Wersja polska nglish version
Logo Studia Socjologiczne
Logo PAN Logo UW
Uwaga Autorzy!

Od maja 2024 „Studia Socjologiczne” zmieniają zapis bibliografii. Przechodzimy na standard APA 7. Patrz zakładka „Dla Autorów”.

Studia Socjologiczne nr 2/2024 (253)

Studia Socjologiczne nr 2/2024 (253)
Spis treści/Contents
Pobierz Studia Socjologiczne nr 2/2024 (253) w pdf
SOCJOLOGIA WOBEC KRYZYSU
Socjologia wobec kryzysu. Wprowadzenie, s. 5–14 (DOI: 10.24425/sts.2024.151008)
Pobierz Studia Socjologiczne nr 2/2024 (253) w pdf
Grzegorz Ekiert, Noah Dasanaike: Powrót dyktatur, s. 15–35 (DOI: 10.24425/sts.2024.151009)

Erozja jakości instytucji demokratycznych oraz spadek poszanowania dla wolności i praw obywatelskich stały się w ostatnich latach przedmiotem sporów i dyskusji. Jednakże oprócz erozji demokracji ma miejsce równoległe zjawisko polityczne, rzadziej diagnozowane, ale równie istotne i potencjalnie bardziej niebezpieczne. Jest to proces, który można nazwać powrotem dyktatur. Dotyka on głównie współczesne reżimy hybrydowe i autorytarne, i oznacza przejście od „łagodnych” form rządów autorytarnych do „twardych” dyktatur. Autokratyczni przywódcy, którzy dochodzą do władzy w wyniku demokratycznych wyborów, dążą do absolutnej koncentracji władzy wykonawczej i eliminacji opozycji politycznej. Stopniowo niszczą instytucje demokratyczne, takie jak uczciwe wybory, niezależne sądownictwo, wolne media i autonomiczne organizacje społeczeństwa obywatelskiego oraz uruchomiają cały arsenał represji politycznych łącznie z mordowaniem swoich przeciwników politycznych. Ten artykuł dokumentuje powrót dyktatur w wielu regionach świata i analizuje jego przyczyny i konsekwencje.

Słowa kluczowe: dyktatury polityczne; transformacje reżimów; erozja demokracji; systemy autorytarne
Pobierz Studia Socjologiczne nr 2/2024 (253) w pdf
Michał Kaczmarczyk: Czy wiedza leczy demokrację? s. 37–61 (DOI: 10.24425/sts.2024.151010)

Artykuł dotyczy przemian statusu i funkcji wiedzy w nowoczesnym, zróżnicowanym funkcjonalnie społeczeństwie. W szczególności przedmiotem rozważań autora jest relacja między przemianami wiedzy – jej funkcji i charakteru – oraz tendencjami populistycznymi w polityce ostatnich lat. Autor formułuje trzy hipotezy dotyczące możliwego związku między wiedzą a wzrostem populizmu. Ich podstawą jest bardziej ogólna diagnoza współczesności zaczerpnięta z prac Niklasa Luhmanna i interpretacja pochodzącej od niego koncepcji inkluzji społecznej. Jak wnioskuje autor artykułu, era nowożytna jest areną inkluzji o bezprecedensowej skali, a proces ten zmienia formy dystrybucji wiedzy oraz jej charakter. Wedle jednej z zaprezentowanych hipotez przemiany te wpływać mogą na samorozumienie obywateli i komunikację polityczną.

Słowa kluczowe: nauka; socjologia wiedzy; inkluzja; zróżnicowanie funkcjonalne; Niklas Luhmann
Pobierz Studia Socjologiczne nr 2/2024 (253) w pdf
Anna Giza: Socjologia i alienacja wiedzy, s. 63–85 (DOI: 10.24425/sts.2024.151011)

W artykule podejmuję problem podwójnego zerwania więzi między uczestnikami życia społecznego a „społeczeństwem” jako przedmiotem badań socjologii. Uruchomiony w ten sposób proces narastania przepaści między potoczną samowiedzą społeczną a wiedzą naukową spełnia definicyjne cechy „alienacji”, rozumianej zgodnie z tradycją marksowską jako proces, w którym podmiot traci kontrolę nad wytworami swojej działalności i/lub elementami własnej podmiotowości, które jawią mu się jako zewnętrzne i obce. W artykule chcę argumentować na rzecz tezy, że alienacja wiedzy jest główną przyczyną coraz bardziej widocznego kryzysu społecznego, wyrażającego się spadkiem poparcia dla demokracji, wzrostem popularności partii prawicowych, ruchami antynaukowymi czy nasilaniem się populizmu.

Słowa kluczowe: socjologia; wiedza potoczna; alienacja; nowoczesne społeczeństwo; przejście modernizacyjne
Pobierz Studia Socjologiczne nr 2/2024 (253) w pdf
Henryk Domański: Symboliczne dystanse klasowe w Polsce, s. 87–107 (DOI: 10.24425/sts.2024.151012)

Symboliczne dystanse klasowe polegają na kategoryzowaniu zjawisk społecznych: są tym, jak ludzie oceniają i porządkują siebie i innych. Opierając się na danych z badań prowadzonych metodami ilościowymi i jakościowymi próbuję ustalić, w jakiej postaci występują one w społeczeństwie polskim. Wskaźnikami oddziaływania symbolicznych dystansów klasowych na strukturę społeczną są siła zgodności w ocenie prestiżu zawodów i „sprawiedliwych” wynagrodzeń. Z przedstawionej tu analizy wynika, że zjawiska te z niejednakową siłą kształtują hierarchię społeczną. Zgodność między przekonaniami o sprawiedliwych zarobkach jest znacznie silniejsza. Wskazywałoby to na większe przyzwolenie na dystanse kreowane przez sprawiedliwość dystrybucyjną w porównaniu z prestiżem zawodów. Za oddziaływaniem symbolicznych dystansów klasowych na strukturę klasową przemawiają również wypowiedzi respondentów uzyskane metodami jakościowymi.

Słowa kluczowe: klasy społeczne; symboliczne dystanse; prestiż; prawiedliwe zarobki
Pobierz Studia Socjologiczne nr 2/2024 (253) w pdf
***
Magdalena Bielińska: Sukcesja codzienności. Mechanizmy międzypokoleniowej transmisji stylów życia polskiej klasy średniej, s. 109–137 (DOI: 10.24425/sts.2024.151013)

W artykule podejmuję problem międzypokoleniowej transmisji stylu życia klasy średniej we współczesnej Polsce. Styl życia uznaję za kulturową charakterystykę położenia społecznego, umożliwiającą reprodukcję i stabilizację klasy średniej. Poprzez użycie trzech procedur metodologicznych, tj. 1) reanalizy danych pochodzących sprzed dwóch dekad, 2) rewizyty badawczej po latach do rodziców z klasy średniej oraz 3) wywiadów z ich dziedzicami, dokonuję porównań w czasie i pomiędzy pokoleniami. Dokonuję interpretacji wybranych obszarów stylu życia przedstawicieli klasy średniej w terminach refleksyjności – habitusu. Wyróżnione typy mechanizmów transmisji stylu życia (celowy, niezamierzony, naśladowczy, nawykowy) identyfikuję w takich aspektach, jak style wychowawcze i wartości, aspiracje edukacyjne i zawodowe, stosunek do własności i style zamieszkiwania oraz style zarządzania pieniędzmi. Wykazuję istnienie międzypokoleniowej transmisji oraz ciągłość rodzinnie przekazywanych zasad realizacji stylów życia. Stwierdzony w danych badawczych wysiłek podejmowany przez rodziców klasy średniej w celu formatowania przekazu stylożyciowego może mieć istotne konsekwencje dla trwałości tego wycinka struktury społecznej.

Słowa kluczowe: styl życia; klasa średnia; reanaliza; międzypokoleniowa transmisja; rewizyta
Pobierz Studia Socjologiczne nr 2/2024 (253) w pdf
Anzhela Popyk, Paula Pustułka, Małgorzata Wójcik, Maria Mondry: Relationship Between School Bullying Victimization and Social Attachment Patterns in Adulthood, s. 139–157 (DOI: 10.24425/sts.2024.151014)

Bullying has long-lasting consequences for mental and physical health as well as relationships, but little is known about how bullying experiences at school-age impact social behaviors–and particularly social attachment–in adulthood. This qualitative study investigates the relationship between experiencing school bullying and social attachment patterns in early adulthood. The analysis comprises a retrospective study of young adults in Poland (n = 20) who were interviewed to investigate possible connections between their peer bullying experiences and current social lives. The findings reveal three major social attachment patterns in adulthood: social cushioning, anxious withdrawal, and desperate friendship-seeking. In the first pattern, a person acquires emotional and social security through attachment to a small peer circle. In the second, a young adult prefers solitude or limited social contact to avoid further negative experiences. In the third, a person seeks to be socially recovered and approved despite multiple failures and rejections.

Słowa kluczowe: bullying; school violence; peer relation; attachment pattern; early adulthood
Pobierz Studia Socjologiczne nr 2/2024 (253) w pdf
Dorota Rancew-Sikora, Adam Terlikowski, Magdalena Weronika Kamińska: Dziki w mieście: analiza potocznych debat online, s. 159–183 (DOI: 10.24425/sts.2024.151015)

Artykuł przedstawia analizę dyskusji internetowych o obecności dzików w mieście w szerszym kontekście wiedzy o tym gatunku i relacjach ludzi z dziką przyrodą. Przedmiotem analizy były komentarze zamieszczone pod filmami przedstawiającymi dziki w przestrzeni Trójmiasta, nagranymi i opublikowanymi przez mieszkańców. W wyniku analizy stwierdzono, że ekspresja i przypisywanie innym określonych tożsamości światopoglądowych zdawały się być ważniejsze niż szukanie rozwiązań w przedmiocie sporu i przyczyniały się do utrwalania podziałów między osobami, które miały inny obraz sytuacji. Najbardziej problematyczna była tendencja zawężenia debaty do kwestii odstrzału zwierząt oraz silne akcentowanie strachu i zagrożeń. Powodowało to, że trudniej było osobom dyskutującym dostrzec podobieństwa stanowisk w kwestiach, co do których panowała zgoda i zniechęcało do wyrażania stanowisk umiarkowanych lub ambiwalentnych. Tymczasem w obszarze podobnych i podzielanych doświadczeń leżał niewykorzystany, ze względu na infrastrukturę komunikacji, potencjał współpracy w rozwiązywaniu problemów z dzikami.

Słowa kluczowe: analiza dyskursu w interakcji; socjologia środowiskowa; interakcje człowiek-dzika przyroda; relacje międzygatunkowe; dyskurs poziomy
Pobierz Studia Socjologiczne nr 2/2024 (253) w pdf
Marcin Zaród: Imaginaries of Care and Science in Anthropocene Utopian Futurology: The Sociology of Science in Kim S. Robinson’s The Ministry for the Future, s. 185-204 (DOI: 10.24425/sts.2024.151016)

The article analyzes climate fiction utopia ‘Ministry for the Future’ by Kim S. Robinson. The analytical method relies on the framework of sociotechnical imaginaries proposed by Sheila Jasanoff and Sang-Hyun Kim and combines it with the critical history of science and feminist studies of care. Since in the process of writing the novel its author went through numerous consultations with scientists, in the article this oeuvre is analyzed both as a piece of science fiction and as a futurology essay. It is examined how the institutions of science are portrayed, how society of citizens is imagined and how this vision of the future remains trapped in the misconceptions regarding science that result from the Cold War modernistic propaganda of science. On the basis of this analysis, the article offers a discussion of how the imaginaries of Anthropocene are likely to repeat such tropes, unless history of science and sociology of science during the Cold War becomes a necessary part of the Anthropocene studies.

Słowa kluczowe: Anthropocene; sociology of science; discourse analysis; science fiction; futurism; modernity
Pobierz Studia Socjologiczne nr 2/2024 (253) w pdf

Numer bieżący

Studia Socjologiczne nr 2/2024 (253)