Wersja polska nglish version
   

Studia Socjologiczne nr 4/2017 (227)

Nekrolog

Zbigniew Tadeusz Wierzbicki 13 marca 1919 – 7 czerwca 2017 (Włodzimierz Wincławski), s. 9–16


Pobierz

Sfera publiczna

Kaja Gadowska, Marek Rymsza: Od socjologii transformacji do socjologii sfery publicznej. Nowe możliwości syntezy wiedzy o zmianie systemowej, s. 19–47

Refleksja socjologiczna towarzyszyła ćwierćwieczu zmian systemowych w Polsce. Socjologia transformacji, mimo związanych z tym podejściem oczekiwań, nie zaowocowała jednak spójną teorią, zdolną agregować i syntetyzować bogaty dorobek badawczy, jaki powstał w jej ramach. W artykule podejmujemy próbę wyjaśnienia uwarunkowań tych niespełnionych oczekiwań oraz wskazania nowych możliwości akumulacji wiedzy dotyczącej kształtowania się nowego potransformacyjnego ładu zbiorowego w ramach nurtu, który proponujemy określić jako socjologię sfery publicznej. Możliwości rozwoju socjologii sfery publicznej upatrujemy przy tym w rosnącej popularności paradygmatu neoinstytucjonalnego w naukach społecznych.

Główne pojęcia: socjologia sfery publicznej; socjologia transformacji; nowy instytucjonalizm; sfera publiczna; przemiany społeczne.


Pobierz

 

Lech Szczegóła, Mariusz Kwiatkowski: Alternacja systemowa. „Dobra zmiana” w perspektywie socjologii sfery publicznej, s. 49–71

Zmiany w Polsce po wyborach w 2015 roku są przedmiotem licznych komentarzy. Wielu autorów interpretuje je w kategoriach „demontażu” demokracji, osłabienia ustrojowych i kulturowych fundamentów systemu politycznego kształtowanego w Polsce po 1989 roku. W aparaturze pojęciowej nauk społecznych brakuje terminologii pozwalającej w sposób adekwatny opisywać obserwowany proces. Ma on cechy „zwrotu”, jest próbą kompleksowej reorientacji stylu działania państwa oraz projektującej go filozofii.

Artykuł zawiera propozycję analizy tego procesu jako „alternacji systemowej”. Termin ten odnosimy do sytuacji, gdy naturalna w realiach demokracji alternacja władzy stanowi początek sekwencji działań i decyzji mających status ewolucyjnej zmiany reguł funkcjonowania systemu politycznego. Współcześnie obserwujemy co najmniej trzy takie przypadki: Polska, Węgry i Turcja. Ten kontekst, wraz z jego wieloma historycznymi analogiami, kieruje uwagę w stronę poszukiwania prawidłowości procesów dedemokratyzacji (Huntington 1995; Tilly 2008), autorytarnych zwrotów przeprowadzanych w ramach systemu demokratycznego oraz przy wykorzystaniu jego procedur.

Główne pojęcia: alternacja systemowa; sfera publiczna; system demokratyczny; dedemokratyzacja.


Pobierz

 

Krzysztof Frysztacki: Sfera publiczna – polityka publiczna: perspektywa amerykańska, s. 73–94

Niniejszy artykuł poświęcony jest wyróżniającym się cechom charakterystycznym polityki publicznej w Stanach Zjednoczonych, badanym przez pryzmat tego, co nazywamy „sferą publiczną”, a co przede wszystkim oznacza kształtowanie się różnorodnych poglądów społecznych, prowadzenie debat temu poświęconych, formułowania oczekiwań. Sama polityka publiczna realizowana jest przez rządy (używamy mnogiej, jako że chodzi zarówno o rząd federalny, jak i niższego szczebla), rozstrzygane jest przez nie to, co czynią, bądź z realizacji czego rezygnują. Z jednej strony, uwarunkowane jest to podstawowymi orientacjami ideologicznymi i kierunkami politycznymi, z drugiej strony dzieje się to wraz z sektorem prywatnej gospodarki wolnorynkowej oraz trzecim sektorem społecznego działania pozarządowego. Składają się na to rozliczne zjawiska społeczne na różnych poziomach struktury społecznej. Całość stanowi mocno zróżnicowany, ale i bardzo dynamiczny obraz wydarzeń i procesów.

Główne pojęcia: sfera publiczna; polityka publiczna; działalność rządowa; przykłady rządowej interwencji; uwarunkowania ideologiczne.


Pobierz

 

Barbara Gąciarz: Między deklaracjami równego traktowania a realiami wykluczenia. Polityka wobec niepełnosprawności jako przejaw dysfunkcji sfery publicznej, s. 95–118

Artykuł analizuje znaczenie niepełnosprawności jako jednego z najważniejszych problemów społecznych nowoczesności dla działania sfery publicznej (w kontekście koncepcji Habermasa). Omówiona jest rola modeli niepełnosprawności dla kształtowania statusu tego zagadnienia w sferze publicznej oraz ich konsekwencje dla formułowania polityki publicznej. Na podstawie przeglądu rezultatów badań nad instytucjonalnymi mechanizmami wsparcia osób niepełnosprawnych w Polsce sformułowana zostaje teza o aksjologicznym pęknięciu ładu społecznego w kontekście niepełnosprawności. Dysfunkcje polityki publicznej wynikają z tego zjawiska i przynoszą poważne konsekwencje dla działania sfery publicznej, które pogłębiają takie zjawiska jak marginalizacja czy wykluczenie społeczne. Trwałe zniesienie pęknięcia aksjologicznego może być dokonane poprzez upodmiotowienie środowisk osób niepełnosprawnych.

Główne pojęcia: niepełnosprawność; polityka publiczna; emancypacja; podmiotowość.


Pobierz

Artykuły

Łukasz Posłuszny: Instytucje totalne dzisiaj: stan badań, krytyka, rekonfiguracje, s. 121–145

Goffmanowska koncepcja instytucji totalnych stępiła się i rodzi dziś więcej pytań, niż udziela odpowiedzi. Z perspektywy ponad pięćdziesięciu lat od wydania Asylums, narosło wokół pracy wiele nieporozumień, a definicja stała się rozmyta i niejasna, umożliwiając używanie jej do opisu nieomal każdej instytucji społecznej. Artykuł ma na celu zmianę tej sytuacji i zaproponowanie skorygowanej, wyostrzonej i dostosowanej do zmieniającej się rzeczywistości społecznej definicji koncepcji instytucji totalnych. Tok argumentacji rozpoczyna ulokowanie koncepcji w historii badań społecznych oraz w kontekstach jej aplikowalności. Kolejny krok stanowi rekonstrukcja krytycznych stanowisk na przestrzeni lat, pozwalająca zidentyfikować słabe i mocne punkty Goffmanowskiej propozycji. Następnie artykuł podąża za intelektualnymi dłużnikami Goffmana, którzy udoskonalają lub budują konkurencyjne propozycje teoretyczne na bazie przemyśleń dotyczących instytucji totalnych. Na końcu, korzystając z prezentowanych wcześniej w artykule uwag oraz pomysłów innych badaczy, zostaje przedstawiona autorska rekonfiguracja koncepcji instytucji totalnych.

Główne pojęcia: Goffman; instytucja totalna; organizacja totalna; instytucja zachłanna; instytucja przenikalna; instytucja reformująca.


Pobierz

 

Henryk Domański: Wpływ pochodzenia społecznego i czynników merytokratycznych na kapitał społeczny, s. 147–163

Celem tej analizy jest ustalenie, w jakim stopniu kapitał społeczny związany jest z kształtowaniem się stratyfikacji klasowej. Można to stwierdzić analizując wpływ pochodzenia społecznego, wykształcenia i zdolności jednostek na kapitał społeczny definiowany jako możliwości uzyskiwania pomocy od znajomych i krewnych. Empiryczną podstawą odpowiedzi na to pytanie są dane z badań ogólnopolskich przeprowadzonych w 2014 roku na zbiorowości osób w wieku 21−22 lat. Zgodnie z hipotezami, czynniki te niezależnie od siebie różnicują kapitał społeczny, chociaż oddziaływanie zdolności jest małe. Zależność od pochodzenia społecznego można interpretować jako świadectwo znaczącej roli kapitału społecznego w odtwarzaniu się podziałów klasowych, podczas gdy związek z poziomem wykształcenia sygnalizuje oddziaływanie cech nabywanych, odnoszących się do otwartości struktury społecznej.

Główne pojęcia: status rodziców; zdolności jednostek; uzyskiwanie pomocy; sieci znajomych.


Pobierz

 

Radomir Miński: Robert Michels jako prekursor socjologii organizacji, s. 165–187

W polskim dyskursie naukowym Robert Michels dość stereotypowo uchodzi jedynie za jednego z kontynuatorów myśli Vilfreda Pareto i Gaetano Moski będąc jednoznacznie kojarzony jako „ten od żelaznego prawa oligarchii”. Mniej znany jest fakt, że w Stanach Zjednoczonych uchodzi on nie tylko za prekursora socjologii polityki, ale doceniono jego wkład w rozwój socjologii organizacji. Przez amerykańskich uczonych Michels jest uważany za odkrywcę zjawiska przemieszczenia celów organizacyjnych (goals-displacement). Jego flagowe dzieło Political Parties stało się punktem wyjścia wielu badań nad tym zjawiskiem. Badacze patologii funkcjonowania organizacji społecznych zidentyfikowali obecność zjawiska przemieszczenia celów nie tylko w partiach politycznych i związkach zawodowych, ale również w ruchach społecznych, korporacjach biznesowych, organizacjach pozarządowych i grupach wyznaniowych. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na aktualność i powszechność problematyki przemieszczenia celów organizacyjnych oraz postawienie pytania, czy zjawisko to nie dotyka również Unii Europejskiej.

Główne pojęcia: socjologia organizacji; zjawisko przemieszczenia celów organizacyjnych; patologie organizacji; centralizm biurokratyczny; ewolucja władzy wykonawczej.


Pobierz

 

Izabella Bukraba-Rylska: Socjologia ciała, czyli (póki co) teorie dekoracyjne, s. 189–208

Socjologiczne zainteresowania ciałem określane są głównie przez tzw. paradygmat kartezjański. Zakłada on, iż wszystko w społeczeństwie i kulturze (a więc także ludzkie ciała i przedmioty materialne) posiada tylko arbitralnie nadane cechy. Takie stanowisko neguje istnienie uprzednich znaczeń fizycznych oraz cielesnych, do których odwoływała się późniejsza fenomenologia i na które zwracają uwagę antropologowie (Paul Willis, Kirsten Hastrup). Tego rodzaju teorie koncentrujące się na opisach społecznych i kulturowych rekonstrukcji ciała Bryan Turner nazywa „teoriami dekoracyjnymi”. Słuszność jego krytyki potwierdzają inni badacze, którzy upominają się o renaturalizację badań społecznych i humanistyki (Doris Bachmann-Medick, Jürgen Habermas, Ted Benton i Ian Craib). Pojawiające się współcześnie prace badaczy polskich i zagranicznych pozwalają oczekiwać zmiany obowiązującego w socjologii paradygmatu na materialistyczny, ucieleśniony, a więc naturalistyczny.

Główne pojęcia: paradygmat kartezjański; znaczenia fizyczne i cielesne; kulturowe reprezentacje ciała; postulat renaturalizacji nauk społecznych i humanistyki.


Pobierz

 

Marcin Jewdokimow: Od inspiracji monastycznych do socjologicznych badań nad zakonami i klasztorami, s. 209–227

Artykuł jest próbą przedstawienia i dyskusji wybranych socjologicznych i innych podejść do wątków i inspiracji monastycznych. Artykuł podzielony jest na dwie części. Pierwsza skupia się na tych socjologicznych teoriach, w których znaleźć można monastyczne inspiracje: teoriach nowoczesności Maksa Webera, Michela Foucaulta, Talcotta Parsonsa oraz instytucji totalnej Ervinga Goffmana. Drugą część stanowi przegląd współczesnych tekstów w zakresu socjologii monastycyzmu (Jean Séguy, Danièle Hervieu-Léger, Isabelle Jonveaux, Stefania Palmisano i krótko polscy autorzy).

Główne pojęcia: monastycyzm; socjologia religii; klasztor; zakon.

 


Pobierz

Recenzje

Beata Łaciak: Przestrzeń i jej materialne wymiary jako przedmiot zainteresowania socjologa (recenzja z: Social Spaces and Social Relations, red. Małgorzata Bogunia-Borowska), s. 231–235


Pobierz

Janusz Mucha: O społecznym świecie wspinaczki (recenzja z: Anna Kacperczyk, Społeczne światy. Teoria – empiria – metody badań na przykładzie świata wspinaczki), s. 237–248


Pobierz

Adam Dąbrowski: Metoda studium przypadku krok po kroku (recenzja z: Robert K. Yin, Studium przypadku w badaniach naukowych. Projektowanie i metody), s. 249–262


Pobierz

 
STUDIA SOCJOLOGICZNE
00-330 WARSZAWA, PAŁAC STASZICA, NOWY ŚWIAT 72, pokój 235
tel.: (+48-22) 657-28-61, fax: (22) 826-78-23