Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 3/2011 (202)

Artykuły

Marta Juza: Społeczność polskich pionierów Internetu i jej dokonania. 20 lat Internetu w Polsce

Artykuł opisuje początki Internetu w Polsce oraz losy zbiorowości polskich pionierów Internetu, czyli ludzi, którzy stworzyli techniczne podwaliny funkcjonowania sieci w naszym kraju. W artykule opisane zostało powstawanie skupiającej ich społeczności. Proces komercjalizacji i umasowienia Internetu w Polsce znacząco wpłynął na funkcjonowanie tej społeczności. Z jednej strony wytworzyło się przekonanie o elitarności własnej grupy, co wpłynęło na umocnienie grupowej identyfikacji. Z  drugiej jednak strony dało się zaobserwować zróżnicowane postawy pionierów wobec tych procesów. W artykule omówiony też został wpływ pionierów Internetu na technologiczną i społeczną istotę Internetu: od kluczowego znaczenia w pierwszym okresie funkcjonowania Internetu w  Polsce po późniejszą marginalizację.

Główne pojęcia: Internet; społeczność; kultura; wartości; elita.

 

Sławomir Kapralski: Pamięć i tożsamość. Przemiany współczesnych tożsamości Romów w kontekście doświadczenia zagłady

Autor dzieli istniejące stanowiska w kwestii natury tożsamości Romów na substancjalne, relacyjne i procesualne. Według pierwszego z nich Romowie to lud posiadający określoną „istotę” kulturową, która określa ich tożsamość. Według drugiego, romskie tożsamości budowane są w relacji do innych – głównie do nieromskiego świata. Podejście trzecie kładzie nacisk na tożsamość jako proces budowania więzi pomiędzy przeszłością, teraźniejszością i antycypowaną przyszłością grupy. Autor twierdzi, że każde z tych stanowisk przedstawia jakiś istotny aspekt romskiej tożsamości, stąd też pełny jej opis wymaga uwzględnienia tych trzech podejść. Następnie na podstawie analizy literatury i wywiadów przeprowadzonych z działaczami romskimi średniego szczebla autor dowodzi, że pamięć romskiej zagłady w czasie II wojny światowej osłabiła substancjalny aspekt romskich tożsamości, doprowadziła do sprzecznych procesów w ramach tożsamości relacyjnej (asymilacja i izolacjonizm), a przede wszystkim przyczyniła się do rozwoju procesualnego jej pojmowania, wspieranego przez romskie organizacje polityczne i ich ambicje uzyskania dla Romów statusu specyficznego narodu.

Główne pojęcia: Romowie; tożsamość; Holokaust; pamięć zbiorowa; naród.

 

Michał Łuczewski: Naród jako ruch społeczny

Wielu badaczy zwracało uwagę na podobieństwo narodu do ruchu społecznego, lecz za tego typu konstatacjami nie szło użycie narzędzi socjologii ruchów społecznych (SRS). W niniejszym artykule chciałbym pokazać, że mogą one dostarczyć impulsu do rozwoju socjologii narodu. SRS posłuży mi do sformułowania definicji narodu jako ruchu społecznego oraz zrekonstruowania i zoperacjonalizowania zasad pełnego wyjaśnienia zjawisk narodowych. Aby udowodnić płodność takiego podejścia, zastosuję je do analizy jednego z najważniejszych procesów społecznych: powstania nowoczesnego narodu. Skupię się przy tym na przykładzie Galicji. Choć doczekał się on bardzo obfitej literatury przedmiotu, mam nadzieję pokazać, że SRS dostarcza nowego, pełniejszego opisu i wyjaśnienia owego fundamentalnego procesu. Artykuł kończy się refleksją, że tak jak SRS można stosować do analizy powstawania narodów, tak też można stosować ją do ich postnowoczesnej fazy rozwoju.

Główne pojęcia: teoria narodu; nacjonalizm; ruch społeczny; ultramontanizm; chłop polski.

 

Antonina Ostrowska: Profilaktyka zdrowotna: interpretacje, definicje sytuacji, racjonalności (przypadek profilaktyki ginekologicznej kobiet)

Polska należy do krajów o najwyższej w Europie umieralności kobiet z powodu raka szyjki macicy, postaci nowotworu, który jest w  pełni wyleczalny, jeżeli odpowiednio wcześnie wykryty. Dzieje się tak mimo szeroko zakrojonych, masowych akcji kierowanych do kobiet, zachęcających je do badań profilaktycznych.

Dlaczego więc kobiety docierają do lekarzy tak późno? Gdzie leży przyczyna ich niechęci do zapobiegania chorobie zagrażającej życiu? Artykuł próbuje odpowiedzieć na te pytania, poszukując przyczyn wśród czynników strukturalnych i społeczno-kulturowych, wyznaczających stosunek kobiet do zdrowia i choroby. Przedstawione wyniki badań dotyczą profilaktyki ginekologicznej kobiet zagrożonych wykluczeniem społecznym.

Główne pojęcia: zdrowie kobiet; profilaktyka; rak szyjki macicy; wykluczenie społeczne.

 

Jacek Paczesny: Spór o obecność języka rasistowskiego w dyskursie publicznym. Sprawa oświadczenia posła Artura Górskiego

Celem tego artykułu jest próba opisu kontrowersji spowodowanych użyciem rasistowskiego języka w polskim dyskursie publicznym. Autor przyjmuje hipotezę o istnieniu powiązań między nagłaśnianiem rasistowskiej mowy nienawiści (i etykietowaniem posługujących się nią osób jako rasistów) a krytyką tak zwanej poprawności politycznej. Badanie miało charakter studium przypadku, dotyczącego intensywnego sporu medialnego wokół kontrowersyjnego oświadczenia sejmowego posła Artura Górskiego (PiS) z 5 listopada 2008 roku. Zastosowana metoda badawcza to analiza dyskursu, wykorzystująca między innymi metodologię analizy konwersacyjnej. W artykule prezentowana jest analiza fragmentu wspomnianego sporu, a mianowicie dyskusji w programie telewizyjnym „Warto rozmawiać”. Ponadto rozważane są warunki, w których możliwy byłby alternatywny, bardziej konstruktywny przebieg opisywanego medialnego sporu o prawomocność obecności języka rasistowskiego w dyskursie publicznym. W zakończeniu autor krótko odnosi wnioski płynące z analizy do bardziej ogólnych kwestii związanych z omawianą problematyką.

Główne pojęcia: analiza dyskursu; analiza konwersacyjna; rasizm; mowa nienawiści; poprawność polityczna.

 

Dominik Antonowicz, Radosław Kossakowski i Tomasz Szlendak: Ostatni bastion antykonsumeryzmu? Kibice industrialni w dobie komercjalizacji sportu

Artykuł przedstawia analizę społecznych konsekwencji komercjalizacji piłki nożnej. Autorzy pokazują, że w wyniku komercjalizacji sportu kluby piłkarskie zostały oderwane od lokalnej społeczności i przestały pełnić funkcje integracyjne, do których zostały powołane, stając się w zamian częścią komercyjnego show-biznesu. Z tą przemianą wiążą się narodziny nowego typu odbiorcy widowisk sportowych. W miejsce „kibiców industrialnych”, związanych ze sportem od dziesięcioleci, skomercjalizowany sport wprowadza „konsumentów wrażeń sportowych”. Ci pierwsi przez lata funkcjonowali jako rodzaj „wspólnoty integrującej”, charakterystycznej dla czasów epoki nowoczesnej, natomiast konsumenci sportu tworzą „grupę przynależnościową”, której forma i reguły funkcjonowania charakterystyczne są dla późnej nowoczesności. W tekście definiuje się i opisuje te dwa światy oraz wskazuje społeczne i kulturowe konsekwencje ich zderzenia ze sobą. W artykule przedstawia się także główne obszary sporu między tradycyjnym światem kibiców a komercyjnym porządkiem określanym mianem modern sport. Spór ten stanowi przykład społecznych „ruchów niezgody” wobec globalnych procesów standaryzacji i komercjalizacji wszelkich form życia wspólnotowego.

Główne pojęcia: kibice industrialni; konsumenci sportu; modern sport; supermarketyzacja sportu; komercjalizacja sportu.

 

Maciej Frąckowiak: Co nowego widać (i dlaczego warto się temu przyglądać)? Uwagi o socjologii wizualnej

Punktem wyjścia jest Douglasa Harpera rekonstrukcja obszarów problemowych i narzędzi badawczych socjologii wizualnej. Służy ona za kontekst krytycznej analizy sposobu myślenia o wspomnianym obszarze badań; myślenia, które jest dominujące i które utrudnia jego dalszy rozwój. Analizując wykorzystanie obrazu w narracji socjologicznej, rolę technologii wizualnej w przeobrażeniach sposobu prowadzenia badań, a także teoretyczne korzenie tych badań, autor stara się zidentyfikować główne problemy odpowiadające za taki stan rzeczy oraz możliwości uporania się z nimi. Proponowana jest zmiana sposobu konceptualizacji fotografii na użytek socjologii – odejście od jej rozumienia w kategoriach reprezentacji na rzecz ujmowania jej jako praktyki społecznej. Przyjęcie takiego założenia, poza wskazaniem na ewaluację metodologicznego, teoretycznego i etycznego zaplecza badań wizualnych, pozwala na zarysowanie planu poszerzenia ich obecnego obszaru problemowego.

Główne pojęcia: socjologia wizualna; narracja socjologiczna; technologia; techniki badań wizualnych; etyka badań.

 Społeczeństwa świata

Maja Biernacka: Imigracyjny charakter społeczeństwa hiszpańskiego

Hiszpania należy do tych państw europejskich, które charakteryzuje wysoki odsetek imigrantów. Stanowi on dziś powyżej 12% populacji, a wskaźniki rozrodczości przybyszów są znacznie wyższe niż ludności rodowitej. Artykuł przedstawia etapy kształtowania się hiszpańskiego społeczeństwa imigranckiego, dane dotyczące imigracji, sondaże postaw ludności do przybyszów oraz badania imigrantów. Imigracja przesunęła się w Hiszpanii ku centrum dyskursu publicznego, podkreśla się konieczność podejmowania działań ułatwiających integrację imigrantów w oparciu o symboliczny wymóg poszanowania zarówno dla obyczajów goszczących, jak i obyczajów przybyszów. Stosunek do ludności przybyłej stanowi o prawomocności pozycji politycznych, z oczekiwaniem wobec głównych graczy politycznych  inicjowania pomocy imigrantom i budowania prodemokratycznych postaw. Z drugiej strony, w społeczeństwie oraz życiu publicznym obecne są postawy antyimigranckie, zwłaszcza wobec nasilenia się bezrobocia i dotykających Hiszpanię problemów gospodarczych.

Główne pojęcia: imigracja; społeczeństwo wielokulturowe; Hiszpania.

Recenzje

  • Adam Dąbrowski: O przyszłości Podkarpacia (recenzja z: Wojciech Broszkiewicz Kapitał kulturowy młodego pokolenia Polski współczesnej. Studium na przykładzie wybranych społeczności Podkarpacia)
  • Marcin Zgiep: Wieloznaczność demokracji jako dylemat (recenzja z: David Held Modele demokracji)
  • Stanisław Obirek: Zwrot w polskiej religijności (recenzja z: Józef Baniak (red.) Laikat i duchowieństwo w Kościele katolickim w Polsce. Problem dialogu i współistnienia)
  • Justyna Iwona Klingemann: Magdalena Sokołowska – inspiracje i kontynuacje (recenzja z: Włodzimierz Piątkowski (red.) Socjologia z medycyną. W kręgu myśli naukowej Magdaleny Sokołowskiej)
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23