Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 2/2012 (205)

Artykuły

Jan Domaradzki: Genetyzacja społeczeństwa. Społeczne konsekwencje nowej genetyki, s. 7-26

Wiek XX był świadkiem narodzin nowego paradygmatu: genetycznego determinizmu, który przenika biologię, medycynę i kulturę Zachodu. Powszechnie uważa się, że w genach tkwi odpowiedź na pytania o ludzkie choroby, cechy osobowości i zachowania, a nawet naturę ludzką. Tematem tekstu jest wyłaniająca się z tezy o medykalizacji życia społecznego genetyzacja społeczeństwa. Podstawowym twierdzeniem tekstu jest założenie, że rozwój nowej genetyki przekształca relacje międzyludzkie, społeczeństwo, kulturę i politykę. Cel jest dwojaki: 1) ukazanie wpływu, jaki nowa genetyka wywiera na wyłonienie się nowych form ryzyka, etyki, indywidualnych i zbiorowych tożsamości, biopolityki i obywatelstwa oraz 2) krytyczna analiza dyskursu nowej genetyki.

Główne pojęcia: biologiczne obywatelstwo; biopolityka; etyka obowiązku; genetyzacja; nowa genetyka; tożsamość.

 

Michał Łuczewski: Integralna teoria narodu, s. 27-46

Aby socjologia narodu rozwijała się, badacze powinni budować takie teorie narodu, które byłyby: (a) zintegrowane z innymi teoriami, (b) dynamiczne i (c) elastyczne. Mając to na uwadze, najpierw dookreślam każde z tych kryteriów, skupiam się przy tym na (a) odróżnieniu ideologii narodowej od teorii narodowej; (b) definiowaniu narodu; (c) wyjaśnianiu zjawisk narodowych. Poszczególne kroki służą mi do tego, żeby skonstruować własną perspektywę badawczą, którą nazywam integralną teorią narodu. Składa się ona z dwóch podstawowych elementów: nowej definicji narodu (naród jako zbiór ideologów narodowych; warstwa opisowa) i pełnego schematu wyjaśniania (wyjaśnienie genetyczne, łączące wymiary makro i mikro; warstwa eksplanacyjna). W ostatecznym rachunku integralna teoria narodu pozwala mi wyjść naprzeciw kryteriom integracji, dynamiki i elastyczności. W szczególności pozwala ona dostrzegać, z jednej strony, ograniczenia istniejących teorii (co prowadzi do wzrostu naszej refleksyjności i/lub uzupełniania poszczególnych teorii o nieuwzględnione aspekty), a z drugiej strony – ich nieelastyczność (co prowadzi do uelastyczniania ich za pomocą relatywizacji i dyrektywizacji). Pozwala ona także stawiać nowe pytania, uwrażliwiając nas na niebadane dotąd zjawiska (grupy i interakcje) i skłaniając do poszukiwania nowych, zaskakujących wyjaśnień.

Główne pojęcia: teoria narodu; konstruktywizm; modernizm; filozofia nauki; metodologia nauk społecznych.

 

Paweł Ćwikła: Socjologia w literaturze. Casus Wojny końca świata Mario Vargasa Llosy, s. 47-80

Celem szkicu jest propozycja spojrzenia na świat przedstawiony w powieści jako przedmiot refleksji socjologicznej. Dziełem literackim, które zostało poddane analizie, jest Wojna końca świata Mario Vargasa Llosy, a główną wskazówką wytyczającą sposób, w jaki socjolog może badać rzeczywistość powieściową, są spostrzeżenia Lewisa A. Cosera.

Chcemy zwrócić uwagę, że sięgnięcie po elementy teorii socjologicznych może okazać się przydatne w pełniejszym rozumieniu ukazanych w fabularnym świecie zjawisk i procesów społecznych. Z jednej strony wzbogaca to interpretację, z drugiej – urozmaica zasób przypadków interesujących dla nauki.

Główne pojęcia: socjologia literatury; etyka przekonań; etyka odpowiedzialności; charyzma; autorytet.

 

Janusz T. Hryniewicz: Gospodarka i osobowość w epoce przełomu postindustrialnego, s. 81-100

Osobowość modalna okresu kapitalizmu przemysłowego ukierunkowana była na wywiązanie się z powinności. Nowa gospodarka w coraz większym stopniu odwołuje się do potrzeb samorealizacyjnych. Destrukcja społeczeństwa przemysłowego wiąże się ze zwiększeniem napięć psychicznych i porad psychiatrycznych. Realna dolegliwość napięć psychicznych jest prawdopodobnie znacznie mniejsza, niżby to wynikało ze statystyk medycznych. Wraz z destrukcją społeczeństwa przemysłowego współczynniki samobójstw wykazują tendencję malejącą. Zmiany osobowościowe, towarzyszące ekspansji gospodarki opartej na wiedzy idą w kierunku dalszej indywidualizacji i wzrostu znaczenia samorealizacji i są zgodne z logiką rozwoju nowej gospodarki. Zmiany osobowościowe poprzedzają zmiany gospodarcze.

Główne pojęcia: osobowość neurotyczna; destrukcja społeczeństwa przemysłowego; nowa gospodarka; zaburzenia psychiczne; samobójstwa; zmiany osobowościowe.

 

Ireneusz Sadowski: Poza wiedzą i majątkiem: nierówności w kapitale społecznym w okresie transformacji systemowej, s. 101-127

Artykuł dotyczy stratyfikacyjnego znaczenia kapitału społecznego w Polsce w czasie transformacji systemowej. W pierwszej części omówione zostały kwestie teoretyczne i metodologiczne, w szczególności perspektywa neokapitałowa reprezentowana przez Nana Lina, jak również zagadnienie operacjonalizacji pojęcia kapitał społeczny. W dalszej części przedstawione są wyniki analiz przeprowadzonych na podstawie dwóch fal badania nad losami „pokolenia transformacji”, czyli osiemnastolatków z roku 1989. Istniejące w tej kohorcie zróżnicowanie pod względem bogactwa posiadanych kontaktów społecznych jest dość znaczące, co w perspektywie neokapitałowej czyniłoby je jednym z istotnych wymiarów nierówności. Co więcej, rezultaty analiz dają przesłanki do twierdzenia o daleko idącej roli sieci społecznych dla przebiegu karier zawodowych, jak również dla psychologicznego funkcjonowania jednostek. Podstawowym zastrzeżeniem, dotyczącym stratyfikacyjnego znaczenia kapitału społecznego jest fakt, że jego „etiologię” lepiej tłumaczy hipoteza „powtórzonej ścieżki” niż prostego dziedziczenia.

Główne pojęcia: kapitał społeczny; sieci społeczne; stratyfikacja; nierówności; transformacja.

 

Łukasz Musielak: Między etyką a socjologią jest utopia. Odpowiedzialność jako fundament socjologii Zygmunta Baumana, s. 129-142

W artykule przedstawiam myśl społeczną Zygmunta Baumana z perspektywy jego refleksji nad moralnością. Uważam, że refleksje te są kluczem do uchwycenia ogólnej wymowy jego twórczości. Stanowią one filozoficzną podstawę jego perspektywy poznawczej, punkt odniesienia dla oceny badanej rzeczywistości społecznej, a także wskazują kierunek jego myślenia o przyszłości. Umieszczam Baumana w kontekście filozofii odpowiedzialności, a narrację skupiam wokół problemu przejścia od tzw. mikroetyki (etyki „małej skali”) do makroetyki (etyki „wielkiej skali”). Pokazuję, dlaczego rozwiązanie tego problemu przez Richarda Rorty’ego i Hansa Jonasa nie jest dla Baumana satysfakcjonujące oraz omawiam jego propozycję, interpretując ją w ramach jego własnych refleksji nad utopią.

Główne pojęcia: Bauman; moralność; odpowiedzialność; utopia; globalizacja; sprawiedliwość; wspólnota.

 

Magdalena Żadkowska: Para w praniu. O współczesnej rodzinie i codziennych czynnościach w socjologii Jeana-Claude`a Kaufmanna, s. 143-165

Artykuł przybliża polskim czytelnikom socjologię francuskiego socjologa Jeana-Claude’a Kaufmanna. Na przykładzie sprzętu gospodarstwa domowego – pralki automatycznej i domowego obowiązku – czynności prania wyjaśnia on, jak tworzy się i funkcjonuje współ­czesna para borykająca się z ideami równouprawnienia. W portrecie takiej pary potrafią odnaleźć się kobiety i mężczyźni mieszkający na całym świecie, dotknięci procesami demokratyzacji życia rodzinnego. Kaufmann opisuje, jak radzą sobie zwykli ludzie z przemianami, które przewidział Norbert Elias w Społeczeństwie jednostek. Sposób przyglądania się i badania par jest unikatowy i przekładalny na inne języki i kultury. Artykuł omawia stworzone przez Kaufmanna pojęcia kapitału negatywnego, integracji domowej, kondycji męża – ucznia żony. Pokazuje, jak stosować jego metodę zwaną wywiadem rozumiejącym. Przedstawiając mało znanego w Polsce socjologa przyczynia się do zapoznania czytelników z nietypowym sposobem patrzenia na świat współczesnej rodziny.

Główne pojęcia: obowiązki domowe; rodzina; para; przyzwyczajenie; codzienność; prace domowe; Jean-Claude Kaufmann.

Eseje recenzyjne

  • Krzysztof Gorlach, Seweryn Grodny i Marta Klekotko: Gospodarka i kultura: problemy wzajemnych relacji (recenzja z: J. Kochanowicz i M. Marody (red.) Kultura i gospodarka), s. 169-190
  • Ewa Migaczewska: Homo consumens, homo eligens, homo creator… – rzecz o obliczach konsumenta w ponowoczesnym społeczeństwie (recenzja z: K. Romaniszyn (red.) Nowa droga do zniewolenia? O życiu w społeczeństwie konsumpcyjnym), s. 170-205

Varia

  • Robert Pyka: Socjologia jako źródło wiedzy konkretnej i społecznie zaangażowanej – w ujęciu Michela Wieviorki (wywiad), s. 209-223
 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23