Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 4/2016 (223)

Jerzy Szacki 6 lutego 1929 – 25 października 2016 (Joanna Kurczewska), s. 5–10

 

Polskie Generalne Studium Wyborcze: Polacy a kluczowe kwestie polityczne

Radosław Markowski: Wstęp, s. 13–15

Radosław Markowski i Ben Stanley: Rozłamy socjopolityczne w Polsce: iluzja czy rzeczywistość?, s. 17–40

Artykuł porusza kwestię teoretycznie ważną, ale empirycznie zaniedbaną, a mianowicie czy dostrzegamy strukturyzacje i konsolidacje polskiego systemu partyjnego. Po ćwierćwieczu demokratycznej praktyki oczekiwanie takie jest zasadne. Odpowiedzi na powyższe pytanie poszukujemy wykorzystując klasyków – teorię rozłamów socjopolitycznych Seymoura Lipseta i Steina Rokkana oraz dorobek ich następców. Wykorzystujemy do tego gromadzone przez ostatnie dwie dekady dane Polskiego Generalnego Studium Wyborczego. Nasze analizy wskazują, że dopiero od roku 2005 możemy mówić o symptomach owej konsolidacji i pojawianiu się objawów polityki rozłamów socjopolitycznych. Konkluzja jest jednak ostrożna – dostrzegamy właśnie symptomy takiej strukturyzacji, natomiast nie twierdzimy, że mamy do czynienia z rozłamami pełnymi, z jakimi mieliśmy do czynienia w Europie Zachodniej w połowie, i nieco później, XX wieku.

Główne pojęcia: rozłam socjopolityczny; lojalność wyborców; stabilność systemu partyjnego; polityczna reprezentacja; konflikty.

 

Mikołaj Cześnik, Michał Kotnarowski i Igor Lyubashenko: Kto kształtuje polską politykę – o aktywności i nieaktywności wyborczej Polaków, s. 41–68

Artykuł przedstawia porównanie trzech grup obywateli, określonych przez nas jako „wygrani” (oddający głos na partie, które w wyniku głosowania tworzą rządy), „przegrani” (oddający głos na partie znajdujące się w opozycji lub niedostające się do parlamentu) oraz „nieobecni” (nieuczestniczący w głosowaniu). Naszym celem jest odpowiedź na pytanie, na ile grupy te są do siebie podobne pod względem preferencji i przekonań ideologicznych, stosunku do konkretnych polityk sektorowych oraz pod względem cech socjodemograficznych. Relacje te zostały przedstawione w ujęciu dynamicznym. Analiza została oparta na danych Polskiego Generalnego Studium Wyborczego (edycje badania z lat 1997, 2001, 2005, 2007, 2011, 2015). Przeprowadzona analiza pozwala twierdzić, że poglądy, wartości, przekonania i preferencje niegłosujących bywają zaskakująco zbieżne z poglądami obywateli, którzy oddali swój głos, a przez to nawiązali więź reprezentacji czy to z partiami zwycięskimi, czy też z partiami opozycyjnymi. Oznacza to z kolei, że nieobecni nie stanowią grupy przebywającej niejako na peryferiach polskiej polityki. Ponadto nie zaobserwowano żadnej tendencji świadczącej o wzrastającej marginalizacji niegłosujących obywateli.

Główne pojęcia: aktywność wyborcza; głosowanie; preferencje wyborcze; reprezentacja; absencja wyborcza; Polska.

 

Marta Żerkowska-Balas, Igor Lyubashenko i Agnieszka Kwiatkowska: Determinanty preferencji wyborczych: Polska w latach 1997–2015, s. 69–96

Niniejszy artykuł podejmuje problematykę czynników determinujących decyzje wyborcze w Polsce po upadku komunizmu. Podstawowym celem jest odpowiedź na pytanie, czy w badanym okresie zestaw czynników motywujących obywateli do oddania głosu na określoną partię polityczną pozostawał stały, czy też zmieniał się wraz z upływem czasu. Analiza została oparta na danych Polskiego Generalnego Studium Wyborczego z lat 1997, 2005 i 2015 (które zostały wybrane jako najważniejsze momenty z punktu widzenia funkcjonowania polskiej demokracji). Przeprowadzone analizy pozwalają stwierdzić, że wbrew oczekiwaniom wynikającym z dotychczasowej wiedzy na temat determinant preferencji wyborczych, zmienne opisujące status społeczny obywateli niezmiennie najlepiej wyjaśniają skłonność do głosowania Polaków na poszczególne partie polityczne. Kwestie ideologiczno-kulturowe i ekonomiczne, choć pomagają wyjaśniać zachowania elektoratu, to jednak mają znacznie mniejszą moc eksplanacyjną.

Główne pojęcia: preferencje wyborcze; status społeczny; kwestie ideologiczno-kulturowe; kwestie ekonomiczne; Polska.

 

Agnieszka Kwiatkowska, Mikołaj Cześnik, Marta Żerkowska-Balas i Ben Stanley: Ideologiczna treść wymiaru lewica–prawica w Polsce w latach 1997–2015, s. 97–129

W okresie postkomunistycznego ćwierćwiecza wymiar lewica–prawica miał ważny, choć specyficzny wpływ na polską politykę. Strukturyzował dyskurs polityczny, określał zachowania wyborcze, pod jego wpływem partie tworzyły swe polityczne programy i budowały przekaz w kampaniach wyborczych. Nie był on jednak ideologicznie stabilny – wręcz przeciwnie, przechodził po 1989 roku ciekawe transformacje, a jego znaczenie się zmieniało i nadal ewoluuje. Niniejszy artykuł prezentuje badania „zawartości” wymiaru lewicowo-prawicowego w Polsce w perspektywie diachronicznej. Badamy naturę tej opozycji, jej ideologiczne, ekonomiczne, społeczne i polityczne wypełnienie, treść. Interesują nas też główne korelaty lewicy i prawicy: analizujemy związki między lewicowością i prawicowością a innymi ważnymi zjawiskami społecznymi i politycznymi (jak: zachowania wyborcze, postrzeganie pozycji partii, postawy wobec istotnych kwestii politycznych, struktura społeczna) oraz ich przemiany w czasie. Artykuł oparty jest na danych zgromadzonych w ramach projektu Polskie Generalne Studium Wyborcze z lat 1997–2015.

Główne pojęcia: orientacje lewicowo-prawicowe; zachowania wyborcze; pozycje ideologiczne partii; kwestie polityczne; wskazówki partyjne.

 

Radosław Markowski i Michał Kotnarowski: Normatywne i ewaluatywne aspekty stosunku Polaków do demokracji w latach 2012–2015, s. 131–163

Głównym celem niniejszego artykułu jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy w latach poprzedzających wybory 2015 roku zaszły w świadomości Polaków istotne zmiany dotyczące demokracji jako formy ustrojowej, a także w ocenach jej funkcjonowania. W artykule przedstawiony jest także nowy sposób definiowania demokratycznej legitymizacji. W toku prowadzonych analiz empirycznych sprawdzane jest także, czy i jak dalece właśnie legitymizacja demokracji uległa w Polsce w ostatnich latach erozji, bądź też nie. Wyniki przeprowadzanych analiz wskazują, że nie można mówić o fundamentalnej zmianie Polaków w stosunku do demokracji, czy to jako modelu idealnego formy ustrojowej czy też jej codziennego funkcjonowania. Wyniki analiz wskazują również, że podobnie jak w większości współczesnych europejskich demokracji, także w Polsce można mówić o swoistej „kaskadowej” strukturze demokracji. Jej najważniejszy element stanowi pakiet liberalny. Nieco mniej Polaków oczekuje elementów dystrybucyjno-socjalnych, a jeszcze mniej – bezpośredniego wpływu na politykę. Niemniej, wszystkie trzy elementy demokracji – choć w różnym stopniu – są obecne w świadomości współczesnych Polaków. Analizy empiryczne oparte są na danych pochodzących z szóstej edycji Europejskiego Sondażu Społecznego zrealizowanego w 2012 roku oraz Polskiego Generalnego Studium Wyborczego 2015.

Główne pojęcia: demokracja; normatywne wizje demokracji; ewaluatywne oceny demokracji; legitymizacja; wybory parlamentarne 2015.

 

Artykuły 

Stanisław Burdziej: Legitymizacja władzy a sprawiedliwość proceduralna, s. 167–199

W ostatnich latach w naukach społecznych (a także wśród przedstawicieli władz publicznych i podmiotów prywatnych, np. przedsiębiorstw) daje się zauważyć wzrost zainteresowania czynnikami pozwalającymi na zwiększenie poziomu legitymizacji systemu społecznego lub poszczególnych rozstrzygnięć i instytucji. Ten wzrost zainteresowania wynika między innymi z procesów demokratyzacji, które sprawiają, że dotychczasowe źródła panowania – np. formalnoprawne – w coraz mniejszym stopniu wystarczają do uzasadnienia posiadania władzy. Decydenci coraz wyraźniej dostrzegają, że im wyższy poziom postrzeganej legitymizacji ich władzy, tym jest większa skłonność do podporządkowania się ich decyzjom (i tym niższe koszty braku podporządkowania). Artykuł relacjonuje najnowsze ustalenia empiryczne, ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia, jakie dla legitymizacji władzy ma tzw. sprawiedliwość proceduralna. Obejmuje ona subiektywne poczucie osób podlegających rozstrzygnięciom, że decydent (władza) jest bezstronny, traktuje je z szacunkiem, zapewnia im szansę na zaprezentowanie własnego stanowiska, zaś proces podejmowania decyzji jest zrozumiały.

Główne pojęcia: legitymizacja; władza; prawomocność; sprawiedliwość proceduralna.

 

Bartosz Czepil: The ‘Fight Against Corruption’ as a Never-Ending and Self-Legitimizing Process, s. 201–228

The article is an analysis of various unintended consequences of the contemporary fight against corruption. The author employs a social constructionist approach to argue that recent anti-corruption developments show that the ‘fight against corruption’ will never stop regardless of how effective it may be. Moreover, the anti-corruption crusade can be characterized as a self-legitimizing process because it creates new areas for anti-corruption actions by constructing new forms of corruption, thereby justifying the continuation of anti-corruption efforts. As a point of departure, the author analyses corruption as a socially constructed phenomenon in order to remind us that because of its inherent features, corruption is an irremovable part of the public sphere, thus making anti-corruption actions never-ending. Then certain paradoxes and developments in contemporary anti-corruption efforts are presented to further explain the never-ending and self-legitimizing nature of fighting corruption. The penultimate part highlights various new definitions of corruption proposed by social scientists and the questions raised by these conceptual undertakings. In the concluding section, the problems resulting from anti-corruption dynamics are presented.

Key words: corruption; anti-corruption; social constructionism; self-legitimacy.

 

Piotr Kępski: Wpływ władzy pastoralnej na kształtowanie się indywidualizmu w społeczeństwach zachodnich w świetle genealogii Michela Foucaulta, s. 229–252

W artykule przedstawiono analizę wpływu chrześcijańskiej władzy pastoralnej na kształtowanie się indywidualizmu w społeczeństwach zachodnich. Punktem wyjścia jest koncepcja władzy pastoralnej Michela Foucaulta, który traktował władzę Kościoła katolickiego nad wiernymi jako wyraz specyficznej racjonalności rządzenia ukierunkowanej zarówno na formowanie jednostki, jak i zbiorowości. Praca nawiązuje do Foucaultowskiej metody genealogicznej, która bada wpływ władzy-wiedzy na proces historycznego rozwoju współczesnych koncepcji lozocznych i społecznych. W toku analizy chrześcijaństwo okazuje się przede wszystkim religią indywidualizującą, czyli wpływającą na kształtowanie jednostkowego podmiotu. Władza pastoralna, stosując techniki subiektywacji, takie jak np. introspekcja, rachunek sumienia, wyznanie, asceza, kontrola własnego ciała i seksualności, nauka i czytanie Pisma św., przyczyniła się w znacznym stopniu do ukształtowania odpowiedzialnego, etycznego i zdyscyplinowanego podmiotu-jednostki. Chrześcijańska nauka o wolnej woli i indywidualnym grzechu lub zasłudze odegrała główną rolę w rozwoju współczesnej koncepcji jednostki, która de iure jest wolna i ponosi odpowiedzialność za swoje działania. W artykule zwrócono uwagę na istotną rolę reformacji, która przyczyniła się do sprywatyzowania religii i przyspieszyła proces indywidualizacji człowieka Zachodu.

Główne pojęcia: władza pastoralna; jednostka; indywidualizm; chrześcijaństwo; Foucault; techniki subiektywacji; wolna wola.

 

Paweł Matuszewski: Czy można wierzyć sondażom przedwyborczym? Wykorzystanie podejścia bayesowskiego do analizy rozbieżności między wynikami wyborów parlamentarnych w Polsce a danymi z badań sondażowych, s. 253–276

Celem artykułu jest określenie tego, jak dobrze sondaże przedwyborcze potrafią przewidywać wyniki wyborów parlamentarnych oraz od czego zależy trafność tych prognoz. Zmiennymi wyjaśnianymi jest poprawne wskazanie zwycięskiego komitetu oraz wyniku wyborczego poszczególnych opcji politycznych biorących udział w wyborach. Pierwszą zmienną wyjaśniającą jest czas między badaniem a datą wyborów. Drugą zmienną wyjaśniającą jest różnica wskazań między dwoma komitetami o największym poparciu. Dane empiryczne obejmują wyniki sondaży w okresie 12 miesięcy przed wyborami parlamentarnymi w Polsce od 1993 do 2015 roku. W analizie wykorzystano bayesowski model hierarchiczny i symulację Monte Carlo. Częściowo potwierdziły się hipotezy, które wskazywały, że zdolność sondaży do przewidywania największego poparcia i do wskazania wyników wyborczych poszczególnych komitetów jest tym większa, im bliżej do wyborów. W pełni potwierdziła się hipoteza, że sondaże tym lepiej wskazują zwycięski komitet, im większa jest różnica między sondażowym poparciem dwóch głównych oponentów.

Główne pojęcia: sondaże przedwyborcze; prognozy polityczne; Bayes; MCMC.

 

Izabela ŚlęzakRyzyko zawodowe: przemoc w doświadczeniu pracownic agencji towarzyskich, s. 277–303

Celem artykułu jest zrekonstruowanie sposobów postrzegania przez pracownice agencji towarzyskich przemocy związanej ze świadczeniem usług seksualnych. Omówione zostaną wygenerowane w wyniku analizy zebranego materiału empirycznego kategorie przemocy jako ryzyka zawodowego, a także jako osobistego zagrożenia oraz „naturalnego” elementu interakcji. Szerzej zaprezentowana zostanie kategoria przemocy jako ryzyka zawodowego oraz powiązane z nią kategorie redefiniowania, bagatelizowania oraz objaśniania przemocy. Artykuł opiera się na badaniach własnych, przeprowadzonych w agencjach towarzyskich. Głównymi technikami gromadzenia danych były obserwacja i wywiady swobodne z kobietami świadczącymi usługi seksualne. Dane zostały poddane analizie zgodnie z procedurami metodologii teorii ugruntowanej.

Główne pojęcia: prostytucja; praca seksualna; przemoc; badania jakościowe; agencje towarzyskie.

 

Mateusz Grodecki: „Święta wojna” klasy średniej. „Industrialna kultura” kibicowania klubom piłki ręcznej wobec wolnorynkowej nostalgii, s. 305–331

Artykuł analizuje zjawisko kibicowania piłce ręcznej w Polsce. Główna hipoteza zakłada, że aktywne kibicowanie na meczach piłki ręcznej, będące dyfuzją norm ze stadionów piłkarskich, jest odpowiedzią na wolnorynkowe napięcia doświadczane przez stanowiącą fundament tego systemu klasę średnią. Napięcia te mogą być widoczne w postawie nostalgicznej. W celu weryfikacji hipotezy przeprowadzono badanie własne, oparte na triangulacji metod. Wykorzystano ilościową technikę CAWI, uzupełnioną o wnioski z części jakościowej w postaci obserwacji uczestniczącej. Wyniki badania potwierdzają hipotezę częściowo. Przedstawiciele klasy średniej stanowią większość badanych respondentów, a kibicowanie na meczach piłki ręcznej reguluje emocjonalne napięcia życia codziennego. Widoczne są także wysokie wartości wskaźników postawy nostalgicznej wśród badanych fanów, a najczęstszym rodzajem nostalgii jest nostalgia za wspólnotą. Nie stwierdzono jednak bezpośredniego związku nostalgii z motywacjami do uczęszczania na mecze piłki ręcznej.

Główne pojęcia: socjologia sportu; kibice sportowi; piłka ręczna; nostalgia.

 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23