wykształceniu, pozycji na rynku pracy itp. Zgodnie z logiką teorii relacji międzygrupowych powstanie określonej konfiguracji stosunków społecznych w obrębie danej populacji jest wypadkową (a) skłonności jednostek ludzkich do wchodzenia w relacje z osobami podobnymi do siebie oraz (b) oddziaływania struktury społecznej.

W artykule dokonuję uściślenia definicji terminów teoretycznych, analizuję metodologiczny status poszczególnych zdań (założeń i twierdzeń) tworzących wewnętrzną strukturę teorii relacji międzygrupowych, a także uzupełniam ją o zespól warunków zakresowych, to jest abstrakcyjnych twierdzeń wskazujących cechy, jakie musi mieć sytuacja empiryczna, by można było stosować do niej daną teorię. Oryginalne sformułowanie teorii relacji międzygrupowych nie określało, jakie są j ej warunki zakresowe.

Główne pojęcia: struktura społeczna, homofilia, relacja społeczna, różnorodność, nierówność, konsolidacja.

Recenzje

  • Uwolnić się od złudzeń. Pierre Bourdieu i Loic Wacąuant: Zaproszenie do socjologii (rec. Barbara Jabłońska)
  • O niektórych pożytkach z lektury Encyklopedii socjologii. Encyklopedia socjologii, tom 4 (rec. Mariusz Kwiatkowski)
  • Ryszard Tadeusiewicz: Społeczność Internetu (rec. Agata Maksymowicz)
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23