Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 2/2011 (201)

Leon Petrażycki. 80. rocznica śmierci

Andrzej Kojder: Non omnia moriantur. W osiemdziesiątą rocznicę śmierci Leona Petrażyckiego

Leon Petrażycki: Emocjonalne zarażenia

Leon Petrażycki: O emocjach

Artykuły

Piotr Sztompka: Czy istnieje socjologia polska?

Socjologia jest dziedziną myśli usytuowaną pomiędzy nauką (w ścisłym sensie „science”) a humanistyką i sztuką. W nauce sensu stricto o narodowości dyscyplin nie mówi się, natomiast w sztuce narodowe korzenie są istotne. W socjologii, ze względu na jej hybrydowy status, narodowa kwalifikacja ma bardzo ograniczony charakter. Co więcej, odróżnianie socjologii narodowych traci powoli sens w epoce trzech wielkich procesów historycznych: globalizacji społeczeństwa, internacjonalizacji nauki oraz demokratyzacji i liberalizacji polityki. Autor wyróżnia trzynaście znaczeń, które mogą być wiązane z określeniem „socjologia polska” i argumentuje, że wszystkie są albo trywialne, albo nieuprawnione. Jedynie zasadny jest sens czternasty: „Socjologia z polskich korzeni”, genealogicznie czy heurystycznie związana z polską historią, kulturą, polityką, doświadczeniami życia codziennego. Ale jej wartość zależy od tego, czy potrafi przetworzyć te partykularne inspiracje w uniwersalną wiedzą o mechanizmach i prawidłowościach życia społecznego. „Socjologia o Polsce” czy „Socjologia dla Polski” to albo studia regionalne, albo polityka społeczna, a nie socjologia. Sukces socjologii polskiej będzie tym większy, im mniej będzie prowincjonalnie polska.

Główne pojęcia: socjologie narodowe; socjologia polska; globalizacja; internacjonalizacja; demokratyzacja.

Andrzej K. Koźmiński i Krzysztof Zagórski: Wyobraźnia ekonomiczna w Polsce

Artykuł stanowi próbę zbadania charakteru współczesnej ekonomicznej wyobraźni Polaków. Metodą ankietowego badania reprezentatywnego zrekonstruowane zostały ogólne (złożone) zespoły wyobrażeń na temat czynników korzystnych dla gospodarki jako całości, poszczególnych przedsiębiorstw oraz ludzi. Zbadane zostały determinanty poglądów tworzących ogólniejsze wyobrażenia na ten temat, a także ich wpływ na stopień akceptacji demokracji.

Główne pojęcia: wyobraźnia ekonomiczna; wolny rynek; demokracja; liberalizm; interwencjonizm; postawy.

Krystyna Skarżyńska i Kamil Henne: Lewicowość–prawicowość autoidentyfikacji politycznych a przekonania i kapitał społeczny– perspektywa psychologii politycznej

Artykuł pokazuje, w jakim stopniu polityczna autoidentyfikacja na skali lewica–prawica wiąże się z treścią akceptowanych przekonań w sferze tożsamościowej i gospodarczej, z poparciem czterech głównych partii politycznych w Polsce (PO, PiS, LiD, PSL) oraz z psychospołecznymi zasobami jednostki (charakterystyki socjodemograficzne oraz kapitał ludzki). Podstawę badań stanowiły dane zebrane od reprezentatywnej próby dorosłych Polaków w 2008 roku (N=1024). Przeprowadzone analizy wykazały, że autoidentyfikacja Polaków na skali lewicowości–prawicowości jest bardziej istotnie związana z przekonaniami tożsamościowymi niż z ekonomicznymi; jednak relacje te w obu przypadkach nie są silne. Okazało się także, że poziom liberalizmu przekonań, zarówno w sferze światopoglądowej, jak i gospodarczej, jest zależny od płci, wykształcenia i wielkości miejsca zamieszkania jednostki. Liberalizm ekonomiczny, w porównaniu do światopoglądowego, jest silniej wyjaśniany przez takie zmienne psychologiczne, jak: zaufanie do ludzi, kontrola nad własnym losem, moralna legitymizacja systemu politycznego oraz poczucie szczęścia.

Główne pojęcia: polityczna autoidentyfikacja; lewica; prawica; kapitał ludzki; kapitał społeczny; przekonania.

Mikołaj Cześnik i Marta Żerkowska-Balas: Głosowanie jako nawyk w nowych demokracjach – przykład Polski

Wśród licznych teorii, mających wyjaśnić, dlaczego jedni ludzie głosują, a inni nie, jedna staje się coraz bardziej popularna. Jest to teoria mówiąca, że głosowanie jest nawykiem. Analizy empiryczne potwierdzające tę teorię dotyczą jednak wyłącznie zachodnich demokracji, można więc zadać pytanie: czy ta prawidłowość jest uniwersalna? W przypadku stabilnych demokracji głosowanie jest nawykiem wykształcanym stopniowo w procesie zaczynającym się w chwili, gdy obywatel może oddać głos po raz pierwszy. W nowych demokracjach sytuacja jest inna, jako że możemy wskazać moment początkowy (pierwsze demokratyczne wybory), który jest wspólny dla różnych wyborców i różnych kohort wiekowych. W tym artykule analizujemy głosowanie jako nawyk w nowych demokracjach, wykorzystując dane Polskiego Generalnego Studium Wyborczego. Stwierdzamy, że głosowanie w Polsce ma nawykowy aspekt: powtarzalność przyczynia się do powstania pewnego rodzaju nawyku, który ma nieredukowalny wpływ na uczestnictwo wyborcze. Stwierdzamy też, że nawyk głosowania wykształca się jednakowo we wszystkich kohortach wiekowych.

Główne pojęcia: nawyk; zachowania wyborcze; wybory.

Kazimierz Krzysztofek: W stronę maszyn społecznych. Jaka będzie socjologia, której nie znamy? 

Artykuł jest nawiązaniem do studium Łukasza Afeltowicza i Krzysztofa Pietrowicza Koniec socjologii, jaką znamy, czyli o maszynach społecznych i inżynierii socjologicznej („Studia Socjologiczne”,  3/190: 43–79 z 2008 roku). Problematyka w nim zawarta nabiera aktualności, autor uznał, że warto do niej wrócić. Autor polemicznie odnosi się do kwestii, czy socjologowie powinni tworzyć sztuczne układy społeczne, a następnie wbudowywać je w rzeczywistość społeczną. Chodzi o reprodukowanie w sztucznych warunkach naturalnych fenomenów lub tworzenie takich, które nie występują w rzeczywistości społecznej.

Główne pojęcia: maszyny społeczne; „twarde nauki”; aktor; sieć; hermeneutyka w przyrodzie.

Maciej Soin: Fakty, wartości i „panika moralna”

Artykuł zawiera krytyczną analizę głównych wątków „Powrotu do wartości we współczesnej teorii socjologicznej”, prze­prowadzoną z  punktu widzenia wyników dyskusji na temat dycho­tomizacji faktów i  wartości. Autor krytykuje stanowisko prof. Sztompki w sprawie implikacji wartości przez „socjologiczne fakty” oraz rozważa główne warunki opisowego zastosowania pojęć wartościujących. Jak wskazują wnioski z tej dyskusji, dychotomiczne ujęcie faktów i wartości w socjologii (Weber) było próbą odpowiedzi na rozproszenie gramatyki, tj. wieloznaczność reguł wiążacych oceny i faktualne kryteria ich użycia. Dlatego współczesne porzucenie postulatu Wertfreiheit – rozważane na przykładzie pojęcia „paniki moralnej” – prowadzi do przekształcenia socjologii w zbiór wykrzykników.

Główne pojęcia: Wertfreiheit; dychotomia faktów i wartości; panika moralna; socjologiczny sylogizm; Sztompka.

Łukasz Krzyżowski: Strategie przechodzenia na emeryturę w Polsce po 1989 roku. Oczekiwania społeczne i praktyki kulturowe   

W artykule zajmuję się starzejącym się polskim społeczeństwem w perspektywie systemowych i kulturowych strategii przechodzenia na emeryturę. Staram się odpowiedzieć w nim na pytanie: jak różne kategorie starszych pracowników reagują na sytuację rynkową w Polsce i jakie stosują strategie przechodzenia na emeryturę w kontekście wzorów kulturowych determinujących kształt ról społecznych pełnionych przez osoby starsze. W związku z powyższym stawiam w niniejszym artykule tezę, iż jednostki na własny sposób interpretują oczekiwania społeczne kształtując własną strategię przechodzenia na emeryturę. Niemniej kształt i tempo dezaktywizacji zawodowej w Polsce uzależnione jest zarówno od stanu zdrowia, jak i powiązanych ze sobą czynników o charakterze kulturowym i systemowym.

Główne pojęcia: polska starość; emerytura; przechodzenie na emeryturę; perspektywa biegu życia.

Esej recenzyjny

  • Krzysztof Gorlach: Tam, gdzie rodzi się społeczeństwo (Donatella della Porta i Mario Diani, Ruchy społeczne. Wprowadzenie)    

Recenzje

  • Magdalena Bartnik: „Przestrzenie niczyje” jako przedmiot zainteresowania etnologa (recenzja z:  Marc Augé, Nie-miejsca. Wprowadzenie do antropologii hipernowoczesności)
  • Katarzyna Andrejuk: O zjawisku europeizacji jako tworzeniu ponowoczesnego Imperium Kosmopolitycznego (recenzja z: Ulrich Beck i Edgar Grande, Europa kosmopolityczna. Społeczeństwo i polityka w drugiej nowoczesności)
  • Stanisław Burdziej: Racjonalnie o władzy, demokracji i rządach prawa (recenzja z: Adam Przeworski i José María Maravall (red.), Demokracja i rządy prawa
  • Paulina Świątek: O tym, co się Panu Bogu nie udało (recenzja z: Zofia Szarota, Starzenie się i starość w wymiarze instytucjonalnego wsparcia)
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23