Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 1/2010 (196)

Artykuły

Henryk Domański: Nowe ogniwa nierówności edukacyjnych w Polsce

Celem tej analizy jest ustalenie, w jakim stopniu podziały na szkoły: bezpłatne i pobierające opłaty, publiczne i niepubliczne oraz prowadzone w trybie stacjonarnym i niestacjonarnym kreują nierówności w dostępie do wykształcenia. Chodzi o stwierdzenie, w których szkołach nadreprezentowane są osoby pochodzące z kategorii o wyższym statusie społecznym (takich jak inteligencja), a w których reprezentanci klas niższych – robotników i chłopów. Dane pochodzą z Polskiego Generalnego Sondażu Społecznego zrealizowanego w 2008 roku na próbie ogólnokrajowej. Wyniki analizy wskazują, że podziały te okazują się istotnymi wyznacznikami nierówności edukacyjnych na poziomie szkół ponadpodstawowych i ponadśrednich. Świadczyłoby to o kształtowaniu się nowych wymiarów stratyfikacji społecznej – na bazie dostępu do różnych rodzajów szkół z tego samego poziomu, klasyfikowanych jako „lepsze” i „gorsze”.

Główne pojęcia: nierówności edukacyjne, stratyfikacja społeczna, progi selekcji szkolnej, bariery pochodzeniowe.

Tomasz Szlendak i Arkadiusz Karwacki: Koncepcja poziomicy – cudowne lekarstwo czy utopijna terapia?

Celem artykułu jest weryfikacja ustaleń Richarda G. Wilkinsona i Kate E. Pickett (2009) wskazujących na silną korelację między nierównością w rozkładzie dochodów a jakością życia obywateli. Ich teza, nazywana tu „koncepcją poziomicy”, mówi, że wszelkie problemy społeczne są bezpośrednio związane ze skalą nierówności społecznych występującą w danym kraju. „Koncepcję poziomicy” weryfikujemy w odniesieniu do krajów Unii Europejskiej w zakresie stanu zdrowia, zaufania, aktywności społecznej i kulturalnej. Burząc uniwersalistyczny wymiar „koncepcji poziomicy” wykazujemy, że: 1) im bardziej kraj jest egalitarny, tym jego obywatele są bardziej zadowoleni z życia, 2) nie istnieje wyraźna korelacja między subiektywnie postrzeganym stanem własnego zdrowia obywateli a skalą nierówności dochodowych w ich kraju, 3) nie istnieje wyraźna korelacja między zaufaniem do innych ludzi a skalą rozpiętości dochodów w danym kraju, 4) istnieje wyraźna korelacja między wzrastającą nierównością a spadkiem uczestnictwa w pracach stowarzyszeń, 5) istnieje wyraźny związek między egalitaryzmem w rozkładzie dochodów a dużą aktywnością kulturalną.

Główne pojęcia: koncepcja poziomicy, rozpiętość dochodów, nierówność społeczna, zaufanie, zdrowie, aktywność społeczna, aktywność kulturalna.

Łukasz Afeltowicz: Zawłaszczone państwa, sieci społeczne i wyobraźnia socjologiczna: krytyczna analiza koncepcji state capture

Od 1999 roku trwają badania nad specyficzną formą korupcji, określaną mianem zawłaszczenia państwa (state capture). Odnosi się ona do działań grup i jednostek podejmowanych z zamiarem wywarcia wpływu w celu uzyskania korzystnych dla siebie ustaw, regulacji, dekretów i programów rządowych. Artykuł stanowi rekonstrukcję ekonomicznych badań nad tym zjawiskiem. Tekst omawia zakrojone na szeroką skalę badania o nazwie Business Environment and Enterprise Performance Survey (BEEPS) realizowane przez Bank Światowy oraz EBOR. Część pierwszą zamyka analiza recepcji badań nad zawłaszczeniem przez polskich badaczy. Druga część artykułu stanowi socjologiczną krytykę badań nad zawłaszczeniem. Tekst ukazuje ograniczenia narzędzi ekonomicznych w dziedzinie analiz zjawisk korupcyjnych i aferowych. Trudności metodologiczne naukowych analiz zjawisk zakulisowych omówiono na przykładzie afery polityczno-gospodarczej znanej pod nazwą „Trójkąt Buchacza”. Tekst zamyka próba socjologicznej reinterpretacji koncepcji zawłaszczenia państwa.

Główne pojęcia: zawłaszczenie państwa, korupcja, pojęcia uwrażliwiające.

 
Elżbieta Kaleciak: Wyjazdy do Niemiec w ramach programu au-pair

Niniejszy artykuł prezentuje jedną ze współczesnych form polskich migracji zagranicznych, umożliwiającą zdobycie nowych umiejętności i doświadczeń, czyli wyjazdów Polek w ramach programu Au-pair. Przedmiotem analizy jest materiał zgromadzony w toku pogłębionych wywiadów z byłymi uczestniczkami programu Au-pair w Niemczech, jednym z głównych krajów docelowych dla wyjazdów tego typu z Polski.

Główne pojęcia: program Au-pair, kapitał ekonomiczny, kapitał kulturowy, kapitał społeczny.

Dominika Łęcka: Klasyczna socjosomatyka i jej nieklasyczna odmiana. Wkład socjologii zdrowia i choroby w dyskurs o zaburzeniach somatycznych i etiologii chorób

Artykuł ma na celu przedstawienie nowego spojrzenia na somatyzację i jej przyczyny. Jest odpowiedzią na psychosomatokontekstowy paradygmat, jaki reprezentuje w socjologii między innymi koncepcja „choroby funkcjonalnej”. Referuje podstawowe założenia klasycznego podejścia socjosomatyki i bazując na jego słabościach wprowadza nową jej wersję. Czy istnieje możliwość wypracowania kategorii o charakterze społecznym, która byłaby w swej funkcji analogiczna do tej, jaką pełni stres w podejściu psychosomatycznym? Czy mogą istnieć choroby socjosomatyczne? Artykuł ten jest próbą odpowiedzi na te pytania.

Główne pojęcia: socjologia zdrowia i choroby, socjosomatyka, somatyzacja, psychosomatyka, lokalne biologie.

Esej polemiczny

  • Krzysztof Gorlach:Zrozumieć stres

Recenzje

  • Marta Šaranović-Kusz: Patriotyzm – nowoczesne spojrzenie
  • Krzysztof Jasiecki: Autobiograficzne case study jako przejaw wyobraźni socjologicznej

Varia

  • Dziewięćdziesięciolecie urodzin Profesora Władysława Markiewicza
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23