Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne 4/2013

Artykuły

SOCJOLOGIA WOBEC ZŁOŻONOŚCI WSPÓŁCZESNEGO ŚWIATA

 

Rafał Drozdowski i Tomasz Szlendak: Socjologia wobec złożoności współczesnego świata, s. 717

W artykule prezentujemy cztery strategie socjologii wobec społecznej złożoności oraz wobec rozwoju nauk o złożoności. Strategia pierwsza sprowadza się do ogłoszenia przez socjologię własnego bankructwa lub postawienia się w roli skromnego konsorcjanta w ramach transdyscyplinarnych przedsięwzięć badawczych. Strategia druga to podkupienie stylu eksplanacyjnego i kultury metodologicznej nauk o złożności. Strategia trzecia to zaciąganie u teorii złożoności długu terminologicznego. Strategia czwarta zaś, najtrudniejsza, to rozwijanie własnej, socjologicznej teorii złożoności.

Główne pojęcia: złożoność; teoria złożoności; nauki o złożoności.

 

Marta Bucholc: Złożoność nie do udźwignięcia: utopie jedności, utopie różnicy, s. 1935

Złożoność społeczna jest jednym z najważniejszych problemów, z jakimi mierzy się dziś socjologia. Tekst rozpoczyna się od krótkiego spojrzenia na źródła naszego dzisiejszego myślenia o złożoności, które prowadzi do diagnozy dwóch podejść do złożoności w socjologii, określonych jako jej redukcja i eskalacja. Następnie krótko zarysowana zostaje analogia między tymi podejściami a dwoma rodzajami wiedzy praktycznej wytwarzanej w odpowiedzi na problem złożoności, czyli utopiami jedności i różnicy. Tekst kończy się próbą odpowiedzi na pytanie, czy zaangażowanie w myśleniu o złożoności nie stanowi przeszkody w jego właściwej diagnozie.

Główne pojęcia: złożoność społeczna; utopia; zaangażowanie; Norbert Elias; historia socjologii.

 

Marek Krajewski: Przeciwzłożoność. Polityki prostoty, s. 3750

W artykule staram się pokazać konsekwencje, jakie niesie za sobą fakt, że człowiek świadomie doświadcza tego, iż funkcjonuje w obrębie dynamicznych układów złożonych. Jednym z najważniejszych rezultatów tej specyficznej własności ludzi jako gatunku jest próba zredukowania stopnia złożoności tego typu układów. Działania tego rodzaju określam mianem polityki prostoty oraz pokazuję, w jaki sposób realizuje się ona w obrębie zwrotu partycypacyjnego; modelowania matematycznego; w formach w jakich urzeczywistnia się dziś demokracja oraz działalność ekonomiczna, projektowanie itd. Staram się również pokazać, dlaczego polityka prostoty prowadzi do wzrostu stopnia złożoności współczesnego świata.

Główne pojęcia: złożoność; dynamiczne układy złożone; emergencja; polityka prostoty; działania zbiorowe; ponowoczesność.

 

Radosław Sojak: Socjologiczny syndrom Münchhausena. Złożoność w teorii i praktyce, s. 5166

Artykuł reinterpretuje stosunek socjologii do zagadnienia złożoności świata społecznego w kategoriach ogólnej teorii systemów (ze szczególnym uwzględnieniem teorii systemów społecznych Niklasa Luhmanna). W centrum analizy staje proces redukcji złożoności traktowany jako mechanizm wewnątrzsystemowy. Stąd pytanie o to, jak socjologia radzi sobie ze złożonością świata, staje się pytaniem, jak socjologia zarządza własną złożonością. Dla przeprowadzenia wstępnej analizy tego zagadnienia wprowadzona zostaje kategoria stylu badawczego oparta na teoretycznych zapożyczeniach z systemów Harrisona White’a, Pierre’a Bourdieu oraz Ludwika Flecka. Na tej podstawie wyróżnione zostają trzy dominujące style badawcze w socjologii: tekstualny, surveyowy oraz tożsamościowy. Żaden z nich – sugeruje autor – nie sprzyja zarządzaniu złożonością dyscypliny.

Główne pojęcia: złożoność; redukcja złożoności; style badawcze; socjologia.

 

 

* * *

 

Jacek Jadacki: Jakub Karpiński w kręgu Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, s. 6783

Artykuł przedstawia filozoficzne tło poglądów Jakuba Karpińskiego. Nawiązywał on do programu Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. Jest to zrozumiałe, gdyż jego głównymi nauczycielami byli przedstawiciele tej szkoły. Na wspomniane tło składają się następujące założenia: (1) rzeczywistość, którą opisuje nauka, jest bardzo zróżnicowana ontologicznie (pluralizm ontologiczny); (2) zdarzenia składające się na tę rzeczywistość są powtarzalne i powiązane ze sobą związkami przyczynowo-skutkowymi (determinizm); (3) teorie naukowe są oceniane pod wieloma względami – nie tylko co do tego, czy tezy tych teorii są prawdziwe.

W artykule omawiane są ponadto: (a) poglądy Karpińskiego dotyczące pojęcia przyczyny; (b) jego ujęcie zagadnienia operacyjnego definiowania terminów naukowych; (c) przeprowadzoną przez Karpińskiego typologię schematów (scil. metod) badań socjologicznych; (d) jego analizę sporów w nauce.

Główne pojęcia: Jakub Karpiński; Szkoła Lwowsko-Warszawska; metodologia socjologii.

 

Marcin Gacek: Socjologia polityki Raymonda Arona, s. 85102

Zmarły w 1983 roku Raymond Aron był i pozostał ikoną socjologicznej analizy rzeczywistości politycznej. Jego dzieła naukowe, jak i komentarze są do dzisiaj przykładami mistrzowskiej oceny społeczno-ekonomicznej we Francji, Europie i na poziomie stosunków międzynarodowych. W dobie kryzysu wiarygodności nauk społecznych warto pochylić się nad metodą francuskiego socjologa, która – z perspektywy trzydziestu lat – zapewniała trafność jego spostrzeżeń naukowych, a i jemu pozwoliła zachować elitarność naukowca-intelektualisty. W polskiej socjologii odczuwalny jest brak opracowań opisujących aronowską socjologię polityki.

Główne pojęcia: socjologia polityki; agregacja polityczna; aronowska metoda analizy socjologicznej; komentarz; działanie polityczne; trafność analiz.

 

Marta Juza: Przestrzeń społeczna w dobie Internetu: globalna sieć komunikacyjna, przestrzeń wirtualna czy część życia codziennego?, s. 103124

Przestrzeń społeczna stanowi płaszczyznę, na której organizowane są kontakty społeczne. Dzięki Internetowi każdy człowiek może się skontaktować z każdym innym niezależnie od dzielącego ich fizycznego dystansu. Przestrzeń społeczna przybiera więc postać aterytorialnej sieci, złożonej z aktów komunikacji i wymiany informacji pomiędzy rozproszonymi na świecie podmiotami. Ten nowy rodzaj przestrzeni społecznej Manuel Castells nazwał przestrzenią przepływów. Pojawia się również przekonanie, że połączenia internetowe kreują przestrzeń alternatywną wobec przestrzeni fizycznej (określa się ją jako cyberprzestrzeń lub przestrzeń wirtualną). Współcześni badacze postulują jednak, aby nie postrzegać Internetu w ten sposób i podkreślają, że Internet jest przede wszystkim narzędziem używanym przez ludzi w codziennych praktykach. Życie codzienne jest zaś zlokalizowane w przestrzeni fizycznej. Internet umożliwia zatem komunikację na skalę globalną, ale jest często wykorzystywany w sprawach o charakterze lokalnym. Rozpatrywanie Internetu jako elementu codziennego życia pozwala więc na syntezę globalnego i lokalnego wymiaru Internetu.

Główne pojęcia: Internet; przestrzeń społeczna; przestrzeń przepływów; cyberprzestrzeń (przestrzeń wirtualna); życie codzienne.

 

Łukasz Kubisz-Muła: Badanie exit poll – historia, funkcje i specyfika, s. 125142

W artykule Autor prezentuje historię oraz funkcje badań exit poll, a także zalety i wady takiego sposobu analizowania zachowań wyborczych.

Badania exit poll są współcześnie wykorzystywane nie tylko do predykcji wyników wyborów (do czego były pierwotnie projektowane), ale służą również weryfikacji uczciwości elekcji, analizie uwarunkowań zachowań wyborczych i wyznaczaniu kierunków działań politycznych na przyszłość.

Autor zwraca uwagę na następujące zalety exit poll: a) ograniczenie koniunkturalizmu deklaracji powyborczych w zakresie preferencji, opinii i deklarowanej partycypacji w wyborach; b) ograniczenie błędów wynikających z niedoskonałości pamięci; c) uodpornienie na ewentualne zmiany postaw i opinii w czasie; oraz d) zapewnienie kontaktu z wyborcami, którzy dla typowych badań sondażowych są trudno dostępni.

Autor omawia także wady interesującego go sposobu badań, do których należą: błąd pokrycia populacji, błąd nierealizowalności próby; błąd próby i błąd pomiaru.

Główne pojęcia: badania sondażowe; badania wyborcze.

 

Ewa Nowicka i Maciej Witkowski: Retoryka antydyskryminacyjna w zmie­niających się relacjach społeczeństwa większościowego z Romami. Przypadek Bergitka Roma we wsi karpackiej, s. 143163

Autorzy prezentują materiał etnograficzny zgromadzony przez kilkanaście lat obserwowania życia społeczności Bergitka Roma i ich nieromskiego otoczenia w jednej z karpackich wsi. Głównym przedmiotem analizy są zmiany praktyk językowych i sposobów odnoszenia się do Romów zachodzące u pracowników oświaty, urzędników i lokalnych decydentów, mających kontakt z mieszkańcami romskiej osady. Zgromadzony materiał pokazuje, w jaki sposób lokalne relacje Romów z nieromskim otoczeniem są kształtowane przez koordynowaną na poziomie unijnym politykę integracji Romów. Tekst ma charakter studium przypadku relacji między ekspansją nowego oficjalnego języka, używanego do opisu sytuacji Romów i interakcji społeczeństwa większościowego z nimi, a utrzymywaniem się negatywnych postaw na poziomie lokalnej społeczności.

Główne pojęcia: Romowie; integracja Romów; dyskryminacja Romów; dystans kulturowy; polityczna poprawność.

 

Dominika Byczkowska-Owczarek: Społeczne oblicze bólu – informacja, przyjemność, przekleństwo. Kulturowe, grupowe i interakcyjne uwarunkowania odczuwania doznań bólowych, s. 165191

Tekst przedstawia różnorodne czynniki mające wpływ na odczuwanie, interpretację i reakcje na ból wśród członków różnych kultur i grup społecznych. Jego celem jest zaprezentowanie tematyki bólu z perspektywy nauk społecznych. Nie ogranicza się on do tradycyjnych zagadnień związanych z badaniem przebiegu choroby, takich jak: niepełnosprawność, wpływ bólu chronicznego na relacje społeczne i konstruowanie nowej tożsamości jednostki, ale rozważa także kwestie strategii zarządzania bólem w tańcu i sporcie, podejmuje również temat doznawania bólu jako zabiegu czasowej redukcji świadomości w praktykach masochistycznych. Wnioski zawarte w tekście koncentrują się wokół negocjowalności i nienegocjowalności doznań bólowych, ich medykalizacji, wpływu socjalizacji na sposoby interpretacji i radzenia sobie z bólem w różnych grupach społecznych. Artykuł ma charakter teoretyczny, jest oparty głównie na analizie literatury podejmującej tematykę bólu z perspektywy socjologicznej, psychologicznej i antropologicznej. W tekście można znaleźć także cytaty z jakościowych badań prowadzonych przez Autorkę w kilku różnych światach społecznych, między innymi tańca i rehabilitacji. Tekst zalicza się do socjologii ciała i socjologii medycyny.

Główne pojęcia: socjologia ciała; socjologia medycyny; ból; cielesność; taniec; sport; niepełnosprawność.

Recenzja

Arletta Szewczyk: Integracja imigrantów w Polsce - czy faktycznie nieobecna? (recenzja z: Katarzyna Szymańska-Zybertowicz. Nieobecne wyzwanie? Integracja jako zadanie polityki społecznej wobec cudzoziemców w Polsce po 1989 roku), s. 193199

 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23