Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 3/2012 (206)

Artykuły

Henryk Domański i Zbigniew Sawiński: Sprawiedliwe nierówności zarobków, s. 7-27

Przedstawiamy wyniki badań nad postrzeganiem nierówności zarobków, realizowanych w Polsce w latach 1988–2010. Dowodzą one, że mimo upadku komunizmu i kształtowania się stosunków rynkowych, w okresie tym nie zmieniły się ani opinie o wysokości zarobków w różnych zawodach, ani też na temat zarobków uznawanych za sprawiedliwe. W 1988 i  2010 roku dominowało przekonanie, że najwięcej zarabiają przedstawiciele wielkiego biznesu i politycy, a najmniej robotnicy i  pracownicy umysłowi na najniższych stanowiskach. Prawie identycznie kształtowała się hierarchia zawodów według zarobków uznawanych za sprawiedliwe. Wynik ten jest potwierdzeniem tezy, że poczucie tego, co sprawiedliwe, warunkowane jest przez to, co postrzegane jest jako faktyczne. Równocześnie w latach 1988–2010 dokonał się wyraźny wzrost akceptacji dla rozpiętości zarobków. W zbiorowości mieszkańców Polski stopień „postulowanych” nierówności, mierzonych indeksem Giniego, zwiększył się z 0,217 do 0,316. Transformacja nie zmieniła zasadniczo mapy kategorii społecznych, które są bardziej za nierównościami lub przeciw. W sumie jednak, stosunkowo silne poparcie dla nierówności zarobków występuje we wszystkich segmentach struktury społecznej – wydaje się więc mało prawdopodobne, aby roszczenia płacowe prowadziły do napięć społecznych.

Główne pojęcia: nierówności; sprawiedliwość społeczna; zarobki; transformacja ustrojowa.

 

Rafał Muster: Pracujący biedni na rynku pracy. Procesy uelastyczniania zatrudnienia a zjawisko pauperyzacji pracowników, s. 29-47

Ostatnio na krajowym rynku pracy obserwuje się postępujące procesy uelastyczniania form zatrudniania personelu. Oprócz pozytywnych skutków wzrastającej elastyczności rynku pracy, można wskazać także negatywne aspekty tego zjawiska – między innymi marginalizację dochodową osób przez dłuższy czas pracujących tylko w takiej formule. Na marginalizację dochodową wpływają także inne czynniki: kwalifikacje zawodowe, stan zdrowia czy liczba członków gospodarstwa domowego – co szerzej opisano w artykule. Podjęto także próbę zdefiniowania pojęcia „pracujący biedni”, dokonano charakterystyki tych, którzy pomimo swojej aktywności zawodowej pozostają ubodzy. Charakteryzując pracujących biednych na krajowym rynku pracy odniesiono się do badań CBOS. W  artykule ukazano także problemy rozwarstwienia dochodowego osób pracujących od czasów rewolucji przemysłowej po współczesność. Problem pauperyzacji osób aktywnych zawodowo jest zauważalny w dyskursie naukowym, ciągle jednak brakuje badań empirycznych analizujących to zjawisko na krajowym rynku pracy.

Główne pojęcia: rynek pracy; ubóstwo; pracujący biedni; elastyczne formy zatrudnienia; marginalizacja dochodowa.

 

Marek Okólski: Modernising Impacts of Emigration, s. 49-79

The paper describes the relationship between migration (with a  focus on international migration) and modernisation. In particular, the author discusses the problem of emigration impacts on modernisation processes in a society undergoing significant population outflow. The analysis of these impacts has been carried out from the perspective of longue durée. The author puts forward the concepts of the migration cycle and its close relative, the population cycle. He argues that any modernising society undergoes both of these cycles. On the basis of the very nature of the migration cycle, the author hypothesises that out-migration has a  crowding-out effect that is indispensible for the modernisation of society to be completed. The paper presents many arguments supporting this hypothesis, but it does not avoid reflection on its limitations.

Key words: modernisation; social change; development; migration cycle; emigration; crowding-out migration.

 

Dorota Rancew-Sikora: W poszukiwaniu społecznej koncepcji depresji, s. 81-104

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wskazuje na rosnącą w wielu krajach liczbę osób skarżących się na depresyjne zaburzenia nastroju i  przyjmujących leki antydepresyjne. Autorka dokonuje przeglądu istniejących socjologicznych wyjaśnień tego zjawiska i proponuje własną koncepcję teoretyczną. Zaczyna od fenomenologicznego opisu, prezentuje wkład teorii krytycznych, w świetle których depresja jest głównie zjawiskiem dyskursywnym i jednym ze sposobów medykalizowania i  prywatyzowania ważnych problemów społecznych. Pokazuje, jak rosnąca częstość depresji jest w socjologii wyjaśniana w odniesieniu do cech kultury indywidualistycznej, z jej trudnym do spełnienia wymaganiem autentycznej samorealizacji (Petersen 2011) oraz anomią i osłabieniem więzi społecznych (Karp 1996; Blazer 2005). Przytacza także koncepcję „uciszania siebie” Dany Jack (1991), która tłumaczy większą podatność kobiet na depresję. Propozycja autorki czerpie inspirację z koncepcji embededdnes Marka Granovettera (1985) i koncepcji energii emocjonalnej Durkheima–Collinsa (2011). Zawiera przypuszczenie, że rozpowszechnienie nastrojów depresyjnych może wiązać się z działaniem społecznych mechanizmów blokujących działanie, oraz że członkowie różnych kategorii społecznych mogą być w różnym stopniu narażeni na zaburzenia depresyjne ze względu na poddanie specyficznym mechanizmom prowadzącym do utraty odpowiedniego „nastroju do działania” (Silver 2011) i współpracy innych.

Główne pojęcia: depresja; energia emocjonalna; zdrowie psychiczne; mechanizm społeczny; gender.

 

Anna E. Kubiak: Debata o eutanazji wobec biowładzy, s. 105-122

Eutanazja jest tu rozpatrywana jako pojęcie etyczne i  prawnopolityczne. Tu w najwyższym stopniu dochodzi do symbiozy medycyny i  polityki. Procesy, które przygotowały ów zwrot i które nadają ton dyskursowi eutanatycznemu to: medykalizacja, biurokratyzacja warunków umierania wpływająca na jawność sfery decyzyjnej personelu medycznego oraz pacjentów i ich rodzin, racjonalizacja biowładzy, konflikty między ekspertami, pluralizacja światopoglądów i w konsekwencji różne rozumienie kwestii życia, śmierci i cierpienia. Pojawiające się jednak wraz z progresją technologiczną anomalie (niejasny status nowych bytów zwanych neomortos), zmiana kryterium śmierci na śmierć mózgową, szeroki margines niepewności w samym orzecznictwie sądowym, powodują kryzys przyjętych przez władzę norm. Jeżeli przyjrzymy się prezentowanym, również w mediach, indywidualnym historiom osób walczących o eutanazję, to dostrzeżemy ich dyskurs: nie homo sacer, ale podmiotów moralnych. Są to narracje zwrócone ku tożsamości kojarzonej z poczuciem godności, niezależności. Jest to dyskurs zakorzeniony w autorefleksyjności w rozumieniu Giddensa, w świadomym konstruowaniu projektów tożsamości.

Główne pojęcia: eutanazja; biowładza; śmierć; bioetyka.

 

Paulina Polak: Socjologia i socjolodzy w zglobalizowanym świecie. Kilka uwag o socjologiach narodowych, s. 123-143

Artykuł rekonstruuje niektóre problemy i wyzwania, jakie stoją dziś przed socjologią. Musi ona stawić czoło nowym tematom i problemom, związanym z globalizacją, i przekraczającym granice państwowe zjawiskom. Autorka wychodzi od pytania postawionego przez Piotra Sztompkę o  istnienie socjologii polskiej. Nawiązuje do idei kosmopolitycznego świata i potrzeby stworzenia w nim kosmopolitycznej socjologii, jaką postuluje Ulrich Beck. Pokazuje, że dziś konieczne jest stworzenie nowego podejścia do analizy społeczeństwa, zrywającego z  „metodologicznym nacjonalizmem”, ograniczającym się wyłącznie do badania zjawisk w obrębie granic danego kraju. W artykule poruszane są również problemy roli socjologów we współczesnym świecie, w sferze publicznej i  mediach.

Główne pojęcia: socjologia polska; kosmopolityzm; metodologiczny nacjonalizm; socjologia w sferze publicznej.

 

Recenzje

  • Joanna Michałowska: Rozkoszny chaos (recenzja z: Corpus delicti. Rozkoszne ciało. Szkice nie tylko z socjologii ciała. Red. Ewa Banaszak i Paweł Czajkowski), s. 147-153
  • Justyna Kopczyńska: Językowy powrót do korzeni (recenzja z: Nicole Dołowy-Rybińska. Języki i kultury mniejszościowe w Europie: Bretończycy, Łużyczanie, Kaszubi), s. 155-161
  • Tomasz Kukołowicz: Ponowoczesność oczami geografa (recenzja z: Richard Florida: Narodziny klasy kreatywnej oraz jej wpływ na przeobrażenia w charakterze pracy, wypoczynku, społeczeństwa i życia codziennego), s. 163-169
  • Jan Kubik: Głębokie spojrzenie na Śląsk Cieszyński (recenzja z: Grażyna Kubica: Śląskość i protestantyzm. Antropologiczne studia o Śląsku Cieszyńskim, proza, fotografia), s. 171-174
  • Maciej Myśliwiec: Historia (subiektywna) transformacji (recenzja z: Wielka transformacja. Red. Ireneusz Krzemiński), s. 175-180

 

Varia

  • Michał Kaczmarczyk i Elizabeth Roby: Intersubiektywność, uniwersalizm i dialog (wywiad z Hansem Joasem), s. 183-195
  • Redaktor Maria Ofierska uhonorowana przez Prezydenta RP. Rozmawiają: Nina Kraśko, Elżbieta Neyman i Jacek Wasilewski, s. 197-201
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23