Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 3/2016 (222)

Henryk Domański: Wstęp, s. 5–7

Rafał Smoczyński: Mapping New Research Directions in the Sociology of Moral Panic, s. 9–29

This article maps the evolution of moral-panic studies, and in particular its recent developments, which strive to link the sociology of moral panics to social theory informed by the sociology of moral regulation. This new body of literature has not yet been systematically analysed. It emergedafter the initial British contribution and American-Israeli functionalist ‘second wave’as a response to a perceived deciency in the conventional model, which commonly conceptualized moral panics as irrational societal reactions to alleged threats. The recent approach explores moral panics as short-term global moral-governance techniques of advanced liberal societies. The author also discusses new lines of inquiry into the ‘productive’ function of moral panics by elaborating Durkheimian insights on moral panics, which are viewed as the claims-making that construct universal interpretations of an antagonistic situation and provide a surface for the inscription of the proponents’ collective identities.

Key words: moral panic; moral regulation; Durkheim; late modernity; affect; ontological insecurity.

 

Justyna Straczuk: Smak trwania, smak zmiany. Preferencje i praktyki jedzeniowe Polaków w kontekście zmiany społecznej, s. 31–50

Tematem artykułu jest analiza preferencji i praktyk związanych z jedzeniem w Polsce wraz z próbą określenia ich roli w diagnozowaniu kierunku i charakteru przemian społeczno-kulturowych zachodzących w kraju po zmianie ustrojowej. Podstawą analizy są wyniki ogólnopolskich badań surveyowych na temat wzorów jedzenia przeprowadzonych w 2013 roku, wyniki badań jakościowych z wykorzystaniem techniki wywiadów swobodnych z 2014 roku oraz analiza archiwalnych materiałów z badań stylów życia przeprowadzonych pod koniec lat siedemdziesiątych XX wieku. Szczególne upodobanie do jedzenia domowego, tradycyjnych potraw, spożywanych najczęściej w gronie rodzinnym i wysokie wartościowanie jedzenia własnej produkcji w opozycji do jedzenia dostępnego na rynku wskazują na stosunkowo wysoką zachowawczość i niechęć do zmian. Z analizy wynika, że przemiany społeczne zachodzące w ostatnim ćwierćwieczu w Polsce nie mają charakteru skokowego, są powolną adaptacją do nowych warunków życia oraz że specyficzny kontekst historyczno-kulturowy ma zasadniczy wpływ na kształtowanie kierunku tych zmian sprawiając, że mimo transformacji polityczno-gospodarczej nadal różnimy się znacznie od społeczeństw zachodnich.

Główne pojęcia: praktyki jedzeniowe; zmiana społeczna; własna produkcja jedzenia; tradycja i nowoczesność; rodzinne społeczeństwo.

 

Marta Olcoń-Kubicka: Oznaczanie i liczenie domowych pieniędzy, s. 51–77

Tekst podejmuje problematykę oznaczania i liczenia domowych pieniędzy przez pary prowadzące wspólnie gospodarstwo domowe. Na podstawie przeprowadzonych badań etnograficznych w 28 domach młodych mieszkańców Warszawy oraz opierając się na koncepcji earmarkinguoznaczania pieniędzy – Viviany Zelizer (2012) test ten ukazuje różnicowanie domowych pieniędzy w zależności od źródła ich pochodzenia, formy i przeznaczenia oraz nadawanie im określonego znaczenia. W celu rekonstrukcji tego znaczenia analizuję praktyki oznaczania i liczenia domowych pieniędzy na poziomie mentalnym, materialnym i technologicznym. Analiza użyć arkuszy kalkulacyjnych w budżetowaniu domowych pieniędzy wykazała, że badani myśląc o pieniądzach i operując nimi, uruchamiają kategorie nie ściśle matematyczne, lecz kulturowe, w tym również moralne. Przeprowadzone badania empiryczne pokazują, że oznaczanie domowych pieniędzy jest procesem wytwarzania granic wewnątrz gospodarstwa domowego oraz obszarem praktykowania zwykłej, potocznej moralności.

Główne pojęcia: domowe pieniądze; oznaczanie pieniędzy; arkusze kalkulacyjne; budżetowanie; potoczna moralność.

 

Dorota Hall: Biseksualność w aktywizmie chrześcijan i chrześcijanek LGBT w Polsce, s. 79–99

Artykuł dotyczy biseksualności jako kategorii, która wymyka się strategiom tożsamościowego aktywizmu chrześcijan i chrześcijanek LGBT w Polsce. Ów aktywizm jest tożsamościowy z dwóch względów: po pierwsze, czerpie ze wzorców politycznej walki o uznanie prowadzonej przez organizacje LGBT, i po drugie, jawi się jako konieczny model działania w obrębie Kościoła rzymskokatolickiego, który wydaje się nie dostrzegać nienormatywnych tożsamości seksualnych, co przez katolików i katoliczki definiujących się jako geje i lesbijki odbierane jest jako umniejszające ich podmiotowość. Tożsamościowy aktywizm LGBT prowadzony w obrębie chrześcijaństwa nie jest w stanie reprezentować osób określających się jako biseksualne przede wszystkim w tej mierze, w jakiej reprodukuje on dychotomię homo–hetero. Tekst naświetla zatem specyficzną sytuację biseksualnych chrześcijan i chrześcijanek oraz mechanizmy ich wykluczania z działalności Wiary i Tęczy, jedynej ogólnopolskiej grupy, która określa się jako „chrześcijanie LGBT”. Relacjonuje on wyniki badań socjologicznych prowadzonych przez autorkę w latach 2011–2014.

Główne pojęcia: religia; chrześcijaństwo; Kościół katolicki; LGBT; biseksualność; polityka tożsamościowa.

 

Marta Karkowska: Międzypokoleniowe transmisje pamięci. Na podstawie badań we wsiach świętokrzyskich, s. 101–132

W artykule podjęto kwestie związane z międzypokoleniową transmisją pamięci o traumatycznych doświadczeniach z okresu II wojny światowej. Podstawą analiz przeprowadzonych z tej perspektywy są pamięć i upamiętnianie pacyfikacji mających miejsce w 1943 roku w województwie świętokrzyskim, na terenie Michniowa oraz położonych obok siebie Żuchowca i Gębic, obecnie administracyjnie należą­cych do wsi Godów. Oba przykłady różnią się istotnie od siebie: o ile wydarzenia w Gębicach i Żuchowcu wciąż pamiętane są jako doświadczenie lokalne, a pamięć o nich kultywowana jest głównie wśród mieszkańców z najbliższych okolic; o tyle wojenna historia Michniowa, w którym usytuowano Muzeum Martyrologii Wsi Polskich, urosła do rangi symbolu cierpień polskiej wsi. Porównując sposoby i for-my upamiętniania przeszłości zarówno w sferze prywatnej, jak i publicznej, tre­ści przekazów dotyczących pacyfikacji w obu miejscach autorka analizuje procesy i zjawiska związane z międzypokoleniową transmisją pamięci. W centrum zainteresowania pozostają tym samym kwestie dotyczące zmienności rytuałów kommemoracyjnych w czasie, wizje pacyfikacji przedstawiane w momencie krytycznym, gdy powoli odchodzi pokolenie uczestników i świadków wydarzeń; a także nadzieje i zagrożenia związane z przekazem pamięci o pacyfikacjach kolejnym generacjom. Wskazuje na wagę religijnego aspektu upamiętnień w Polsce, siłę odgórnych przekazów pamięci modyfikujących wizję przeszłości kolejnych pokoleń czy ich potrzeby dostosowania przekazu o przeszłości do własnych doświadczeń i preferowanych form komunikacji. Praca oparta jest na materiałach z badań przeprowadzonych w ramach badań „Milieux de memoire w Europie Środkowo-Wschodniej – przykład Polski”.

Główne pojęcia: pamięć zbiorowa, postpamięć, II wojna światowa, upamiętnienia, pacyfikacje, międzypokoleniowe transmisje pamięci.

 

Anna Wylegała: Krajobraz po wojnie: anatomia rozpadu świata społecznego na przykładzie Polski w okresie II wojny światowej, s. 133–163

Tekst analizuje wpływ II wojny światowej na więzi społeczne, normy, wartości i strukturę ówczesnego społeczeństwa polskiego. W części pierwszej omawia proces wojennej destrukcji, skupiając się na czterech jej głównych elementach: rozpadzie struktur społecznych, eksterminacji ludzi, brutalizacji życia codziennego i upadku norm. Część druga pokazuje, dlaczego powojenna odbudowa była tak trudna. Skupia się na takich kwestiach, jak: niepewność polityczna i poczucie fizycznego zagrożenia, przemoc na tle etnicznym i rabunkowym, bieda, ogólna demoralizacja i brak elit, a także trudności związane z adaptacją i zakorzenieniem się osób przesiedlonych. Tekst powstał na podstawie kwerendy w dokumentach osobistych z takich kolekcji, jak Archiwum Wschodnie, Archiwum Historii Mówionej, Biblioteka Jagiellońska, Biblioteka Narodowa, Ossolineum, United States Holocaust Memorial Museum oraz liczne źródła opublikowane.

Główne pojęcia: II wojna światowa; więzi społeczne; odbudowa; Holokaust; elity; reforma rolna.

 

Galia Chimiak: From Solidarność to Global Solidarity? The Engagement of Polish Civil Society in Development Cooperation, s. 165–198

The paper examines the factors that determined the emergence of non-governmental development organizations (NGDOs) in Poland and their impact on the appropriation of development norms and practices by the Polish aid system. These processes are understood as a natural continuation of, on the one hand, the international appeal of the trade union and mass movement Solidarność in the 1980s and, on the other hand, the country’s participation, dating back to the Cold War era, in the system of development aid. The contemporary development cooperation system has been shaped by geo-political factors. Polish aid, however, has also beneted from its cooperation with the NGDO sector, which willingly shared its hands-on experience and know-how in providing humanitarian aid, development cooperation, and global education projects. The indirect inuence of foreign donors on Polish development cooperation should likewise be acknowledged.

Key words: solidarity; civil society; development cooperation; Polish aid; Poland.

 

Zbigniew Karpiński: Zaufanie uogólnione a ostrożność w kontaktach z nieznajomymi: Porównanie wyników dwóch sondaży, s. 199–228

Celem niniejszego artykułu jest porównanie dwóch miar zaufania uogólnionego wykorzystanych w dwóch badaniach sondażowych zrealizowanych w Polsce w 2008 roku na ogólnokrajowych próbach losowych, a mianowicie Europejskim Sondażu Społecznym i Polskim Generalnym Sondażu Społecznym. Istotna różnica między tymi miarami polega na tym, że jedna z nich (tzw. standardowa skala zaufania) opiera się na przeciwstawieniu zaufania ostrożności w kontaktach z nieznajomymi, natomiast druga oba te pojęcia starannie oddziela od siebie. Jeśli ostrożność faktycznie jest przeciwieństwem zaufania uogólnionego, obie miary powinny dać zbliżone rezultaty. Różnice między wynikami obu pomiarów będą natomiast świadczyć o tym, że oba narzędzia mierzą różne cechy ukryte. Odwołując się do danych z przywołanych badań na różnych przykładach pokazuję, iż (a) zaufanie i ostrożność w kontaktach z innymi stanowią odrębne konstrukty, (b) mieszkańcy Polski są bardziej ostrożni niż ufni w relacjach z nieznajomymi, (c) miara, która opiera się na przeciwstawieniu zaufania i ostrożności może zaniżać faktyczny poziom zaufania uogólnionego w Polsce.

Główne pojęcia: zaufanie; zaufanie uogólnione; ostrożność w kontaktach z nieznajomymi; Europejski Sondaż Społeczny; Polski Generalny Sondaż Społeczny.

 

Piotr Filipkowski i Danuta Życzyńska-Ciołek: Od kwestionariuszowego badania próby losowej do pogłębionej analizy życiowych przypadków – i z powrotem. Dwa wywiady biograficzne i kilka refleksji teoretycznych, s. 229–254

W wielu wariantach tzw. metody biograficznej w socjologii zaleca się, aby opowieść o życiu rozmówcy (life story) uzupełnić wiedzą kontekstową, dotyczącą historii życia tej osoby (life history). W praktyce rzadko się to robi, głównie ze względu na brak dostępu do równoległych źródeł informacji. W tym artykule przedstawiamy dwa wywiady narracyjno-biograficzne, które zostały przeprowadzone z respondentami Polskiego Badania Panelowego POLPAN i w związku z tym ich analiza mogła zostać wzbogacona o wiedzę pochodzącą ze zgromadzonych w latach 1987–2013 wywiadów kwestionariuszowych (danych ilościowych). Prezentujemy sposób zestawienia materiałów i wnioski, jakie płyną z dokonanego porównania dla interpretacji danych pochodzących z różnych źródeł. Artykuł ma charakter przede wszystkim empiryczny, jednak zawiera także refleksje dotyczące (1) podziałów i napięć wewnątrzdyscyplinarnych w socjologii, (2) trudności w łączeniu odmiennych metod badawczych na poziomie danych, a nie tylko wniosków.

Główne pojęcia: metoda biograficzna; analiza przypadku; mixed-methods; style badawcze.

 

Recenzja

Jan Pakulski: Polska gospodarka w świadomości społecznej 2012–2014 (recenzja z: Krzysztof Zagórski, Andrzej K. Koźmiński, Witold Morawski, Katarzyna Piotrowska, Gavin Rae, Marta Strumińska-Kutra, Postawy ekonomiczne w czasach niepewności. Ekonomiczna wyobraźnia Polaków 2012–2014), s. 257–262

 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23