Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 3/2017 (226)

Artykuły

Marta Żerkowska-Balas, Mikołaj Cześnik i Mateusz Zaremba: Dynamika wiedzy politycznej Polaków, s. 7–31

W artykule zajmujemy się badaniem wiedzy politycznej Polaków: jej determinantami, dynamiką oraz wpływem na zachowania polityczne. Mówiąc bardziej szczegółowo, interesuje nas po pierwsze, od czego zależy poziom posiadanej wiedzy o polityce, po drugie, jak poziom wiedzy o polityce zmienia się w czasie wraz z postępującą demokratyzacją i konsolidacją systemu demokratycznego w Polsce, po trzecie weryfikujemy wpływ tej zmiennej na skłonność do głosowania w wyborach. Podstawą przeprowadzonych analiz empirycznych są dane PGSW z lat 1997–2015. Mając na uwadze niedoskonałość tradycyjnie stosowanej miary wiedzy o polityce, jaką jest bateria pytań o fakty, w analizach wykorzystujemy alternatywną miarę, opartą na trafności oszacowania pozycji partii politycznych w wielowymiarowej przestrzeni rywalizacji politycznej. Nasze wyniki sugerują, że wiedza polityczna Polaków nie zmienia się zasadniczo w czasie, trwałe są także relacje wiedzy politycznej Polaków z ważnymi charakterystykami społeczno-politycznymi. Stworzony przez nas indeks wiedzy politycznej sprawdza się jako istotna zmienna niezależna, wyjaśniająca zachowania wyborcze: zgodnie z oczekiwaniami wyższy poziom wiedzy politycznej zwiększa skłonność do głosowania w wyborach.

Główne pojęcia: wiedza polityczna; dynamika wiedzy politycznej; głosowanie; zachowania wyborcze.

 

Michał Cebula: Analiza klasowa na rozdrożu? W stronę kulturowej koncepcji klas P. Bourdieu, s. 33–69

Analiza klasowa przechodzi obecnie głęboką zmianę spowodowaną falą krytyki. Z jednej strony teoria klas jest podważana przez teoretyków głoszących nadejście nowej fazy nowoczesności lub ponowoczesności, która czyni z „klasy” pojęcie przestarzałe. Z drugiej strony jesteśmy świadkami narastającego niezadowolenia z dominujących schematów klasowych (np. EGP) z powodu ich niezdolności do uchwycenia kulturowych i symbolicznych wymiarów struktury klasowej. Te okoliczności spowodowały zwrot ku nowemu paradygmatowi, tzw. kulturowej analizie klas, w dużej mierze inspirowanej pracami Pierre’a Bourdieu. Celem artykułu jest diagnoza aktualnego stanu analizy klasowej i zbadanie, jak koncepcja Bourdieu może przyczynić się do jej fundamentalnego przemyślenia.

Główne pojęcia: analiza klasowa; przestrzeń społeczna; śmierć klas; Bourdieu; badania empiryczne; kulturowa analiza klas.

 

Maria Rogińska: Czy nauka zagraża wierze? Biograficzne uwarunkowania wiary ukraińskich przyrodników, s. 71–97

Badania środowiska akademickiego prowadzone w różnych krajach nieodmiennie pokazują niższy stopień religijności uczonych w stosunku do ogółu społeczeństwa. Powstające głównie w socjologii amerykańskiej próby interpretacji tego zjawiska ujawniają jego złożony charakter. Odsyłają badacza do problematyki zarówno poznawczej (zgodność nauki i religii), jak i społecznej (czynniki społeczno-biograficzne). Artykuł podejmuje ten temat na przykładzie kraju, który nie był wcześniej pod tym względem badany – Ukrainy. Ma na celu ustalenie, czy zajmowanie się nauką ma związek z obniżeniem poziomu religijności ukraińskich naukowców-przyrodników. Rekonstruuje także dynamikę religijną w biografiach uczonych na tle burzliwych dziejów radzieckiej i postradzieckiej Ukrainy. Na podstawie analizy 50 wywiadów pogłębionych z fizykami i biologami zatrudnionymi w instytutach badawczych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy autorka dochodzi do wniosku, że nauka nie tylko nie wpływa negatywnie, lecz przeciwnie, sprzyja powstaniu światopoglądów religijnych w tej grupie badawczej. Pokazuje ponadto silny związek religijnych trajektorii uczonych ze zmianami społeczno-politycznymi w kraju przełomu lat osiemdziesiątych XX wieku.

Główne pojęcia: fizycy; biolodzy; światopogląd religijny; Ukraina; wywiady pogłębione.

 

Piotr Chmielewski i Jan Chmielewski: Instytucjonalna ciągłość i zmiana w społeczności lokalnej. Na przykładzie zarządzania wspólnymi zasobami w Jurgowie, wsi polskiego Spisza, s. 99–128

Artykuł analizuje ciągłość i zmianę reguł instytucjonalnych organizujących gospodarowanie wspólnymi leśnymi zasobami społeczności lokalnej Jurgowa, na polskim Spiszu. W wyniku zmiany część zasobów przyrodniczych wykorzystywanych zgodnie z tradycją została przekształcona w ośrodek sportów zimowych. Takie innowacyjne przedsięwzięcie wymagało nowych sposobów zbiorowego działania. Ważną rolę odegrali członkowie wspólnoty występujący w charakterze „okazjonalnych przywódców” i „instytucjonalnych przedsiębiorców”. Mieli oni ułatwione zadanie ze względu na tradycyjnie ugruntowane we wspólnocie sposoby rozwiązywania dylematów społecznych, wysoki poziom kapitału społecznego i zaufania wśród członków wspólnoty oraz spiskie zasoby kulturowe. Artykuł zwraca uwagę na potrzebę badania wspólnych zasobów w Polsce wskazując na fakt, iż ten aspekt różnorodności instytucjonalno-organizacyjnej i społeczno-kulturowej jest szczególnie ważny w obliczu zachodzących zmian. Tekst jest efektem badań jakościowych inspirowanych teoriami nowego instytucjonalizmu, w szczególności „Analizy Instytucjonalnej Rozwoju”.

Główne pojęcia: instytucjonalni przedsiębiorcy; dylematy społeczne; działanie kolektywne; struktura instytucjonalno-organizacyjna; wspólne zasoby.

 

Sebastian Kurtenbach: Coping Patterns in Challenging Neighborhoods: The Example of Cologne-Chorweiler, s. 129–154

This study investigates the patterns of perception and coping strategies of residents of a segregated neighborhood through an explorative design. It contributes to the growing body of literature on neighborhood effects. After a short overview about the state of the art with an emphasis on the vulnerability and exposure hypotheses, the challenging neighborhood Cologne-Chorweiler (Germany) is described using sociodemographic data at neighborhood level (N=86) and interviews with experts (N=10). Afterwards, the perception and coping strategies are analyzed through qualitative interviews with residents (N=44). The results show that Chorweiler is a challenging neighborhood in the perception of its residents. Coping strategies are frustration and resignation as well as avoiding and distance, with different subtypes.

Key words: urban sociology; neighborhood effects; coping strategies; deviant behavior; learning.

 

Krzysztof Czaderny: Jednostronne podejmowanie decyzji w rodzinie. Analiza uwarunkowań metodą równań strukturalnych, s. 155–173

Przedmiotem zainteresowania badaczy ilościowych są najczęściej zależności między pojedynczymi zmiennymi pomiarowymi. W niniejszym artykule zaprezentowano alternatywne podejście – modelowanie równań strukturalnych (SEM) techniką ważonych najmniejszych kwadratów ze skorygowaną średnią i wariancją (WLSMV). Umożliwia ono badanie zależności między bateriami zmiennych (konstruktami teoretycznymi), włączając zmienne kategorialne. Analizie poddano wyniki badania przeprowadzonego w 2015 roku, koncentrując się na określeniu determinant samodzielnego podejmowania decyzji w gospodarstwie domowym. Zbadano, jak stosunek emocjonalny do pracy zawodowej, pozycja tamże, siła charakteru, proaktywna postawa wobec otoczenia oraz waga wyglądu zewnętrznego wpływają na chęć samodzielnego podejmowania decyzji w gospodarstwie domowym. Analizę przeprowadzono również w podziale na dwa obszary decyzyjne: finansowy i pozafinansowy.

Główne pojęcia: podejmowanie decyzji; rodzina; przemoc ekonomiczna; modelowanie równań strukturalnych; SEM.

 

Remigiusz Żulicki: Potencjał Big Data w badaniach społecznych, s. 175–207

Problematykę podjęto z powodu epistemologicznych „obietnic”, pojawiających się wśród entuzjastów Big Data. Przedyskutowano możliwości wykorzystania Big Data jako metody czy techniki badań społecznych. Krytycznej ocenie poddano wspomniane „obietnice” oraz popularne w środowisku Big Data hasła o śmierci ekspertów. Wnioski dotyczą szans i zagrożeń poznawczych, szczególnie w naukach społecznych. Uznano, że stosowanie Big Data może być narzędziem poznania świata w różnych dziedzinach życia. Niezbędne jest jednak podejście sceptyczne. Dla socjologów poznawanie samego zjawiska przedstawiono jako cenne dla rozumienia społeczeństwa informacyjnego. Wskazano także możliwy kierunek przyszłych badań Big Data.

Główne pojęcia: Big Data; epistemologia; metody badań społecznych; społeczeństwo informacyjne.

 

Olga Rodak: Twitter jako przedmiot badań socjologicznych i źródło danych społecznych: perspektywa konstruktywistyczna, s. 209–236

Serwis społecznościowy Twitter zyskał szczególne zainteresowanie naukowców społecznych z co najmniej dwóch powodów. Po pierwsze, stanowi on fenomen społeczny, wpływając na praktyki komunikacyjne oraz sposoby organizowania się ludzi. Po drugie, Twitter to repozytorium ustrukturyzowanych danych, które mogą zostać wykorzystane w celu badania zjawisk związanych lub niezwiązanych bezpośrednio ze społecznym oddziaływaniem tego medium. Celem niniejszego artykułu jest zebranie wiedzy, która, w opinii autorki, jest niezbędna do sprawnego i owocnego wykorzystania Twittera do prowadzenia badań socjologicznych; zarówno tych, w których Twitter jest przedmiotem analizy, jak i tych, w których Twitter dostarcza jedynie danych do analizy. Jako że technologia rekonfiguruje praktyki społeczne, będąc jednocześnie przez praktyki społeczne kształtowaną, socjologia Twittera wymaga przede wszystkim zrozumienia charakteru tej technologii oraz wpływu, jaki ona wywiera na praktyki badawcze, będące praktykami społecznymi. W artykule pokazany zostaje przekształcający wpływ Twittera w tych dwóch aspektach. Perspektywa konstruktywistyczna pozwala na zrozumienie zarówno samego medium, jak i charakteru oraz ograniczeń wytwarzanych za jego pośrednictwem danych.

Główne pojęcia: Twitter; socjologia Internetu; socjologia cyfrowa; badania społeczne w Internecie, serwisy społecznościowe; dane z mediów społecznościowych; Big Data, small data.

 

Varia

Felipe Gonzalez i Marcin Serafin: Uncertainty and the Social Order of the Economy: Introduction to the Economic Sociology of Jens Beckert, s. 239–242

Beyond Embeddedness. Economic Sociology as a Historical Theory of Society (Interview with Jens Beckert), s. 243–256

Recenzja

Anna Horolets: Polski Greenpoint jako miniaturowa reprodukcja globalnych nierówności (recenzja z: Anna Sosnowska, Polski Greenpoint a Nowy Jork. Gentryfikacja, stosunki etniczne i imigrancki rynek pracy na przełomie XX i XXI wieku), s. 259–271

SPIS TREŚCI 

Drodzy Czytelnicy, Autorzy i Recenzenci, s. 7

Nekrolog

Zbigniew Tadeusz Wierzbicki 13 marca 1919 7 czerwca 2017 (Włodzimierz Wincławski), s. 9–16

Sfera publiczna

Kaja Gadowska, Marek Rymsza: Od socjologii transformacji do socjologii sfery publicznej. Nowe możliwości syntezy wiedzy o zmianie systemowej, s. 1947

Refleksja socjologiczna towarzyszyła ćwierćwieczu zmian systemowych w Polsce. Socjologia transformacji, mimo związanych z tym podejściem oczekiwań, nie zaowocowała jednak spójną teorią, zdolną agregować i syntetyzować bogaty dorobek badawczy, jaki powstał w jej ramach. W artykule podejmujemy próbę wyjaśnienia uwarunkowań tych niespełnionych oczekiwań oraz wskazania nowych możliwości akumulacji wiedzy dotyczącej kształtowania się nowego potransformacyjnego ładu zbiorowego w ramach nurtu, który proponujemy określić jako socjologię sfery publicznej. Możliwości rozwoju socjologii sfery publicznej upatrujemy przy tym w rosnącej popularności paradygmatu neoinstytucjonalnego w naukach społecznych.

Główne pojęcia: socjologia sfery publicznej; socjologia transformacji; nowy instytucjonalizm; sfera publiczna; przemiany społeczne.

 

Lech Szczegóła, Mariusz Kwiatkowski: Alternacja systemowa. „Dobra zmiana” w perspektywie socjologii sfery publicznej, s. 49–71

Zmiany w Polsce po wyborach w 2015 roku przedmiotem licznych komentarzy. Wielu autorów interpretuje je w kategoriach „demontażu” demokracji, osłabienia ustrojowych i kulturowych fundamentów systemu politycznego kształtowanego w Polsce po 1989 roku. W aparaturze pojęciowej nauk społecznych brakuje terminologii pozwalającej w sposób adekwatny opisywać obserwowany proces. Ma on cechy „zwrotu”, jest próbą kompleksowej reorientacji stylu działania państwa oraz projektującej go filozofii.

Artykuł zawiera propozycję analizy tego procesu jako „alternacji systemowej”. Termin ten odnosimy do sytuacji, gdy naturalna w realiach demokracji alternacja władzy stanowi początek sekwencji działań i decyzji mających status ewolucyjnej zmiany reguł funkcjonowania systemu politycznego. Współcześnie obserwujemy co najmniej trzy takie przypadki: Polska, Węgry i Turcja. Ten kontekst, wraz z jego wieloma historycznymi analogiami, kieruje uwagę w stronę poszukiwania prawidłowości procesów dedemokratyzacji (Huntington 1995; Tilly 2008), autorytarnych zwrotów przeprowadzanych w ramach systemu demokratycznego oraz przy wykorzystaniu jego procedur.

Główne pojęcia: alternacja systemowa; sfera publiczna; system demokratyczny; dedemokratyzacja.

 

Krzysztof Frysztacki: Sfera publiczna polityka publiczna: perspektywa amerykańska, s. 73–94

Niniejszy artykuł poświęcony jest wyróżniającym się cechom charakterystycznym polityki publicznej w Stanach Zjednoczonych, badanym przez pryzmat tego, co nazywamy „sferą publiczną”, a co przede wszystkim oznacza kształtowanie się różnorodnych poglądów społecznych, prowadzenie debat temu poświęconych, formułowania oczekiwań. Sama polityka publiczna realizowana jest przez rządy (używamy mnogiej, jako że chodzi zarówno o rząd federalny, jak i niższego szczebla), rozstrzygane jest przez nie to, co czynią, bądź z realizacji czego rezygnują. Z jednej strony, uwarunkowane jest to podstawowymi orientacjami ideologicznymi i kierunkami politycznymi, z drugiej strony dzieje się to wraz z sektorem prywatnej gospodarki wolnorynkowej oraz trzecim sektorem społecznego działania pozarządowego. Składają się na to rozliczne zjawiska społeczne na różnych poziomach struktury społecznej. Całość stanowi mocno zróżnicowany, ale i bardzo dynamiczny obraz wydarzeń i procesów.

Główne pojęcia: sfera publiczna; polityka publiczna; działalność rządowa; przykłady rządowej interwencji; uwarunkowania ideologiczne.

 

Barbara Gąciarz: Między deklaracjami równego traktowania a realiami wykluczenia. Polityka wobec niepełnosprawności jako przejaw dysfunkcji sfery publicznej, s. 95–118

Artykuł analizuje znaczenie niepełnosprawności jako jednego z najważniejszych problemów społecznych nowoczesności dla działania sfery publicznej (w kontekście koncepcji Habermasa). Omówiona jest rola modeli niepełnosprawności dla kształtowania statusu tego zagadnienia w sferze publicznej oraz ich konsekwencje dla formułowania polityki publicznej. Na podstawie przeglądu rezultatów badań nad instytucjonalnymi mechanizmami wsparcia osób niepełnosprawnych w Polsce sformułowana zostaje teza o aksjologicznym pęknięciu ładu społecznego w kontekście niepełnosprawności. Dysfunkcje polityki publicznej wynikają z tego zjawiska i przynoszą poważne konsekwencje dla działania sfery publicznej, które pogłębiają takie zjawiska jak marginalizacja czy wykluczenie społeczne. Trwałe zniesienie pęknięcia aksjologicznego może być dokonane poprzez upodmiotowienie środowisk osób niepełnosprawnych.

Główne pojęcia: niepełnosprawność; polityka publiczna; emancypacja; podmiotowość.

Artykuły

Łukasz Posłuszny: Instytucje totalne dzisiaj: stan

 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 231
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23