Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 2/2010 (197)

Aldona Jawłowska (8 grudnia 1934 – 15 maja 2010)

Artykuły

Wiktor Szewczak: Istota i mechanizmy funkcjonowania demokracji ad hoc

Artykuł przedstawia jeden z mechanizmów kształtujących decyzje polityczne we współczesnych systemach demokratycznych, nazwany „demokracją ad hoc”. Polega on na podejmowaniu decyzji politycznych, przyjmujących postać uregulowań o charakterze ogólnym i abstrakcyjnym, na podstawie przesłanek o charakterze jednostkowym. Po zdefiniowaniu i określeniu istoty demokracji ad hoc ukazano typowy przebieg oraz przykłady ilustrujące, jak również wskazano na najważniejsze konsekwencje jego występowania. W dalszej części zanalizowano mechanizmy prowadzące do wytwarzania się demokracji ad hoc. Przedstawione wyjaśnienie zakłada, że podstawowym jej źródłem jest interferencja wewnętrznie niespójnych logik działania trzech podmiotów funkcjonujących w sferze polityki: mediów relacjonujących wydarzenia polityczne, społeczeństwa formułującego oczekiwania wobec systemu politycznego oraz decydentów politycznych działających w obrębie tego systemu. Na koniec postawiono hipotezę mówiącą, iż na oddziaływanie demokracji ad hoc szczególnie silnie są narażone systemy społeczne w fazie nasilonych zmian i procesów demokratyzacyjnych. Hipoteza ta została uzasadniona i uprawdopodobniona przez wskazanie przesłanek odnoszących się do Polski w okresie transformacji systemowej.

Główne pojęcia: decyzje polityczne, demokracja, media, racjonalność, demokracja ad hoc.

Urszula Jakubowska: Jakie szanse w wyborach prezydenckich  mają kobiety? Badania eksperymentalne wśród młodzieży

Celem badania było sprawdzenie, czy i jakie zmiany zaobserwować można w stosunku młodzieży wobec polityków odmiennej płci. W badaniu wzięło udział 929 osób (454 kobiety i 475 mężczyzn), w wieku od 18 do 25 lat, z wykształceniem średnim (uczniowie szkół maturalnych i studenci). Przeprowadzono serię eksperymentów, w których opisywano fikcyjnych kandydatów – kobietę i mężczyznę – na urząd prezydenta. Manipulowano zakresem informacji o politykach (płeć, afiliacja polityczna, pozytywne i negatywne charakterystyki moralności i kompetencji oraz programu politycznego). Zaobserwowano: (1) efekt faworyzacji polityka własnej płci w grupie badanych kobiet, (2) zniekształcenia w percepcji kobiety–polityka; kandydatka na prezydenta wzbudzała bardziej pozytywne albo negatywne ustosunkowania niż kandydat na prezydenta w warunkach prezentacji pozytywnych albo negatywnych charakterystyk.

Główne pojęcia: stereotypy płciowe, kategoryzacja społeczna, głosowanie tematyczne,  teoria continuum.

Bożena Tuziak: Autorytet jako zjawisko społeczne. Wymiar lokalny

Celem artykułu jest ukazanie wieloaspektowości i złożoności problematyki autorytetu. Punktem wyjścia charakterystyk i analiz jest zarysowanie różnorodności definicyjnych i teoretycznych ujęć autorytetu. Na tym tle dokonano rekonstrukcji typologii autorytetu spotykanych w naukach społecznych oraz scharakteryzowano jego funkcje. Poprzez charakterystykę ważniejszych mechanizmów i sfer oddziaływania autorytetu ukazano znaczenie tego zjawiska w życiu społecznym. Szczególną uwagę – w kontekście przywołanych ujęć i klasyfikacji – zwrócono na występowanie zjawiska autorytetu w społecznościach lokalnych, gdyż na tym poziomie jego społeczna rola (między innymi inspirująca, regulacyjna, integrująca) jest niezwykle istotna z punktu widzenia funkcjonowania ładu społecznego i rozwoju wspólnot lokalnych.

Główne pojęcia: autorytet, typologia autorytetu, funkcje autorytetu, lokalny wymiar autorytetu.

Stanisław Burdziej: Socjologia postsekularna?

Rodzące się nowożytne nauki społeczne stoczyły na przestrzeni wieku XIX bitwę z autorytetami religijnymi analogiczną do tej, jaką o swą legitymizację musiały stoczyć nauki przyrodnicze dwieście lat wcześniej. Walka ta zakończyła się zwycięstwem, ale nauki społeczne nie były w stanie całkowicie odciąć się od pojęć, metod i języka, jakim posługiwała się teologia, do analizy tego samego obszaru problemów. Rozwój socjologii jako dyscypliny akademickiej wiązał się z delegitymizacją teologii jako nauki społecznej. Niniejszy artykuł podkreśla konkurencyjny charakter „wyobraźni socjologicznej” wobec „wyobraźni religijnej” oraz analizuje konsekwencje „postmodernistycznego zwrotu” w naukach społecznych, który prowadzi ku nowej konceptualizacji relacji między socjologią a teologią.

Główne pojęcia: wyobraźnia socjologiczna, teologia, John Milbank, sekularyzm.

Anna Oleszkowicz, Dorota Czyżowska i Olga Bąk: Maksymalizm moralny – poszukiwanie zachowań spełniających kryteria definicyjne

Zachowania z zakresu maksymalizmu moralnego stanowią jedną z kategorii dewiacji pozytywnej. Na podstawie analizy teoretycznej ustalono kryteria definicyjne tych zachowań: 1) wykraczają poza standardowe oczekiwania społeczne 2) realizują przede wszystkim wartości uniwersalne, a nie własny interes jednostki; 3) wymagają poniesienia stosunkowo dużych kosztów osobistych; 4) nie wynikają z obawy przed łamaniem prawa. Na podstawie przyjętych kryteriów ustalono wstępną listę 37 zachowań społecznych, mających stanowić przejaw maksymalizmu moralnego, którą poddano ocenie 95 kompetentnych sędziów. Celem badania było wyodrębnienie dobrych przykładów maksymalizmu moralnego, aby w przyszłości przygotować program ich promocji w społeczeństwie.

Główne pojęcia: dewiacja pozytywna, maksymalizm moralny, wartości.

Michał Danielewicz: Wikipedia – socjologiczny reportaż z miejsca zdarzeń

Celem artykułu jest socjologiczny opis zjawiska dobrowolnej sieciowej współpracy wokół dóbr wspólnych na przykładzie Wikipedii – internetowej encyklopedii, tworzonej przez internautów. Tekst powstał na podstawie analizy 10 indywidualnych wywiadów pogłębionych z aktywnymi wikipedystami oraz wirtualnej etnografii portalu społeczności wikipedystów. Opis encyklopedycznego przedsięwzięcia przeprowadzony jest na dwóch poziomach. Charakterystyka makro przedstawia tło kulturowe i ideologiczne przedsięwzięcia oraz organizacyjny model projektu. Jednostkowy poziom mikro to omówienie sieciowej współpracy przez pryzmat indywidualnej percepcji aktywnych wikipedystów. Równoległe odwołanie do perspektywy poziomu instytucjonalnego i indywidualnego ma w zamierzeniu służyć pełniejszemu obrazowi sieciowego działania wspólnotowego.

Główne pojęcia: Wikipedia, open source, haker, kapitał społeczny, społeczeństwo sieci, słabe więzi.

Esej polemiczny

  • Krzysztof Gorlach: Teoria socjologiczna ery globalizacji

Recenzje

  • Aneta Foltyniewicz: Narzędzia pomiaru pozycji zawodowej w Polsce i możliwości ich stosowania w badaniach międzykrajowych (recenzja z: H. Domański, Z. Sawiński i K.M. Słomczyński, Sociological Tools Measuring Occupations. New Classification and Scales)
  • Krzysztof Gorlach: Ruchliwość (mobilność) jako przedmiot analizy socjologicznej (recenzja z: P.A. Sorokin, Ruchliwość społeczna)
  • Zbigniew Sawiński: Kreowanie idei na podstawie wyników badań (recenzja z: D.J. Treiman, Quantitative Data Analysis. Doing Social Research to Test Ideas)
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23