Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne 4/2015

Artykuły

Kazimierz Krzysztofek: Technologie cyfrowe w dyskursach o przyszłości pracy, s. 5–31

W niniejszym artykule przybliżam różne dyskursy związane z wpływem nowych technologii, zwłaszcza cyfrowych, na pracę. Skoncentruję się na sześciu: (1) koniec pracy, praca maszyn, bezrobocie technologiczne; (2) „wypłukiwanie środka” – rosnące albo utrzymujące się zapotrzebowanie na high skillslow skills, malejące zapotrzebowanie na mid skills coraz bardziej podatne na umaszynowienie i algorytmizację; (3) maszyny potrzebne ludziom – ludzie potrzebni maszynom. Praca w kolektywie techno-ludzkim; (4) praca w społecznej fabryce (praca wielości), prosumpcja; (5) „pączkowanie pracy” – metafora nowobudowanego domu: jesteśmy przy fundamentach społeczeństwa informacyjnego; (6) praca rozproszona.

Główne pojęcia: cyfryzacja; praca; dyskurs; nowe technologie; przyszłość.

Przemysław Hensel: Naśladowcza strategia modernizacji – co teoria organizacji mówi o imitacji reform?, s. 33–51

W polskiej debacie o modernizacji często podkreśla się jej naśladowczy charakter, jednak tylko w niewielkim stopniu bierze się pod uwagę dorobek teorii organizacji w dziedzinie izomorfizmu organizacyjnego. W niniejszym tekście przedstawiono syntetyczny opis badań dotyczących zjawisk zachodzących w trójkącie innowator – organizacje międzynarodowe – imitator i ich wpływ na proces translacji reform organizacyjnych. Na podstawie omówionych badań wyciągnięto wnioski o problemach związanych z naśladowczą strategią modernizacji. W szczególności wskazano na pozorną racjonalność tego rodzaju strategii oraz na konieczność bardziej zdystansowanego i samoświadomego podejścia do modnych recept reformatorskich.

Główne pojęcia: modernizacja; sektor publiczny; naśladownictwo; izomorfizm; translacja; teoria organizacji.

Adam Gendźwiłł: Skąd się biorą głosy nieważne w wyborach do sejmików województw?, s. 53–77

Artykuł omawia występowanie głosów nieważnych w wyborach do sejmików województw w Polsce w roku 2014 i w roku 2010. Analiza regresji wyników wyborów zagregowanych na poziomie gmin pokazuje, że wzorce występowania zjawiska głosów nieważnych w Polsce nie różnią się znacząco pomiędzy rokiem 2010 a 2014. Modele wyjaśniające odsetek głosów nieważnych w wyborach władz regionalnych wskazują na istnienie stosunkowo silnego efektu zbroszurowania karty wyborczej, który zwiększył odsetek głosów nieważnych – w 2010 roku jedynie w województwie mazowieckim, a w 2014 roku – w całym kraju. Głosy nieważne w wyborach regionalnych padają częściej w małych społecznościach lokalnych, położonych peryferyjnie, tam gdzie szczególnie zaznacza się zjawisko „wybiórczej mobilizacji” – tzn. gdzie wyborcy są motywowani przede wszystkim do wyborów władz gminy, a w mniejszym stopniu – do wyborów władz wyższych szczebli.

Główne pojęcia: wybory samorządowe; głosy nieważne; wybory drugorzędne; zachowania wyborcze.

Wojciech Rafałowski: Pozycja prezydenta w systemach politycznych krajów pokomunistycznych a fragmentacja systemu partyjnego, s. 79–100

Szeroki zakres uprawnień władczych prezydenta i powszechne wybory szefa państwa to najważniejsze komponenty prezydenckiego modelu ustrojowego. Chociaż te dwa aspekty systemu rządów są ze sobą logicznie powiązane i ich występowanie jest empirycznie skorelowane, to mają one sprzeczne konsekwencje dla liczby partii w systemie politycznym. Hipoteza głosi, że silni prezydenci poprzez swoje nieformalne wpływy wspierają własne zaplecze polityczne, co prowadzi do koncentracji głosów wyborców. Z drugiej strony wybory powszechne to okazja do wyłaniania się nowych liderów i budowania przez nich politycznego zaplecza, co sprzyja powstawaniu nowych ugrupowań i prowadzić może do zwiększenia fragmentacji systemu partyjnego. Niniejszych artykuł prezentuje empiryczne potwierdzenie wymienionych hipotez wykorzystując ilościowe dane o wyborach, które odbyły się w krajach pokomunistycznych.

Główne pojęcia: prezydent; wybory parlamentarne; fragmentacja systemu partyjnego; powszechne wybory prezydenckie.

Agata Stasik: Obywatel współbadacz, czyli o pożytkach z dzielenia laboratorium – renegocjowanie umowy pomiędzy naukowcami a amatorami, s. 101–126

W artykule analizowane jest zjawisko udziału amatorów w wytwarzaniu wiedzy naukowej oraz wpływ tego zaangażowania na konstruowanie granic pomiędzy nauką a nienauką (ang. boundary-making). Na podstawie przykładów udziału niespecjalistów w wytwarzaniu wiedzy z obszaru technonauki na trzech wybranych obszarach: ochrony środowiska, medycyny oraz biologii syntetycznej stwierdza się, że w pewnych przypadkach, zgodnie z modelem nauki postnormalnej, głos zainteresowanej opinii publicznej istotnie modyfikuje zasady rządzące prowadzeniem postępowania naukowego. Analizowane przykłady pokazują jednocześnie, że osoby spoza systemu nauki są zdolne do krytycznego i owocnego udziału w konstruowaniu wiedzy. Udział w wytwarzaniu wiedzy rozważany jest jako radykalna forma realizacji postulatu szerszej partycypacji obywateli we współkształtowaniu kierunku społeczno-technologicznego rozwoju. Do zrozumienia politycznych konsekwencji tej zmiany używane są pojęcia pracy translacji i pracy puryfikacji zaproponowane przez Bruno Latoura.

Główne pojęcia: studia nad nauką i technologią; wiedza ekspercka; wiedza lokalna; nauka postnormalna; innowacje technologiczne.

Zuzanna Drożdżak: Advances and Challenges of Social Epidemiology – the social determinants of health revisited (literature review), s. 127–158

This literature review revisits the concept of “social determinants of health” in light of new scientific findings and points to key research directions in modern social epidemiology. Recent evidence suggests that not only poverty but also inequality and perceived inferiority exert a detrimental influence on one’s health. It is also now clear that socioeconomic position influences health via various pathways, such as health behaviors, access to health care, environmental exposure, and psychosocial processes. At the same time, there is no definite conclusion as to the leading mechanism that would translate social position into morbidity and mortality. The need for causal explanations has opened up an important field for sociological investigation. Given its increasing international currency and the need to broadly address social inequalities in policy actions, it is time to bring this highly meaningful topic also to our research agenda.

Key words: social determinants of health; health inequalities; literature review; SES; socioeconomic status.

Łukasz Iwasiński: Konsumpcja jako budowanie tożsamości, s. 159–180

Artykuł analizuje obecną w socjologii narrację, która w konsumpcji widzi narzędzie odkrywania bądź też refleksyjnego kształtowania tożsamości konsumenta. We współczesnym, pozbawionym oparcia w trwałych instytucjach społeczeństwie, jednostki doświadczają braku zakorzenienia, stąd funkcjonują w poczuciu niepewności swojej tożsamości. Brak tej ostoi w znacznej mierze rekompensuje rynek. Efektem wykorzenienia z dawnych struktur i rosnącej roli rynku nie musi być sfabrykowana, sformatowana przez marketing tożsamość, jak twierdzą postmarksistowsko zorientowani autorzy. Wręcz przeciwnie – jednostka może w bardziej niż kiedyś świadomy sposób kreować swą tożsamość, ale wymaga to ciągłych wyborów zapośredniczonych przez systemy eksperckie. Prezentowane przez owe systemy dyskursy wyrażają różnorodne, często wykluczające się stanowiska – co pluralizuje „rynek tożsamości”. Konsumpcja niekoniecznie standaryzuje i wzmacnia konformizm, lecz może służyć jako narzędzie krytycznych, kontestujących dominujące ideologie samookreśleń. W artykule omówione zostały między innymi: koncepcja konsumpcji rozwijana przez Szkołę Birmingham, stanowiska polemiczne wobec idei głoszącej strukturalną determinację konsumpcji, idea refleksyjnej konsumpcji Anthony’ego Giddensa, w końcu indywidualistyczna i psychologizująca wizja Colina Campbella. Wszystkie zaprezentowane koncepcje argumentują, że jednostka może, w procesie konsumpcji, w aktywny sposób kreować swą tożsamość. W dzisiejszym świecie konsument otrzymuje szeroką gamę sposobów problematyzacji tożsamości oraz wiele instrumentów do rozwiązywania owych problemów.

Główne pojęcia: tożsamość; konsumpcja; gust; rynek; systemy eksperckie.

Ewa Kopczyńska: Co to jest jedzenie naturalne? Socjonatura na targowisku, s. 181–203

Celem artykułu jest analiza sposobu definiowana żywności naturalnej przez klientów targów świeżej żywności. Postawione w nim tezy opierają się na piętnastu indywidualnych wywiadach pogłębionych, przeprowadzonych z klientami targów w Krakowie i mniejszych miejscowościach Małopolski. W trakcie analizy zastosowane zostało podejście relacyjne i założenia teorii Aktora Sieci. Perspektywa ta pozwala uchwycić specyfikę społecznej kategorii naturalności jedzenia. Żywność jest tu rozumiana jako wytwór czynników ludzkich i pozaludzkich, socjonatura, efekt koprodukcji. Artykuł rozwija również wątek związany z kryteriami i legitymizacją wyborów konsumpcyjnych w obszarze żywności oraz znaczeniem kompetencji i kapitału społecznego podczas zakupów. Ukazany jest w nim związek kategorii naturalności z kategoriami zaufania, bezpieczeństwa, czystości, brudu i „chemii”. W interpretacji uwzględniony został kontekst społeczno-gospodarczy, między innymi osobiste doświadczenie produkcji żywności czy sceptycyzm wobec marek ekologicznych.

Główne pojęcia: żywność naturalna; socjologia jedzenia; wybory żywieniowe; targ; socjonatura.

Piotr Chomczyński: Problem etykietowania i stygmatyzacji wśród wychowanków zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich. Socjologiczna analiza zjawiska, s. 205–236

Artykuł ma charakter empiryczny i stanowi podsumowanie kilkuletnich terenowych badań jakościowych poświęconych tematyce interakcji grupowych wśród wychowanków zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich. Poruszona została tutaj problematyka szeroko pojętych działań stygmatyzacyjnych na poziomie werbalnym i niewerbalnym, dziewcząt i chłopców zarówno wobec siebie (działania autostygmatyzacyjne), jak i siebie nawzajem. W artykule omówione zostały także uwarunkowania leżące u podstaw praktyk stygmatyzacyjnych, inicjowanych przez wychowanków, które determinują ich społeczną percepcję. Analiza materiału empirycznego dokonana została z perspektywy teorii naznaczania oraz koncepcji habitusu Pierre’a Bourdieu oraz Jeana Claude’a Passerona.

Główne pojęcia: autostygmatyzacja; piętno; wykluczenie; zakład poprawczy; schronisko dla nieletnich; instytucja totalna.

Recenzje

Damian Gałuszka: Antropologia kulturowa wobec fenomenu gier komputerowych (recenzja z: Radosław Bomba: Gry komputerowe w perspektywie antropologii codzienności), s. 239–251

Piotr Pawliszak: Użyteczność krytycznej analizy dyskursu politycznego dla socjologicznych analiz nowoczesnych zmian instytucjonalnych i moralnych (recenzja z: Isabela Fairclough i Norman Fairclough: Political Discourse Analysis. A Method for Advanced Students), s. 253–263

Anna Dwojnych: Kultura masowa nie dla mas (recenzja z: Kamil Łuczaj: Świat z drugiej strony ekranu. Studium recepcji treści kultury popularnej przez kobiety wiejskie), s. 265–272

Magdalena Szpunar: Prawdowatość Internetu i pęknięta bańka informacyjna (recenzja z: Wojciech Orliński, Internet. Czas się bać), s. 273–278

 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23