Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 2/2008 (189)

Artykuły

Mikołaj Cześnik: Próżnia socjologiczna a demokracja – analizy empiryczne

Tematem pracy jest klasyczna hipoteza Stefana Nowaka o próżni socjologicznej. Celem artykułu jest weryfikacja hipotezy o dysfunkcjonalności zjawiska próżni wobec demokracji; test empiryczny ma dać odpowiedź na pytanie, czy ustrój demokratyczny może właściwie funkcjonować w społeczeństwie dotkniętym próżnią socjologiczną. Przeprowadzone analizy przekonują, że próżnia socjologiczna nie jest zjawiskiem unikatowym, wyjątkowym dla Polski – badane społeczeństwa różnią się zasadniczo pod względem poziomu tożsamości grupowych i ich rozproszenia. To zróżnicowanie pozostaje jednak bez związku z jakością demokracji: wśród krajów cieszących się efektywnym ustrojem demokratycznym są zarówno takie, w których próżnia socjologiczne jest mała, jak i takie, w których jest ona duża. Skłania to do wniosku, że udana, efektywnie działająca wspólnota demokratyczna może też istnieć w społeczeństwie, w którym tożsamości grupowe są słabe. Głównym wnioskiem artykułu jest wobec tego twierdzenie, że ułomności i  wady ustroju demokratycznego, także w Polsce, wynikają z innych niż istnienie próżni socjologicznej przyczyn.

Główne pojęcia: próżnia socjologiczna, tożsamość, demokracja.

Artur Pokropek: Wzory prestiżu zawodów

Celem tej analizy jest spojrzenie na fenomen prestiżu zawodów z nowej, uwzględniającej wielowymiarowy charakter tego zjawiska perspektywy. Opierając się na danych Europejskiego Sondażu Społecznego dla Polski w 2006 roku, badaniach przeprowadzonych przez IFiS PAN w 1987 roku oraz danych z Generalnego Sondażu Społecznego przeprowadzonego w Stanach Zjednoczonych w 1989 roku, szukam wymiarów oceniania prestiżu zawodów. Przynajmniej trzy zgodne wymiary ocen prestiżu można znaleźć w różnych punktach czasowych i przynajmniej w dwóch społeczeństwach. Są to: wymiar pracy wykonawczej, kluczowej roli w organizacjach i użyteczności dla społeczności. Ponadto, jeżeli chodzi o polskie społeczeństwo w 2006 roku, wykrystalizował się wymiar funkcji publicznych. Prezentowane ujęcie daje możliwość trafniejszej interpretacji hierarchii prestiżu niż klasyczne teorie. W dalszej części badam zgodność nadawania prestiżu w  czterech wymiarach ocen w Polsce w roku 2006 ze względu na zmienne społeczno-ekonomiczne oraz postawy charakteryzujące światopogląd respondentów. Nie licząc wymiaru funkcji publicznych, stwierdzam silną zgodność nadawania ocen prestiżu. Dalej analizuję różnicę między wzorami prestiżu i dzięki niej próbuję zrozumieć zmiany, jakie nastąpiły między 1987 a 2006 rokiem w polskiej hierarchii prestiżu. Analiza wzorów prestiżu pokazuje, jak zmiana percepcji pozycji zawodowych wpływa na ich położenie w hierarchii prestiżu. Ustalenia zawarte w tym artykule można traktować jako nowy głos w sporze – który w pewnym momencie ucichł, ale nie został jednak rozstrzygnięty – dotyczącym odpowiedzi na pytanie o  to, czym jest prestiż zawodów i jakie mechanizmy za nim stoją.

Główne pojęcia: prestiż, zawód, wzory oceniania, struktura społeczna.

Monika Tokarzewska: Georg Simmel o tajemnicy

Artykuł jest próbą powiązania ze sobą dwóch nurtów dających się wyróżnić w badaniach nad Georgiem Simmlem: refleksji nad wkładem tego uczonego do ukonstytuowania się socjologii jako dyscypliny naukowej oraz jego zainteresowania językiem i  estetyką. Na przykładzie szczegółowej analizy jednego z najciekawszych rozdziałów dzieła Socjologia pokazana zostaje istniejąca w dziele Simmla zależność między poszukiwaniem nowych obszarów badawczych a  poszukiwaniem nowego języka, który pozwoliłby je uchwycić.

Główne pojęcia: tajemnica, socjologia jako nauka, język w socjologii, filozofia kultury.

Łukasz Jastrząb: Opinia Profesora Józefa Chałasińskiego wygłoszona podczas procesów poznańskich w 1956 roku

28 czerwca 1956 roku na ulicach Poznania miała miejsce demonstracja ekonomiczna, która przekształciła się w zbrojne zamieszki. Rozruchy spacyfikowało wojsko. Zginęło lub zmarło w wyniku ran 57 osób. Po zamieszkach zatrzymano ponad 800 osób. Procesy uczestników zajść rozpoczęły się we wrześniu 1956 roku. Linia obrony została oparta na opiniach wybitnych polskich socjologów: Józefa Chałasińskiego (1904–1970) i Jana Szczepańskiego (1913–2004) z  Uniwersytetu Łódzkiego oraz Tadeusza Szczurkiewicza (1895–1984) z  Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Najważniejsza dla przebiegu procesów była opinia Józefa Chałasińskiego, który wykazał w  niej, że protestujący 100-tysięczny tłum w dniu 28.06.1956 roku miał wielką siłę psychologicznego oddziaływania na jego uczestników, a udział w zamieszkach zbrojnych przeciwko władzy państwowej był efektem impulsu moralnego.

Główne pojęcia: Poznański Czerwiec 1956, procesy poznańskie, proces „dziesięciu”, proces grupy Kulasa.

* Stenogram – Oświadczenie biegłego socjologa Chałasińskiego

Esej recenzyjny

  • Krzysztof Gorlach: Konstrukcja społeczeństwa

Recenzje

  • Władysław Misiak: Globalizacja - więcej niż podręcznik. Społeczeństwa - kultura - polityka
    (rec. Agnieszka Kołodziej-Durnaś)
  • Józef Obrębski: Polesie. Studia etnosocjologiczne
    (rec. Julita Pieńkosz)
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23