Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 1/2013(208)

Kaja Gadowska i Jan Winczorek: Sfera publiczna – funkcje, dysfunkcje, normy oficjalne i nieoficjalne, s. 5-18

Tekst pokrótce omawia wybrane ujęcia sfery publicznej w  socjologii, w szczególności koncepcje J. Habermasa, N. Luhmanna i H. Arendt, oraz pokazuje związki tego zagadnienia z problematyką norm formalnych i nieformalnych. Autorzy podkreślają potrzebę ukierunkowania refleksji socjologicznej nad normami w sferze publicznej na kwestię ich rzeczywistego społecznego działania. Pozwoli to na uniknięcie w teoriach socjologicznych nieweryfikowalnych empirycznie założeń i  kontrfaktycznych przeświadczeń na temat funkcjonowania sfery publicznej. Postawiwszy taką tezę, w drugiej części tekstu autorzy przedstawiają artykuły zebrane w tomie.

Główne pojęcia: sfera publiczna; normy; Arendt Hannah; Habermas Juergen; Luhmann Niklas.

 

Artykuły

Michał Kaczmarczyk: Nieposłuszeństwo obywatelskie a demokracja, s. 21-40

Artykuł dotyczy węzłowych problemów współczesnej demokracji i jej niestabilności w warunkach zmiany społecznej. Autor stawia tezę, że wśród wielu instytucji konstytuujących porządek demokratyczny jedną z głównych ról odgrywa nieposłuszeństwo obywatelskie i wiążąca się z nim kultura nonkonformizmu, przy czym nieposłuszeństwa nie należy rozumieć jedynie jako instytucji incydentalnej, lecz jako stały czynnik trwałości demokracji. Jest tak dlatego, że nieposłuszeństwo obywatelskie pełni, zdaniem autora, funkcję społecznego definiowania wartości demokratycznych wykraczających poza zasadę prawa stanowionego – wartości stale definiujących pożądany kształt wspólnoty obywatelskiej i jej rozumienie sprawiedliwości.

Główne pojęcia: nieposłuszeństwo obywatelskie; demokracja; nonkonformizm.

 

Wiesław Staśkiewicz: Niejednostajność prawa, s. 41-75

Przedmiotem artykułu jest niejednostajność prawa będąca przeciwieństwem jego ujednostajnienia. Współcześnie, dla opisu tego zjawiska prawnicy posiłkują się terminami unifikacja i kodyfikacja prawa. Brak jasności, stałości i pewności prawa oraz jego instrumentalizacja dokonywana przez państwo, skutkująca inflacją prawa czy błędami techniki legislacyjnej nie są jedynymi przyczynami niejednostajności. Dlatego też zjawisko to postrzegane jest szerzej jako stan nierównowagi norm społecznych, tworzących porządek prawny. Przedmiotem szczegółowych rozważań są współczesne społeczne uwarunkowania braku jednostajności polskiego prawa.

Główne pojęcia: socjologia prawa; prawo; stosowanie prawa; legislacja; funkcje prawa; tworzenie prawa.

 

Grażyna Skąpska i Grzegorz Bryda: Apolityczność czy sprawiedliwość proceduralna? Zaufanie do sądowego wymiaru sprawiedliwości na tle innych instytucji publicznych w Polsce, s. 77-94

Celem artykułu jest analiza wyników obszernego, pogłębionego sondażu na temat zaufania Polaków do sądowego wymiaru sprawiedliwości jako istotnego komponentu zaufania publicznego. Sondaż był przeprowadzony w roku 2009 na zlecenie Krajowej Rady Sądownictwa. Najpierw przedstawione są czynniki warunkujące poziom zaufania do sądów i sędziów w odniesieniu do doświadczeń historycznych, charakteru przeprowadzanych reform oraz usytuowania wymiaru sprawiedliwości w polskim systemie ustrojowym. Potem analizowane są wyniki sondaży opinii publicznej dotyczących sądów, prowadzonych w Polsce wcześniej, które wskazują na zmiany poziomu zaufania do sądów po roku 1989. W części kolejnej omówione zostały najważniejsze wnioski wynikające z badań, dotyczące apolityczności sądownictwa oraz realizacji zasady sprawiedliwości proceduralnej jako istotnych czynników w procesie modernizacji oraz konsolidacji demokracji liberalnej w jej współczesnej formie, w społeczeństwie polskim.

Główne pojęcia: świadomość prawna; kultura prawna; apolityczność; sprawiedliwość proceduralna; sądowe stosowanie prawa.

 

Mariusz Kwiatkowski: Konkurs jako instytucja fasadowa. Analiza ocen formułowanych przez uczestników procesów kadrowych w sektorze publicznym, s. 95-120

Przedmiotem analiz jest postrzeganie konkursów na stanowiska kierownicze w sektorze publicznym przez ich organizatorów, uczestników i  bezpośrednich obserwatorów. Przeprowadzone badania wskazują dość jednoznacznie, że są one uznawane za instytucję fasadową. Ich przebieg jest, w opinii badanych, niezgodny z przyjętymi założeniami i  oficjalnymi deklaracjami. W artykule przedstawiam przejawy i analizuję przyczyny takiego stanu rzeczy. Dokonuję także oceny opisywanej sytuacji z punktu widzenia zasad merytokracji kadrowej oraz sprawności sektora publicznego.

Poszukuję odpowiedzi na pytanie dotyczące potrzeby i możliwości stosowania konkursu jako efektywnego i wiarygodnego trybu doboru kadr kierowniczych w sektorze publicznym. Uwzględniam przy tym kontekst społeczno-kulturowo-polityczny, który stawia aktorów społecznych w  specyficznej sytuacji, nazywanej przeze mnie „zderzeniem reguł”. Organizatorzy i uczestnicy konkursów przeżywają bowiem swoiste dylematy związane z niezgodnością reguł obowiązujących w życiu prywatnym i w sferze publicznej.

Główne pojęcia: merytokracja kadrowa; instytucja; konkursowy nabór kadr; sektor publiczny.

 

Bartosz Pilitowski: Polski system upadłościowy – instytucja społeczna i jej funkcjonalność, s. 121-152

Problemem, jaki porusza artykuł, jest stopień realizacji funkcji jawnych przez polski system upadłościowy. Do realizacji jakich celów system upadłościowy został w Polsce oficjalnie powołany? Jaki jest poziom realizacji tych celów? Jak wskaźniki ich realizacji wypadają w porównaniu z innymi gospodarkami europejskimi? Czy polski system jest eufunkcjonalny czy dysfunkcjonalny dla polskiej gospodarki i społeczeństwa? Przeanalizowane zostaną dostępne wyniki badań dotyczące systemów upadłościowych w Polsce i na świecie, informacje publicznych instytucji kontrolnych oraz cząstkowe wyniki badań własnych autora. Analiza prowadzona jest z perspektywy neoinstytucjonalnej i wpisuje się w nurt ekonomicznej socjologii prawa. Artykuł zwraca uwagę na istotną z punktu widzenia rozwoju gospodarki wolnorynkowej instytucję społeczną oraz potrzebę pogłębionych badań socjologicznych problematyki upadłości w Polsce.

Główne pojęcia: upadłość; niewypłacalność; sądy upadłościowe; instytucje; funkcje jawne; dysfunkcje; ekonomiczna socjologia prawa.

 

Błażej Kmieciak: Stowarzyszenie Amnesty International jako ruch społeczny praw człowieka, s. 153-171

W tekście podjęto próbę pokazania światowego ruchu społecznego Amnesty International, na przykładzie polskiego stowarzyszenia. W tym celu zostaną przedstawione oficjalne dane zaczerpnięte z raportów oraz analiz publikowanych przez Stowarzyszenie. Przytoczone będą również opracowania, które bezpośrednio odnoszą się do działań Amnesty (np. sprawozdania oraz konspekty z lekcji dotyczących tematu praw człowieka).

Celem artykułu jest również ukazanie fenomenu Amnesty International. Dodatkowo, interesująca jest odpowiedź na pytanie, czy formuła ruchu powoduje, że jego działania są skuteczne i dzięki temu przyczyniają się do ochrony praw człowieka. Analiza działań Amnesty International będzie podejmowana równolegle z ukazaniem teorii ruchów społecznych.

Główne pojęcia: prawa człowieka; ruchy społeczne; AI; socjologia prawa; organizacje pozarządowe.

 

Lech Szczegóła: Dysfunkcje dyskursu wokół apatii politycznej w Polsce, s. 173-186

Niski poziom partycypacji Polaków w życiu politycznym jest problemem, który posiada bogatą literaturę. Na przestrzeni dwudziestu lat powstało wiele studiów, które opisują to zjawisko jako specyfikę (exceptionalism) kultury politycznej i mentalności polskiego społeczeństwa. Artykuł stanowi przegląd i krytyczną analizę stanu refleksji badawczej. Koncentruje się ona na semantyce tej refleksji, kwestiach języka i terminologii stosowanej przez polskich autorów.

Główna teza brzmi: dyskurs nad biernością Polaków w roli obywateli jest dysfunkcją sfery publicznej. Jego cechy (genetyzm, eklektyzm koncepcji i pojęć, niekonkluzywność) nie dają podstaw do formułowania rekomendacji praktycznych.

Główne pojęcia: apatia polityczna; partycypacja polityczna i obywatelska; społeczeństwo obywatelskie; zasoby i koszty partycypacji.

 

Ryszard Klamut: Aktywność obywatelska jako rodzaj aktywności społecznej – perspektywa psychologiczna, s. 187-203

Artykuł ma na celu przedstawienie modelu aktywności obywatelskiej rozumianej jako aktywność społeczna człowieka w kontekście bycia obywatelem demokratycznego państwa. Człowiek jako istota społeczna podejmuje działania w grupie i na rzecz innych ludzi, natomiast kontekst istnienia systemu demokratycznego daje podstawy do wyróżnienia odrębnego rodzaju społecznej aktywności jako aktywności obywatelskiej. Teoretyczna analiza prezentowanej aktywności daje możliwość opisania jej czterech form: społecznikostwa, partycypacji społecznej (obywatelskiej), indywidualnej aktywności politycznej oraz partycypacji w rządzeniu. Przedstawiony model może stanowić punkt odniesienia w interdyscyplinarnych analizach – teoretycznych oraz opartych na badaniach empirycznych, opisujących działania człowieka realizującego interes społeczny.

Główne pojęcia: aktywność obywatelska; relacje społeczne; demokracja; partycypacja społeczna.

Esej recenzyjny

Krzysztof Gorlach, Marta Klekotko i Piotr Płucienniczak: Obywatelstwo – społeczeństwo obywatelskie – państwo (recenzja z: Jacek Raciborski. Obywatelstwo w perspektywie socjologicznej), s. 207-223

 

Recenzja

Mariusz Kwiatkowski: W drodze do analizy instytucjonalnej (recenzja z: Piotr Chmielewski. Homo agens. Instytucjonalizm w naukach społecznych), s. 227-232

 

Młoda socjologia

Sławomir Grabias: Analityczne kategorie obcości (dostępne na www.studiasocjologiczne.pl)

 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23