Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 3/2015(218)

Artykuły

Michał Pierzgalski: Gerrymandering, czyli manipulowanie strukturą granic okręgów wyborczych, s. 7–39

Celem artykułu jest wyjaśnianie mechaniki gerrymanderingu i jego wpływu na proces rywalizacji wyborczej. W tekście omówiono jego uwarunkowania, jak również przedstawiono ocenę zagrożenia gerrymanderingiem w Polsce.

Aby pokazać, na czym polega gerrymandering, poddano analizie empiryczne przypadki manipulowania granicami okręgów wyborczych, które zaobserwowano w USA, np. w stanie Illinois. W analizie przypadków gerrymanderingu wykorzystano dane Systemu Informacji Geograficznej (GIS).

W artykule można znaleźć odpowiedzi na następujące pytania: Czym jest gerrymandering oraz jaki jest wpływ tego zjawiska na jakość demokratycznej rywalizacji wyborczej? Jakie można wskazać przykłady manipulacji granicami okręgów wyborczych? Jak gerrymandering oddziałuje na wyniki wyborów i jakie są przyczyny stosowania tego narzędzia w państwach demokratycznych? Czy gerrymandering stanowi zagrożenie dla jakości rywalizacji wyborczej również w Polsce?

Główne pojęcia: gerrymandering; system wyborczy; wybory w USA; jednomandatowe okręgi wyborcze.

 

Bartłomiej Michalak: Czy prawa Duvergera nadal obowiązują?, s. 41–64

W artykule poddano analizie i weryfikacji empirycznej klasyczną teorię francuskiego politologa Maurice’a Duvergera tłumaczącą związki pomiędzy systemem wyborczym a systemem partyjnym. Propozycja ta, wielokrotnie omawiana, reinterpretowana, weryfikowana, krytykowana i jednocześnie potwierdzana, weszła do kanonu wiedzy i wyznaczyła kierunki badań empirycznych na temat relacji pomiędzy systemami wyborczymi a partyjnymi na wiele dekad. Autor ogłosił ją dumnie „prawdziwym prawem socjologicznym”. Celem tego artykułu jest ewaluacja twierdzeń Duvergera na płaszczyźnie metodologicznej i teoretycznej. Skonfrontowano również sformułowane  przewidywania teorii z wynikami badań empirycznych. W konsekwencji umożliwi to odpowiedź na zasadnicze pytanie badawcze sformułowane w tytule artykułu.

Główne pojęcia: system wyborczy; system partyjny; prawdziwe prawo socjologiczne; prawa nauki; Maurice Duverger; wybory do Senatu RP w 2011 roku.

 

Piotr Stankiewicz, Agata Stasik i Joanna Suchomska: Od informowania do współdecydowania i z powrotem. Prototypowanie technologicznej demokracji, s. 65–101

Artykuł podejmuje problem udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji dotyczących kontrowersyjnych innowacji technologicznych na przykładzie poszukiwania gazu łupkowego w Polsce. Wychodząc z założeń społecznych studiów nad nauką i technologią, socjologii ryzyka i partycypacyjnego zarządzania technologią, autorzy przeprowadzają analizę pilotażowego programu dialogowo-partycypacyjnego dotyczącego planów poszukiwania i wydobycia gazu z łupków w gminie Mikołajki Pomorskie, przeprowadzonego w 2013 roku. Celem artykułu jest pokazanie, czy i jak teoria działa w praktyce: jak dalece możliwe jest wdrażanie udziału szerokich grup interesariuszy w procesach decyzyjnych dotyczących innowacyjnych technologicznych inwestycji. Przeprowadzona analiza pokazuje, że mimo rozwoju teoretycznego namysłu nad partycypacją „od informowania społeczeństwa do współdecydowania”, w praktyce społecznej, przy realizacji projektów partycypacyjnych może dochodzić do zatoczenia pętli – powrotu od partycypacji do informowania i konsultacji.

Główne pojęcia: ryzyko; partycypacja; zarządzanie technologią; gaz łupkowy; innowacje technologiczne.

 

Wiktor Marzec: Zorientowana na dyskurs socjologia historyczna. Ruchy masowe, rewolucje i demokratyzacje w socjologii historycznej Charlesa Tilly’ego a historyczne analizy dyskursu, s. 103–126

Gwałtowne zmiany społeczne i polityczne – rewolucje, ruchy masowe, procesy demokratyzacji – były flagowymi tematami socjologii historycznej w jej klasycznej postaci. Choć jej czołowi przedstawiciele – jak Charles Tilly czy Theda Skocpol – nie byli ślepi na zmiany w obrębie nauk humanistycznych i społecznych, tylko w niewielkim stopniu w swych późnych pracach uwzględnili reperkusje zwrotu kulturowego czy lingwistycznego dla swojej dyscypliny. Jednocześnie heterodoksyjne tradycje badawcze zorientowane na różnie pojęty dyskurs zwróciły się ku badaniom historycznym. Artykuł jest próbą przemyślenia podstawowych pytań stawianych przez klasyczną socjologię historyczną Tilly’ego w świetle zorientowanej na dyskurs korekty epistemologicznej, i przede wszystkim ontologicznej, w naukach społecznych. Tekst łączy cechy artykułu przeglądowego i przyczynku teoretycznego. Prezentuje dorobek rozproszonych, choć mających w sobie niemało do powiedzenia dyscyplin badawczych i proponuje możliwości ich wzajemnej integracji. Jest także próbą przemyślenia i rekonstrukcji zorientowanej na dyskurs socjologii historycznej.

Główne pojęcia: socjologia historyczna; ruchy społeczne; rewolucja; demokratyzacja; analiza dyskursu; teoria dyskursu; Charles Tilly.

 

Krzysztof Korzeniowski: Antysemityzm spiskowy. Charakterystyka pojęcia, nowa metoda pomiaru i uwarunkowania psychospołeczne, s. 127–148

Artykuł przedstawia nową metodę pomiaru antysemityzmu spiskowego oraz charakterystykę natury tego zjawiska. Pomysł metody zasadza się na ważeniu poszczególnych charakterystyk aktywności Żydów nasileniem przekonania, że podejmowane są one skrycie. Badanie przeprowadzono na próbie reprezentatywnej dorosłych Polaków (N=800). Badano charakterystyki (i) położenia jednostki w strukturze społecznej oraz (ii) mentalności społeczno-politycznej.

Przeprowadzona analiza wykazała, że narzędzie było wysoce rzetelne (współczynnik α Cronbacha wyniósł 0,94). Kolejne analizy wykazały, że metoda spełnia zakładane kryteria trafności teoretycznej. Analiza czynnikowa dała wysoce satysfakcjonujące rozwiązanie jednoczynnikowe. Stwierdzono, że antysemityzm spiskowy w zasadzie nie był bezpośrednio związany z charakterystykami położenia jednostki w strukturze społecznej. Okazało się natomiast, że antysemityzm spiskowy korelował z negatywnym afektem (depresją, deprywacją relatywną, resentymentem i negatywną oceną sytuacji w kraju), anomią społeczną i alienacją polityczną. Stwierdzono także, że antysemityzmowi spiskowemu towarzyszy autorytaryzm, ksenofobia oraz paranoja polityczna.

Analiza ścieżkowa ukazała że antysemityzm spiskowy pośrednio zależał od małego kapitału kulturowego oraz autorytaryzmu i alienacji politycznej. Jego bezpośrednimi i jednocześnie najsilniejszymi predyktorami okazały się resentyment i paranoja polityczna. Można powiedzieć, że antysemityzm spiskowy jawi się jako konsekwencja przede wszystkim „zgorzkniałej polskiej duszy” oraz zgeneralizowanego myślenia spiskowego.

Główne pojęcia: antysemityzm spiskowy; mentalność społeczno-polityczna; resentyment; alienacja; autorytaryzm; paranoja polityczna.

 

Piotr Siuda: Negative Meanings of the Internet: the Net Regulation from the Perspective of Jeffrey C. Alexander’s Strong Program in Cultural Sociolog, s. 149–167

Jeffrey C. Alexander, the founder of the strong program of cultural sociology, has described cultural meanings connected with the computer. Using the concepts of this prominent theoretician, this article relates his theories to the Internet. Perceiving the Net through a lens of cultural meanings, one must consider code and narrations. At the code level, the Internet falls within the sacral (sacred) sphere because it is believed to completely change social life. There are two narrations related to the Net, the positive and the negative one. In the case of the negative narration, many various motives may be identified. They are linked with the necessity to control both the very technology and its users. Although regulation of technology is primarily concerned with watching over the operations of large Internet firms, users must also develop appropriate habits in using the Net. The article is aimed at characterizing this regulation through qualitative analysis of publications by selected writers. The author argues that today the negative narration is connected with highlighting the misfortunes which are supposed to result from the lack of Internet regulations.

Key words: cultural sociology; Jeffrey C. Alexander; Internet studies; regulation of the Internet; cyberoptimism; cyberpessimism.

Ciało – zapis społecznej wiedzy i doświadczeń

Dominika Byczkowska-Owczarek i Honorata Jakubowska: Badanie doświadczania ciała jako wyzwanie metodologiczne, s. 171–172

Honorata Jakubowska: Wiedza pozadyskursywna i sposoby jej badania na przykładzie przekazywania i nabywania sportowych umiejętności, s. 173–191

W artykule podjęta zostaje problematyka marginalizowana w polskiej socjologii, jaką jest wiedza pozadyskursywna i jej transmisja. Punktem wyjścia jest założenie, że oprócz wiedzy, która ma charakter dyskursywny, istnieje również wiedza pozadyskursywna. Ma ona uniwersalny charakter, gdyż jest wykorzystywana na co dzień przez każdego z nas. Ale rzadko staje się ona przedmiotem analiz. Artykuł rozpoczyna się od wskazania przyczyn tej marginalizacji, by następnie uznać sport za obszar adekwatny do badania transmisji pozadyskursywnej wiedzy. Równocześnie podkreślona zostaje przydatność analiz na tym polu dla całej socjologii, bowiem ich celem jest między innymi odpowiedź na pytanie, jakie są granice naszego poznania i jak badać wiedzę pozadyskursywną. Kolejna część artykułu przedstawia koncepcje przyporządkowane dwóm nurtom – skupionym wokół pojęć wiedzy ucieleśnionej i wiedzy praktycznej, które mogą stać się teoretyczną podstawą badań empirycznych. Ostatnia część proponuje metody i techniki badawcze, które, jak się wydaje, są w największym stopniu pomocne w badaniach przekazywania i nabywania pozadyskursywnej wiedzy.

Główne pojęcia: wiedza pozadyskursywna; ciało/ucieleśnienie; sport; koncepcje teoretyczne; metodologia.

 

Katarzyna Kowal: Wizualne i sprawnościowe doświadczanie przez biorców przeszczepu kończyny górnej zrekonstruowanego ciała – studium socjomedyczne, s. 193–220

Celem artykułu jest przedstawienie sposobu doświadczania przez biorców ręki zrekonstruowanego przeszczepem ciała w kontekście ich pracy nad odtworzeniem w nim jedności cielesnej. Podstawą empiryczną tekstu są autorskie badania socjomedyczne przeprowadzone w grupie 6 biorców przeszczepu ręki poddanych zabiegowi transplantacyjnemu w Polsce w latach 2006–2014. Główne pytanie, na które poszukiwano odpowiedzi w toku procesu badawczego dotyczyło wizualnego i sprawnościowego doświadczania przez biorcę przeszczepu kończyny górnej swego zrekonstruowanego ciała. Zakres badania obejmował: 1) doświadczanie ciała zrekonstruowanego jako bytu materialnego; 2) doświadczanie ciała zrekonstruowanego w relacji do „ja” biorcy; 3) doświadczanie ciała zrekonstruowanego w relacji do przedmiotów i ludzi. W zbieraniu i analizie materiału badawczego sięgnięto po metodologię teorii ugruntowanej. Zgromadzony materiał empiryczny pochodzi z przeprowadzenia we wskazanej grupie biorców 33 wywiadów pogłębionych (IDI). W wyniku jego analiz udało się ustalić, że najważniejszym problemem w doświadczaniu własnej cielesności przez badanych jest dostosowanie się do fizycznych zmian w ciele spowodowanych przez transplantacyjną rekonstrukcję. Proces ten określa dystansowanie się tożsamościowe biorcy od swojego ciała.

Główne pojęcia: socjologia medycyny; socjologia ciała; przeszczep ręki; biorca; doświadczanie ciała.

 

Jakub Niedbalski: Przemiany percepcji własnego ciała przez osoby z niepełnosprawnością fizyczną uprawiające sport, s. 221–240

Artykuł porusza kwestie przemian dokonujących się w życiu osoby niepełnosprawnej fizycznie, które powodowane są jej zaangażowaniem w aktywność sportową. W artykule staram się wykazać, że uprawianie sportu poprzez pracę nad ciałem może stworzyć warunki do samopoznania osoby z niepełnosprawnością fizyczną oraz do przemian dokonujących się w percepcji siebie. Jednocześnie staram się pokazać, że uprawianie sportu przez osoby z niepełnosprawnością przyczynia się do zmian sposobu postrzegania tych ostatnich przez ludzi pełnosprawnych, skutecznie niwelując takie zjawiska jak wykluczenie czy społeczna marginalizacja. W badaniach wykorzystane zostały dane jakościowe zdobyte za pomocą techniki pogłębionego wywiadu swobodnego przeprowadzonych wśród osób niepełnosprawnych uprawiających sport. Metodą badawczą jest etnografia, która oparta została na procedurach metodologii teorii ugruntowanej.

Główne pojęcia: niepełnosprawność; sport; ciało; autoidentyfikacja.

 

Recenzje

Andrzej Kaleta: Wiejska Polska (recenzja z: Maria Halamska, Wiejska Polska na początku XXI wieku. Rozważania o gospodarce i społeczeństwie), s. 243–251

Mariusz Dzięglewski: Literatura w gorsecie socjologii kulturowej Pierre’a Bourdieu (recenzja z: Grzegorz Jankowicz, Piotr Marecki, Alicja Palęcka, Jan Sowa i Tomasz Warczok, Literatura polska po 1989 roku w świetle teorii Pierre’a Bourdieu. Raport z badań), s. 253–263

Marta Bucholc: Format naszych czasów. O książce Mirosławy Marody Jednostka po nowoczesności (recenzja z: Mirosława Marody, Jednostka po nowoczesności), s. 265–276

Marta Bucholc: Przyczynek do socjologii aktualności (recenzja z: Ossowski z perspektywy półwiecza, red. Antoniego Sułka), s. 277–280

 

Młoda socjologia

Magdalena Słupińska: Ekonomia dzielenia się? Między racjonalnym wyborem a towarzyskością. Próby socjologicznych interpretacji zjawiska „wspólnych przejazdów (carpooling)”  (dostępne na www.studiasocjologiczne.pl)

 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23