Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 3/2013

Artykuły

Janusz Reykowski: Wolność gospodarcza jako ideologia, s. 7–29 

Artykuł zajmuje się analizą społecznych i psychologicznych aspektów neoliberalnego modelu rynkowego, w znacznej mierze w nawiązaniu do poglądów Leszka Balcerowicza. Wskazuje, że neoliberalizm opiera się na ograniczonym rozumieniu wolności i jej znaczenia w życiu ludzi i nie uwzględnia, że sposób rozumienia wolności zależy od ideologicznych przekonań. Nadto, neoliberalizm ignoruje fakt, że w warunkach wolności związek między indywidualnym wysiłkiem (produktywnością) a uzyskiwanymi dobrami (nagrodami) ulega rozluźnieniu, co jest przejawem autodestruktywnych tendencji w systemie rynkowym. Defekty mechanizmów rynkowych nie są jednak argumentem na rzecz zwiększania kontroli państwa nad rynkiem. Należy poszukiwać innych mechanizmów przezwyciężania tych defektów.

Główne pojęcia: neoliberalny model rynkowy; wolność; ideologia; rynek a państwo; Leszek Balcerowicz.

Aleksandra Grzymała-Kazłowska: Ku socjologii mobilnego społeczeństwa? Rozwój nowych koncepcji migracji i integracji a socjologia, s. 31–52

Artykuł prezentuje przegląd i analizę nowych socjologicznych teorii migracji i integracji, rozwiniętych od lat dziewięćdziesiątych XX wieku, do których należą: transnarodowość, płynne migracje, migracje niepełne oraz nowe koncepcje wielokulturowości, asymilacji, integracji i adaptacji do przestrzeni transnarodowych. Autorka postuluje i uzasadnia potrzebę większej integracji dokonań studiów migracyjnych z badaniami socjologicznymi, zarówno poprzez silniejsze osadzenie badań migracyjnych w bardziej ogólnych teoriach socjologicznych, jak i poprzez szersze wykorzystanie dorobku studiów migracyjnych przez socjologów. Wydaje się to celowe w kontekście zarysowywania się pod wpływem przemian społecznych nowego metaparadygmatu mobilności zamiast osiadłości. W efekcie wzrasta znaczenie migracji jako głównego przedmiotu badań i teorii socjologicznych odnoszących się do wyłaniającego się mobilnego społeczeństwa.

Główne pojęcia: socjologia mobilności; nowe teorie migracji i integracji; transnarodowość; płynne migracje; mobilne społeczeństwo.

Wojciech Rafałowski: Politologiczne i socjologiczne teorie fragmentacji systemów partyjnych: od izolacji do interakcji, s. 53–74

Do tradycyjnych tematów nauk o polityce należy wyjaśnianie zróżnicowania systemów partyjnych. Podstawowym parametrem ich opisu jest liczba partii w parlamencie albo inaczej fragmentacja systemu partyjnego. W XX wieku istniał podział na politologów zajmujących się instytucjonalnymi determinantami rozdrobnienia systemów partyjnych oraz socjologów skupiających się na podziałach społecznych. Oba paradygmaty były od siebie odizolowane, a ich przedstawiciele zasadniczo ignorowali ustalenia przedstawicieli konkurencyjnej dziedziny. Na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku nastąpiła integracja obu podejść. Współczesne badania uwzględniają obie grupy czynników oraz interakcję między nimi. W artykule prezentowana jest historia i ustalenia obu nurtów badań. Opisywany jest sposób, w jaki badacze przeszli od jakościowych studiów pojedynczych przypadków do analiz ilościowych i od izolacji do łączenia paradygmatów. Przedmiotem rozważań są także możliwe kierunki rozwoju tego obszaru nauki i formułowane są postulaty, których realizacja może pozwolić na stworzenie kompleksowej teorii fragmentacji systemów partyjnych.

Główne pojęcia: systemy partyjne; fragmentacja system partyjnego; instytucje polityczne; podziały społeczne; integracja paradygmatów.

Alicja Zawistowska„Płeć matematyki”. Zróżnicowania osiągnięć ze względu na płeć wśród uzdolnionych uczniów, s. 75–95

Dotychczasowe ustalenia na temat przeciętnych osiągnięć kobiet i mężczyzn w matematyce pokazują, że między płciami nie występują większe różnice. Jeśli jednak pod uwagę wziąć tylko najzdolniejszych uczniów okazuje się, że chłopców jest w tej grupie więcej niż dziewcząt. Celem tego artykuł jest odpowiedź na pytanie, jak w zależności od dziedziny oraz charakteru testów zmienia się struktura płci wśród uczniów z najwyższymi wynikami w matematyce oraz jakie są przyczyny i uwarunkowania obserwowanych zależności. Z przeprowadzonej przeze mnie analizy danych z badania PISA, wyników egzaminów szkolnych oraz olimpiad matematycznych płyną trzy główne wnioski: (1) we wszystkich podskalach stosowanych w badaniu PISA wśród najlepszych uczniów było więcej chłopców niż dziewcząt, (2) największe różnice występowały w zadaniach odwołujących się do relacji przestrzennych, (3) powiększeniu tego dystansu sprzyja stopnień zaawansowania zadań oraz wyższy próg szkolny.

Główne pojęcia: płeć; zróżnicowania; matematyka; PISA; nierówności.

Hella Dietz: „Nowi niepokorni”. Powstanie Komitetu Obrony Robotników jako wyzwanie dla teorii socjologicznej, s. 97–121

Powstanie Komitetu Obrony Robotników (KOR) stanowi wyzwanie dla badań nad ruchami społecznymi. Wypracowane w nich koncepcje oparte były głównie na studiach dotyczących ruchów w zachodnich krajach demokratycznych. Dominujące obecnie podejście strukturalistyczno-racjonalistyczne redukuje protesty do strategicznej reakcji na korzystne struktury szans politycznych. Choć jest to podejście, które dostarcza adekwatnego ewolucyjnego wyjaśnienia sukcesu KOR-u, to nie wyjaśnia przyczynowo jego powstania oraz mobilizacji aktywistów. Niniejszy artykuł wysuwa wyjaśnienie alternatywne, korzystając z teorii tożsamości zbiorowej, pragmatyzmu amerykańskiego, Émile’a Durkheima oraz Maksa Webera.

Główne pojęcia: ruchy społeczne; Solidarność; mobilizacja społeczna; tożsamość zbiorowa; pragmatyzm.

Dorota HallReligia i nieheteroseksualność: stan debaty akademickiej i wybrane wątki badań prowadzonych w Polsce, s. 123–150

Debata akademicka na temat „chrześcijan LGBT” skoncentrowana jest na zagadnieniu konfliktu między wiarą a homoseksualnością oraz na sposobach jego rozwiązywania. Źródło tego konfliktu umiejscawia się zwykle w obrębie tradycji religijnych, które wykreowały i podtrzymują negatywny obraz homoseksualności. Z kolei jednostkę przedstawia się jako zindywidualizowanego aktora, który uruchamia olbrzymią sprawczość, uzgadniając ze sobą religijny i seksualny wymiar swojego życia. Badania autorki prowadzone w Polsce, zwłaszcza w środowisku Wiary i Tęczy, grupy „chrześcijan LGBT”, każą jednak przesunąć ciężar analiz z indywidualnej sprawczości na społeczną strukturę i na wiele sposobów umiejscawiać doświadczenia uczestników tej grupy w sieci dyskursywnych i społecznych zależności. Proponowana interpretacja uwzględnia zatem uwikłanie jednostek w dyskursy religijne, medyczne, emancypacyjne oraz w grę pomiędzy nimi. Zwraca także uwagę na różnice w sposobach integrowania wiary i nienormatywności seksualnej na poziomie osobistym, które uwarunkowane są wiekiem i płcią poszczególnych osób oraz ich pochodzeniem społecznym i wyznaniowym.

Główne pojęcia: religia; chrześcijaństwo; Kościół katolicki; LGBT; homoseksualność; emancypacja.

Marta PikoraAktorzy, kreatorzy, konsumenci widowiska sportowego. Rzecz o polskich klubowych kibicach piłkarskich, s. 151–173

Tekst przedstawia typologię kibiców piłkarskich na przykładzie klubu Polonia Warszawa. Celem jest opis działań i postaw kibiców oraz ocena, jak dalece proponowana typologia modyfikuje i wzbogaca dotychczasowe ustalenia. Pole porównawcze stanowi podział fanów piłki nożnej na: ultras, hooligans, „szalikowców” i „pikniki” oraz typologia Antonowicza i Wrzesińskiego (2009), która opisuje kibiców klubowych jako członków specyficznej grupy religijnej. W badaniu zastosowano swobodne wywiady ukierunkowane oraz obserwację uczestniczącą. Głównymi czynnikami różnicującymi widownię piłkarską są: wiek, długość stadionowego stażu, poziom zaangażowania w doping oraz przynależność grupowa. Proponowana nowa typologia kibiców klubowych wyróżnia osiem kategorii: przywódców, ruch ultras, kibiców stowarzyszonych, aktywistów, meczowych fanatyków, pasjonatów, prekursorów oraz widzów.

Główne pojęcia: socjologia sportu; kibice piłkarscy; typologia; badania terenowe; Polonia Warszawa.

Recenzja

Oskar ŻyndulJak stwierdzić, czy dane z sondażu do czegoś się nadają? (recenzja z: Franciszek Sztabiński. Ocena jakościowa danych w badaniach surveyowych), s. 177–181

 

 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23