Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 4/2011 (203)

Artykuły

Anna Śliz i Marek S. Szczepański: Wielokulturowość i jej socjologiczny sens. Festival Caravan czy wielokulturowe Street Party?

Intensyfikacja rozważań związanych ze zjawiskiem wielokulturowości przypada na początek lat siedemdziesiątych XX wieku. Szczególną wtedy rolę odgrywały środowiska intelektualne i polityczne Kanady i Australii, państw jednoznacznie deklarujących gotowość do konsekwentnej realizacji polityki wielokulturowości. Porażka ideologii asymilacyjnych w USA przyczyniła się do powstania wielu publikacji dotyczących wielokulturowości.

Wielokulturowość ma wiele wymiarów, a dwa z nich opisał Janusz Mucha. Pierwszy to wielokulturowość etniczna, czyli identyfikacja oparta na cechach wynikających z dziedzi­ctwa przeszłości, a drugi – nieetniczna, stanowiącą rezultat demokratyzacji życia społecznego. W podobnym duchu utrzymany jest podział autorstwa Stanleya Fisha na: silny multikulturalizm (strong multiculturalism) oraz butikowy multikulturalizm (boutique multiculturalism).

Przyjęcie takich wymiarów wielokulturowości uświadamia nam, że zjawisko to jest wszechobecne. Kontakt i przenikanie się różnych tradycji, wzorów, systemów myślowych oraz stosunku do świata, Boga i ludzi stał się czymś nieodwołalnym i nieuchronnym we współczesnym świecie.

Główne pojęcia: wielokulturowość; wielokulturowość etniczna; wielokulturowość nieetniczna; kulturowe zróżnicowanie; grupy etniczne.

 

Daria Łucka: Marzenie o wspólnocie: retrospektywna fikcja czy wizja przyszłości? Komunitariańska koncepcja wspólnoty

Punktem wyjścia dla analizy jest dwuznaczność pojęcia wspólnota, mającego pozytywne, jak i negatywne konotacje. Zasadnicze pytanie, na które próbuje się odpowiedzieć w artykule, dotyczy możliwości stworzenia wspólnoty odpowiadającej wymogom nowoczesności – w przeciwieństwie do tradycyjnej, Toennisowskiej Gemeinschaft. Koncepcja zmodernizowanej „wspólnoty wrażliwej” zaprezentowana jest w ramach jednego ze współczesnych podejść teoretycznych: komunitaryzmu. W artykule dowodzi się, że „unowocześniona” wizja wspólnoty, jaką przedstawiają komunitarianie, ma szansę realizacji w dobie społeczeństwa nowoczesnego czy ponowoczesnego.

Główne pojęcia: komunitaryzm; wspólnota; Gemeinschaft.

 

Karol Haratyk: Globalne społeczeństwo obywatelskie jako przeciwwładza

Celem artykułu jest krytyka koncepcji globalnego społeczeństwa obywatelskiego jako przeciwwładzy, czyli władzy społecznej opozycyjnej wobec panowania biurokracji i globalnego kapitału. Podstawowym punktem odniesienia są – reprezentatywne dla omawianego nurtu – teorie Manuela Castellsa oraz Ulricha Becka. Przez ich porównanie autor stara się wskazać słabości wspólne dyskursowi wokół globalnego społeczeństwa obywatelskiego jako przeciwwładzy. Podstawową słabością tego dyskursu okazuje się brak dostatecznego rozpoznania podmiotowości sprawczej. Następnie wskazane zostały przyczyny atrakcyjności tego modelu oraz tkwiące w nim sprzeczności. Na końcu autor rozważa przydatność tak uproszczonego ujmowania globalnego społeczeństwa obywatelskiego oraz przedstawia zarys modelu alternatywnego, opartego o metaforę korpuskularno-falową, która wyznaczyć może dalsze poszukiwania adekwatnego modelu społeczeństwa na poziomie globalnym.

Główne pojęcia: globalne społeczeństwo obywatelskie; podmiotowość; przeciwwładza; społeczeństwo sieci; Ulrich Beck; Manuel Castells; metafora korpuskularno-falowa.

 

Oleg Gorbaniuk i Dorota Radman: Struktura wizerunku kraju i jej pomiar

Głównym celem dwuetapowych badań jakościowych i ilościowych było ustalenie wymiarów postrzegania wizerunków krajów. W toku jednogodzinnych wywiadów ze 100 respondentami w wieku 17–63 lata zebrano 25.447 skojarzeń z 47 krajami. Kategoryzacja i uogólnienie bliskoznacznych skojarzeń dały listę 258 twierdzeń, które użyto w badaniach ilościowych percepcji 40 krajów (przy udziale 276 osób w wieku 16–70 lat). Analiza głównych składowych wyodrębniła 8 wymiarów wizerunku krajów: poziom rozwoju kraju i dobrobytu mieszkańców; gościnność; stabilność wewnętrzna i demokracja; znaczenie polityczne i historyczne; fundamentalizm islamski; egzotyczność oraz ciemnoskórość. Wymiary te wyjaśniają znaczny odsetek wariancji postawy wobec krajów. Wymiernym efektem jest 38-itemowa skala do pomiaru wizerunków krajów. Wyniki porównano z wynikami badań w innych krajach oraz przedstawiono perspektywy przyszłych analiz na poziomie kulturowym.

Główne pojęcia: wizerunek kraju; wywiady; wolne skojarzenia.

 

Piotr Stankiewicz: Od przekonywania do współdecydowania: zarządzanie konfliktami wokół ryzyka i technologii

Nowe technologie mogą wywoływać kontrowersje społeczne: po pierwsze, ich rozwój i stosowanie mogą bezpośrednio skutkować oporem społecznym i konfliktami, jak dzieje się na przykład w przypadku biotechnologii, energii atomowej, technologii in vitro, nanotechnologii; po drugie, mogą one wywoływać niepożądane skutki, takie jak zanieczyszczenie środowiska, globalne ocieplenie klimatu, rozpowszechnienie się nowych epidemii (BSE, świńska i ptasia grypa). U źródeł konfliktów społecznych powstających wokół tych problemów – nazywanych tutaj konfliktami technologicznymi – leży postrzeganie przez część społeczeństwa niektórych technologii jako ryzykownych bądź wprost niebezpiecznych, przy jednoczesnym uznawaniu ich przez innych aktorów społecznych za bezpieczne i niegroźne. Celem tego tekstu jest prezentacja i próba oceny wypracowanych w społecznych badaniach nad nauką i technologią strategii zarządzania konfliktami technologicznymi.

Główne pojęcia: ryzyko; technologia; studia nad nauką i technologią; konflikty społeczne; kontrowersje naukowe; partycypacja.

 

Michał Wróblewski: Choroba jako hybryda. ADHD w świetle teorii aktora-sieci i asocjologii

Celem artykułu jest zaprezentowanie kompleksowości zjawiska choroby. Nie jest to problem jedynie medyczny, ale również naukowy, prawny, polityczny, instytucjonalny. Przedmiotem analizy jest konkretna choroba – zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD); narzędziem zaś – Teoria Aktora-Sieci oraz asocjologia, które postrzegają fenomeny społeczne jako translacyjne sieci zależności. Autora interesują przede wszystkim praktyki, instytucje i aktorzy, którzy przyczynili się do kształtowania i podtrzymywania obrazu ADHD jako choroby wrodzonej, chronicznej i przekazywanej dziedzicznie, a także krytyków naturalistycznej definicji. W tekście przeanalizowano raporty badawcze, ustawy prawne, historie choroby, podręczniki diagnostyczne. Oprócz zilustrowania hybrydyczności oraz heterogeniczności ADHD zadaniem pracy jest również zaprezentowanie kontrowersji wokół diagnostyki, terapii oraz etiologii związanej z chorobą.

Główne pojęcia: ADHD; ANT; socjologia; hybryda; zdrowie; choroba; kontrowersje.

 

 

Michał Dudek: Przedsiębiorczość w perspektywie koncepcji zakorzenienia działania ekonomicznego

W artykule ukazano działanie ekonomiczne, jakim jest przedsiębiorczość, z perspektywy zakorzenienia (embeddedness). Zakorzenienie działania ekonomicznego stanowi jedno z podstawowych założeń teoretycznych współczesnej socjologii ekonomicznej. Idea ta głosi, iż aktywność podmiotów w sferze gospodarczej warunkują struktury poznawcze (cognition) i społeczne, kultura oraz polityka. Scharakteryzowano wybrane teorie i badania, które pośrednio lub bezpośrednio odwołują się do argumentu zakorzenienia w rozpoczynaniu, prowadzeniu i utrzymaniu działalności biznesowej. Na podstawie przedstawionej w opracowaniu analizy idei zakorzenienia działania ekonomicznego stwierdzono, że należy uznać go nie tyle za spójny koncept teoretyczny, ile raczej za schemat mogący służyć jako ramy rozważań określonych zagadnień ze sfery ekonomii. Może on pełnić funkcje porządkujące, choć nie w sposób wyczerpujący, socjologiczne podejście do zjawiska działalności gospodarczej i stanowić alternatywne spojrzenie wobec szeroko pojętej orientacji ekonomicznej.

Główne pojęcia: przedsiębiorczość; zakorzenienie; działanie ekonomiczne.

 

Wiktor Marzec: Zbrodnicza przemoc sadomasochizmu? Zewnętrzne ramy interpretacji działań społecznych stosowane przez wymiar sprawiedliwości

Konsensualny sado/masochizm pozostaje pośród najbardziej potępianych praktyk seksualnych podejmowanych dobrowolnie przez osoby dorosłe. Główna kontrowersja dotyczy interpretacji podejmowanej przemocy. Nauki społeczne podjęły alternatywną i krytyczną wobec tradycji klinicznej refleksję nad sadyzmem i masochizmem. Zachodzące w przestrzeni społecznej procesy ujmowania w ramy i przekształcenia interpretacyjne mogą być opisane z pomocą analizy ramowej Ervinga Goffmana. W szerszym planie ta krańcowa i wyrazista sytuacja ukazuję rolę, jaką w pracy instytucji normalizacyjnych, prawnych, medycznych może odgrywać zewnętrzna interpretacja zdarzeń dokonywana przez ich przedstawicieli, odmienna od interpretacji podejmujących te praktyki społeczne. Fakt ten musi jednak pozostać nieuświadomionym, by instytucje te mogły operatywnie działać.

Główne pojęcia: sado/masochizm; BDSM; przemoc; analiza ramowa; mniejszości seksualne; procedury interpretatywne; instytucje prawne.

Recenzje

  • Zbigniew Sawiński: Pasjonaci instrukcji obsługi pralki (recenzja z: Gregory R. Hancock i Ralph O. Mueller (red.) The Reviewer’s Guide to Quantitative Methods in the Social Sciences)
  • Henryk Domański: Prawidłowości społeczne w tablicach (recenzja z: Zbigniew Sawiński Zastosowania tablic w badaniach zjawisk społecznych)

Varia

Wspomnienie. Janusz Radwan-Pragłowski („Jasza”) (19 kwietnia 1942 – 2 listopada 2011)

List do redakcji 

 
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23